Γύψινο εκμαγείο με ένα φως: τρεις τόνοι και «λάθος» ανάκλαση
Έχεις ένα γύψινο εκμαγείο - σφαίρα πάνω σε κύβο - σε απόσταση 1 μ., με ένα μόνο ψηλό παράθυρο πάνω αριστερά και έναν λευκό τοίχο δεξιά που αντανακλά. Χαρτί Α2, κάρβουνο και μαλακό μολύβι, 60 λεπτά ακόμη. Η κλίμακα αξιών που δοκίμασες σε πρόχειρο έχει 6 βαθμίδες. Στη ζωγραφιά χρησιμοποίησες στην πράξη 3 τόνους: λευκό χαρτί, ένα μέσο γκρι και ένα σκούρο. Το φως της ανάκλασης στο κάτω δεξιά τμήμα της σφαίρας έχει φτάσει σχεδόν το λευκό της φωτισμένης πλευράς. Η ριγμένη σκιά έχει την ίδια σκληρή άκρη σε όλο της το μήκος. Το σχέδιο διαβάζεται επίπεδο, σαν αυτοκόλλητο, παρότι το περίγραμμα είναι σωστό. Το έργο θα κριθεί και σε ασπρόμαυρη φωτοτυπία, από απόσταση 2 μ.
1. Ποια είναι η σωστή ιεραρχία αξιών και πού επιτρέπεται να μείνει λευκό το χαρτί;
Read the worked answer
Ιεράρχησε από το σκοτεινότερο προς το φωτεινότερο, με κριτήριο τη σχέση και όχι την απόλυτη τιμή:
- Η επαφή (σφαίρα–κύβος, κύβος–πάτωμα): εκεί η σκιά είναι σχεδόν μαύρη, γιατί κόβεται κάθε φως, συμπεριλαμβανομένης της ανάκλασης.
- Ο πυρήνας σκιάς (core shadow), αμέσως μετά τον όρο στη σκοτεινή πλευρά - σκοτεινότερος από τη ριγμένη σκιά στο μακρινό της άκρο.
- Η ριγμένη σκιά.
- Οι ενδιάμεσοι τόνοι της φωτισμένης πλευράς.
- Η ανάκλαση.
- Το λευκό του χαρτιού, μόνο σε ένα ή δύο μικρά σημεία στο υψηλό φως.
Ο κανόνας που κρατά τον όγκο: η ανάκλαση μένει πάντα πιο σκούρα από τον σκοτεινότερο ενδιάμεσο τόνο της φωτισμένης πλευράς. Αν η ανάκλαση φτάσει το λευκό, η φωτισμένη πλευρά χάνει την πρωτοκαθεδρία και η σφαίρα διαβάζεται ανάγλυφη προς τα μέσα. Το λευκό είναι το πιο σπάνιο υλικό του φύλλου: όσο το σκορπίζεις, τόσο πιο επίπεδο γίνεται.
2. Πώς διορθώνεις την ανάκλαση χωρίς να χάσεις το σωστό περίγραμμα και το σχήμα;
Read the worked answer
Δουλεύεις μέσα στη φόρμα, όχι πάνω στο περίγραμμα. Η ανάκλαση είναι δευτερεύουσα πηγή: έχει χαμηλότερη αξία και πιο διάχυτη άκρη. Την κατεβάζεις 1–1,5 βαθμίδα, την απλώνεις με την πλατιά πλευρά του κάρβουνου, και την αφήνεις να σβήνει πριν φτάσει στο περίγραμμα - μια ανάκλαση που αγγίζει καθαρά το όριο σπάει τη στρογγυλότητα.
Ταυτόχρονα ενισχύεις τον πυρήνα σκιάς ακριβώς μετά τον όρο. Η αντίθεση που θα «διαβάσει» ο θεατός δεν είναι ανάμεσα σε φως και ανάκλαση, αλλά ανάμεσα σε φως και πυρήνα σκιάς· χωρίς πυρήνα, η ανάκλαση φαίνεται φως.
Πρακτικά: πρώτα σκουραίνεις (κάρβουνο), μετά ανοίγεις με ζυμωτή γόμα μόνο το υψηλό φως και ίσως μία στενή λωρίδα δίπλα στον όρο. Δεν σβήνεις το περίγραμμα για να «καθαρίσεις» - το περίγραμμα είναι το μόνο που κρατά την μπάλα στον κύβο.
Έλεγχος σε φωτοτυπία: αν σε ασπρόμαυρη εκτύπωση η ανάκλαση και το φως γίνονται ίδια, η διαφορά ήταν πολύ μικρή και πρέπει να μεγαλώσει υπέρ του φωτός.
3. Πώς πρέπει να αλλάζει η άκρη της ριγμένης σκιάς κατά μήκος και τι δείχνει αυτό για την κατανόηση του όγκου;
Read the worked answer
Η πηγή δεν είναι σημειακή - είναι παράθυρο, έχει μέγεθος. Αυτό σημαίνει ότι η σκιά έχει δύο περιοχές: την πλήρη σκιά (umbra) και τη μεταβατική ζώνη (penumbra).
Στην επαφή με το αντικείμενο η άκρη είναι σκληρή και σκούρα· όσο απομακρύνεται, η γωνιακή διασπορά της πηγής μεγαλώνει και η άκρη μαλακώνει και ανοίγει. Επίσης αλλάζει ανάλογα με το επίπεδο στο οποίο πέφτει: στην ακμή του τραπεζιού σπάει, στον τοίχο απλώνεται.
Πρακτικά: κρατάς την πρώτη ζώνη 3–5 εκ. από την επαφή σκληρή και σκοτεινή, και μετά περνάς σε πιο απαλό, πιο ανοιχτό και πιο διάχυτο άκρο - με το δάχτυλο ή με σβήσιμο για να μη μείνει γραμμικό περίγραμμα.
Τι δείχνει αυτό: ότι κατάλαβες την πηγή, το μέγεθός της και την απόσταση, όχι μόνο το σχήμα της κηλίδας. Μια σκιά με σταθερή σκληρή άκρη σε όλο το μήκος της λέει στον εξεταστή ότι αντέγραψες το περίγραμμα της σκιάς χωρίς να καταλάβεις τον χώρο που τη γεννά.