Αίτημα διπλής ποσότητας ναρκωτικών και ληγμένη συνταγή
Σε φαρμακείο της Αθήνας προσέρχεται ασθενής 68 ετών με καρκίνο παγκρέατος και ηλεκτρονική συνταγή για φεντανύλη διαδερμικά 25 μg/h, 10 αυτοκόλλητα, και μορφίνη πόσιμο διάλυμα 10 mg/mL, 100 mL. Η συνταγή έχει εκδοθεί από ογκολόγο του ΕΟΠΥΥ και αναγράφει διάρκεια 30 ημερών. Ο ασθενής ζητά διπλή ποσότητα επειδή θα μείνει δύο μήνες σε νησί και «δεν υπάρχει φαρμακείο εκεί». Επιπλέον, προσκομίζει άλλη συνταγή για οξυκωδόνη από γενικό ιατρό, χωρίς ένδειξη καρκίνου, και ζητά να του δοθεί «κάτι για τον πόνο» χωρίς καταγραφή. Ο φαρμακοποιός διαπιστώνει ότι η ταυτότητα αντιστοιχεί, αλλά η συνταγή φεντανύλης δεν φέρει ειδική ένδειξη για καρκίνο και η ημερομηνία έκδοσης είναι 40 ημέρες παλιά. Ο ασθενής εμφανίζεται ανήσυχος και λέει ότι έχει ήδη κόψει τη δόση μόνος του.
1. Ποιους νομικούς και επαγγελματικούς ελέγχους πρέπει να κάνει ο φαρμακοποιός πριν από οποιαδήποτε χορήγηση;
Read the worked answer
Ο φαρμακοποιός ελέγχει καταρχάς την ταυτοπροσωπία και την εγκυρότητα της ηλεκτρονικής συνταγής: εκδότη, ημερομηνία, διάρκεια ισχύος, είδος και ποσότητα φαρμάκου, ένδειξη και συμβατότητα με τη νόμιμη συνταγογράφηση ναρκωτικών. Η συνταγή φαίνεται ληγμένη, αφού έχει εκδοθεί 40 ημέρες πριν και αναγράφει διάρκεια 30 ημερών· επομένως δεν μπορεί να εκτελεστεί ως έχει. Η φεντανύλη είναι ισχυρό οπιοειδές και απαιτεί τεκμηριωμένη ένδειξη και τήρηση των κανόνων ασφαλούς συνταγογράφησης. Η ζητούμενη διπλή ποσότητα δεν χορηγείται χωρίς νέα, νόμιμη συνταγή για το επιπλέον διάστημα. Η συνταγή οξυκωδόνης από γενικό ιατρό χωρίς ένδειξη δεν εκτελείται στα τυφλά· απαιτείται επαλήθευση με τον εκδότη και έλεγχος μητρώου. Δεν παραλείπεται η καταγραφή στο βιβλίο ναρκωτικών ή στο ηλεκτρονικό σύστημα, όπου απαιτείται. Ο φαρμακοποιός δεν κατηγορεί τον ασθενή, αλλά εξηγεί ότι τηρεί τον νόμο και την ασφάλειά του.
2. Πώς πρέπει να χειριστεί το αίτημα για επιπλέον ποσότητα και την ύποπτη δεύτερη συνταγή;
Read the worked answer
Ενημερώνει τον ασθενή ότι δεν μπορεί να χορηγήσει ποσότητα πέραν της έγκυρης συνταγής και ότι η μεταφορά ναρκωτικών σε άλλο μέρος απαιτεί νόμιμη κάλυψη, όχι προφορική διαβεβαίωση. Επικοινωνεί με τον ογκολόγο, επιβεβαιώνει την ανάγκη για δύο μήνες και ζητά νέα ηλεκτρονική συνταγή με ορθή ημερομηνία και ένδειξη. Για την οξυκωδόνη, επικοινωνεί με τον γενικό ιατρό, ελέγχει αν υπάρχει ένδειξη και αν η συνταγή είναι νόμιμη· αν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις, αρνείται ευγενικά και προτείνει επικοινωνία με τον ογκολόγο ή μονάδα πόνου. Δεν παραδίδει φάρμακα «χωρίς καταγραφή». Καταγράφει στο σύστημα του φαρμακείου το αίτημα, τις επικοινωνίες και την απόφαση, διατηρώντας εχεμύθεια. Αν υπάρχει σοβαρή υποψία παραποίησης ή κατάχρησης, ακολουθεί το εσωτερικό πρωτόκολλο και ενημερώνει τις αρμόδιες αρχές, χωρίς να εκθέσει άσκοπα τον ασθενή.
3. Ποιες οδηγίες ασφαλούς χρήσης και διαχείρισης θα δοθούν για τη φεντανύλη και τη μορφίνη;
Read the worked answer
Ο ασθενής ενημερώνεται να χρησιμοποιεί τα αυτοκόλλητα όπως συνταγογραφήθηκαν, σε καθαρό, άτριχο δέρμα, και να μην τα κόβει. Τα χρησιμοποιημένα αυτοκόλλητα διπλώνονται με την κολλώδη επιφάνεια προς τα μέσα και επιστρέφονται στο φαρμακείο ή απορρίπτονται με ασφάλεια, μακριά από παιδιά και κατοικίδια. Η μορφίνη μετράται με βαθμονομημένη σύριγγα και φυλάσσεται κλειδωμένη. Ο ασθενής δεν οδηγεί αν έχει ζάλη ή υπνηλία, δεν πίνει αλκοόλ και δεν παίρνει άλλα κατασταλτικά χωρίς έλεγχο. Να αναφέρει αναπνευστική δυσχέρεια, έντονη υπνηλία, σύγχυση ή δυσκοιλιότητα που δεν υποχωρεί. Επειδή έχει κόψει μόνος του τη δόση, συζητείται επανεκτίμηση του πόνου με τον ογκολόγο και όχι αυτορρύθμιση. Δίνεται γραπτό σχέδιο και τηλέφωνο επικοινωνίας· προγραμματίζεται follow-up για συμμόρφωση και ασφάλεια.