Βάθρο σε δίποπτη προοπτική: το ένα φυγόσημο έξω από το χαρτί

Δεν χρειάζεται να το δεις· χρειάζεται να το ορίσεις. Παίρνεις δύο ακμές της ίδιας οικογένειας που είναι ήδη σχεδιασμένες μέσα στο φύλλο, απλώνεις έναν μακρύ χάρακα, νήμα ή τεντωμένο σπάγκο και βρίσκεις το σημείο τομής τους - ακόμη κι αν αυτό πέφτει 25 εκ. έξω. Αν ο χάρακας δεν φτάνει, κολλάς ένα χαρτί προέκτασης ή χρησιμοποιείς την άκρη του τραπεζιού ως ευθεία αναφοράς.

Ο έλεγχος δεν είναι αν «βρήκες» το σημείο, αλλά αν όλες οι ακμές της ίδιας οικογένειας περνούν από αυτό. Παίρνεις τρεις ακμές: αν η τρίτη περνά 1–2 εκ. πιο πάνω, το λάθος δεν είναι στο φυγόσημο αλλά στη συγκεκριμένη ακμή, και τη διορθώνεις εκείνη.

Χρήσιμο κόλπο για γρήγορο έλεγχο χωρίς χάρακα: η προέκταση της απέναντι ακμής του επάνω επιπέδου πρέπει να συναντήσει την πρώτη στο ίδιο ύψος με τις άλλες. Αν οι τομές πέφτουν σε διαφορετικά ύψη, το επάνω επίπεδο δεν είναι επίπεδο.

Τέλος: το φυγόσημο είναι εργαλείο ελέγχου, όχι απαραίτητα κατασκευής. Στο ελεύθερο σχέδιο μπορείς να δουλέψεις με «κλίση + σύγκλιση» και να το χρησιμοποιήσεις μόνο για επιβεβαίωση.

Πρώτα τις κατακόρυφες. Με ορίζοντα στα 1,30 μ. και επίπεδη θέαση δουλεύεις δίποπτη προοπτική: όλες οι κατακόρυφες ακμές μένουν κατακόρυφες, ανεξάρτητα από το πόσο «θέλουν» να γείρουν. Η κλίση 3–4° δεν είναι στυλ, είναι λάθος: σπάει τη σχέση με τον ορίζοντα και παρασύρει κάθε άλλη μέτρηση. Έλεγχος με την κατακόρυφη άκρη του χαρτιού ή με νήμα με βαρίδι.

Μετά το ύψος. Αν το βάθρο έχει βάθος 40 εκ. και το κοντινό άκρο είναι περίπου στα 2,5 μ., η μακρινή ακμή πρέπει να βγαίνει γύρω στα 0,85–0,92 της κοντινής, δηλαδή περίπου 9,5–10 εκ. - όχι 0,73. Άρα το 11 είναι πολύ ψηλό ή το 8 πολύ χαμηλό· το συνηθέστερο λάθος είναι να μεγαλώνεις την κοντινή ακμή «για να δώσεις όγκο».

Η διόρθωση γίνεται στη ρίζα, όχι στο σύμπτωμα: κρατάς σταθερή τη βάση του βάθρου στο πάτωμα και κατεβάζεις την κορυφή της κοντινής ακμής, μεταφέροντας μαζί όλο το επάνω επίπεδο. Αν διορθώσεις μόνο τη μία άκρη, το επάνω επίπεδο παύει να είναι παραλληλόγραμμο και το σφάλμα μεταφέρεται στον κώνο.

Οι διαγώνιες του επάνω επιπέδου ορίζουν το κέντρο του. Αν δεν τέμνονται στο κέντρο της έλλειψης, τότε είτε το επίπεδο δεν είναι σωστό παραλληλόγραμμο σε προοπτική, είτε η έλλειψη είναι μετατοπισμένη - και το πιθανότερο είναι και τα δύο, γιατί η έλλειψη σχεδιάστηκε με το μάτι πάνω σε λάθος πλάνο.

Σειρά: πρώτα διορθώνεις τις τέσσερις ακμές του επιπέδου ώστε οι δύο οικογένειες να συγκλίνουν σωστά, μετά φέρνεις τις διαγώνιες, μετά τοποθετείς την έλλειψη εφαπτόμενη στα μέσα των τεσσάρων πλευρών. Ο άξονας της έλλειψης (μικρός) ταυτίζεται με τον άξονα του κώνου και είναι κατακόρυφος· ο μεγάλος είναι οριζόντιος.

Το «άνοιγμα» της έλλειψης εξαρτάται από το ύψος του ματιού: όσο πιο κοντά στον ορίζοντα είναι το επίπεδο, τόσο πιο κλειστή (ίσια) η έλλειψη· όσο πιο ψηλά ή χαμηλά, τόσο πιο ανοιχτή. Αν ο κώνος δείχνει να «ίπταται», συνήθως φταίει το άνοιγμα και όχι η θέση.

Κανόνας ελέγχου: η έλλειψη αγγίζει τις τέσσερις πλευρές στα μέσα τους και το κέντρο της συμπίπτει με την τομή των διαγωνίων. Αν ένα από τα δύο αποτυγχάνει, διόρθωσε το επίπεδο, όχι την έλλειψη.