Zirlaibu Thu (Prescribed Prose)
Zirlaibu thu - eng nge exam-in a zawh?
Prescribed prose section hian zirlaibu-a thu awmte atanga zawhna a ken a. Zawhna tam berah chuan thawnthu thupui (theme), mi nungchang (character), thu kalphung (plot), leh ziaktu sawi tum (message) te a chhuak ṭhin. Marks i hmuh theih nan chhan chu thu tak tak (evidence) nên a inzawm tur a ni; i ngaihdan chauh ziak suh.
Core rules
- Thupui zawhna: thawnthu pumpui laimu chu sentence khatah la chhuak rawh. Thil thleng zawng zawng sawi suh.
- Character zawhna: (1) a thiltih, (2) a thusawi, (3) mi dangin a chungchang an sawi - heng atangin evidence la rawh.
- Kalphung: thuhmahruai → buaina → chinfelna. 'Eng nge thil thleng' tih a nih chuan he kalphung hmang rawh.
- Ṭawngkam: zawhnaa thu awmte chu i chhanah hmang ve rawh; 'awmzia' tih a nih chuan i thu ngeiin sawi fiah rawh.
- Hun (period) leh ziaktu hming zawhna a lo chhuah thei - Mizo prose hi chanchinbu (Mizo Chanchin Laishuih) leh missionary lehkhabu atanga lo ṭanin, James Dokhuma leh a ang chi ziaktute hunah a lo than chho ta a ni.
Entirna (ka ziak thar)
'Ruah a sur ta a. Lalruata chuan a ṭhianpa Tluanga hnenah a lehkhabu a hloh thu a sawi a. Tluanga chuan a lehkhabu hlui a pe a, ‘Hei hi i hmang rawh,’ a ti a.'
Zawhna: Tluanga nungchang eng nge a lan? Chhan dân: (1) A thiltih - a lehkhabu a pe. (2) A thusawi - ‘Hei hi i hmang rawh.’ (3) Chhan: heng thu hian a ṭha a, a ṭhian a pui tih a tilang. Chhan kim: 'Tluanga chu ṭhian ṭha a ni; a ṭhianpa Lalruata a pui a, a lehkhabu a pe a, “Hei hi i hmang rawh” a ti a.'
Marks hlohna
- Thawnthu sawi chhuak vek a, zawhna chhan loh.
- Evidence tel lo a, 'a ṭha' tih chauh ziak.
- Ṭawngkam lian (thupui, nungchang, kalphung) hmang lova chhan.
- Zawhna aia tam ziak a, hun leh marks khawhral.