Ψηλό βάζο στο κέντρο: κόψιμο, κενό και διαγώνιο που φεύγει
Στη σύνθεση με αντικείμενα σου δίνονται ένα ψηλό κεραμικό βάζο 45 εκ., ένα τσαλακωμένο ύφασμα, τρία αχλάδια και ένα ξύλινο κουτί, στημένα σε τραπέζι με ουδέτερο τοίχο πίσω. Χαρτί Α2 (42 × 59,4 εκ.), κάρβουνο, 2 ώρες ακόμη. Τα αντικείμενα είναι καρφιτσωμένα και δεν μετακινούνται - αλλάζει μόνο η θέση του θεατή και το σχέδιο. Έχεις βάλει το βάζο πάνω στον κατακόρυφο άξονα του φύλλου, με την κορυφή του να κόβεται 3 εκ. έξω από το χαρτί. Τα τρία αχλάδια είναι σε ευθεία σειρά με ίσες αποστάσεις. Η διαγώνιος του υφάσματος βγαίνει έξω από τη γωνία κάτω δεξιά, ενώ πάνω αριστερά μένει κενό 20 × 15 εκ. Το σύνολο πιάνει περίπου τα 9/10 του φύλλου. Το έργο θα κριθεί στον τοίχο, δίπλα σε δεκάδες άλλα.
1. Πώς αποφασίζεις αν πρέπει να αλλάξεις κλίμακα, να μετακινήσεις όλο το σύνολο ή να δεχτείς το κόψιμο;
Read the worked answer
Πρώτα μετράς το περίγραμμα της ομάδας (bounding box) στο χαρτί: οριζόντια και κατακόρυφα άκρα. Αν το κουτί ξεπερνά το φύλλο περισσότερο από 5%, το κόψιμο δεν είναι επιλογή, είναι ατύχημα. Αν χωράει με 8–12% περιθώριο γύρω του, τότε η κλίμακα είναι σωστή και το πρόβλημα είναι θέση.
Η σειρά προτεραιότητας είναι: πρώτα θέση θεατή (επιτρέπεται), μετά θέση ομάδας, τελευταία κλίμακα. Μετακινείς ολόκληρη την ομάδα και όχι ένα αντικείμενο, γιατί μετακινώντας το βάζο αλλάζουν όλες οι εσωτερικές σχέσεις - επικαλύψεις, σκιές, αποστάσεις. Το βάζο δεν «κάθεται» στο κέντρο· το οπτικό κέντρο του φύλλου είναι λίγο πάνω από το γεωμετρικό και το ενδιαφέρον της ομάδας πρέπει να πέσει εκεί.
Αν το 9/10 οφείλεται στο ότι σχεδίασες το βάζο ψηλότερα από ό,τι έπρεπε, η σμίκρυνση κατά 10–12% λύνει ταυτόχρονα κόψιμο και πνιγηρό περιθώριο. Η απόφαση κρίνεται από το αν η ομάδα διαβάζεται ως μία μάζα με αέρα γύρω της, όχι από το αν όλα τα αντικείμενα είναι ολόκληρα.
2. Πώς κάνεις το κόψιμο του βάζου να διαβάζεται ως συνειδητή επιλογή και όχι ως λάθος;
Read the worked answer
Ένα κόψιμο διαβάζεται ως επιλογή όταν είναι αποφασιστικό. Τα 3 εκ. είναι η χειρότερη περίπτωση: μένει μια λωρίδα που μοιάζει με αμέλεια. Ή κόβεις τουλάχιστον το 15–20% του ύψους του βάζου - ώστε ο λαιμός να βγαίνει αποφασιστικά έξω από το φύλλο - ή δεν κόβεις καθόλου.
Δεύτερο κριτήριο: συνέπεια. Αν κόβεις, το κόψιμο πρέπει να έχει «οικογένεια» - άλλα στοιχεία να αγγίζουν ή να κόβονται από τα όρια με παρόμοιο τρόπο (η άκρη του τραπεζιού, μια πτυχή, η σκιά). Ένα μοναχικό κόψιμο σε ένα κατά τα άλλα «ασφαλές» φύλλο διαβάζεται ως ατύχημα.
Τρίτο: δομική συνέχεια. Το μέρος του βάζου που φαίνεται πρέπει να πείθει ότι συνεχίζεται: η έλλειψη του χείλους να κλείνει σωστά ως προς τον άξονα, η καμπύλη του σώματος να μην «ισιώνει» πριν βγει από το φύλλο, η σκιά του να συνεχίζει έξω.
Τέταρτο: το κόψιμο να μην πέφτει στο πιο ενδιαφέρον σημείο. Αν ο λαιμός είναι το κέντρο βάρους, κόβεις χαμηλότερα ή αλλάζεις θέση, γιατί κόβοντας το εστιακό σημείο χάνεις το έργο, όχι το αντικείμενο.
3. Τι κάνεις με το κενό πάνω αριστερά και με τη διαγώνιο του υφάσματος που φεύγει από το φύλλο;
Read the worked answer
Το κενό δεν γεμίζει με νέα αντικείμενα - τα αντικείμενα είναι δεδομένα. Γεμίζει με τόνο και με γεγονότα που υπάρχουν ήδη: διαβάθμιση του τοίχου, η άκρη της σκιάς, η προβολή του βάζου στον τοίχο. Ένα ελεγχόμενο τονικό πέρασμα εκεί κάνει το κενό «σκόπιμο» και ταυτόχρονα ανεβάζει την αντίθεση της φωτισμένης πλευράς της ομάδας.
Η διαγώνιος που βγαίνει έξω από τη γωνία είναι σοβαρότερο πρόβλημα, γιατί μια έντονη γραμμή που φεύγει από το κάδρο οδηγεί το μάτι έξω από το έργο. Δύο επιλογές: (α) ελέγχεις πού σταματούν οι πιο δυνατές πτυχές και τερματίζεις τη μεγαλύτερη αντίθεση μέσα στο φύλλο, αφήνοντας την ουρά της να σβήνει πριν το όριο· (β) αλλάζεις θέση θεατή ώστε η διαγώνιος να κατευθύνεται προς τη βάση του βάζου ή προς τα αχλάδια.
Ο κανόνας: οι δυνατές γραμμές οδηγούν προς το εστιακό σημείο ή τερματίζουν μέσα στο κάδρο - ποτέ έξω. Και έλεγχος εφαπτομένων: καμία άκρη αντικειμένου να μην ακουμπά ακριβώς στο όριο ή σε άλλη άκρη.