Chhiar Chhuah Leh Hriatthiam (Unseen Comprehension)
Chhiar chhuah - eng nge a kawh?
He section hian zirlaibu pawna thu (unseen passage) a rawn ken a, a chunga zawhna 3–6 a awm ṭhin. Zawhna chi: thu laimu (main idea), thil thleng chhan (reason), thumal awmzia (vocabulary in context), leh a thusawi pianhmang (tone).
Core rules
- Zawhna hi a hmasain chhiar rawh; chu chuan passage-a khawi lai zawn tur tih a hrilh ang che.
- Keyword (hming, hun, numera) zawn chhuah (scan) rawh; sentence tin chhiar kim a ngai lo.
- Chhan hi sentence kim a ni tur a ni; 'hnai' tih a nih loh chuan passage thu la chhuakin ' ' chhungah ziak rawh.
- 'Eng vangin' tih zawhna chuan 'avangin' tih hmangin chhan rawh.
- I thu ngeiin ziak a ṭha; mahse 'awmzia' zawhnaah chuan a thusawi piah lamah i kal tur a ni lo.
- Negation ('lo', 'suh') leh thu let (never, not only) chu chhiar pelh suh.
Entirna
Passage: 'Vawiin khan sikul inthawkin intihsiakna neih a ni a. Zirlai tam tak an lo tel a. Zirlai naupang ber Lalnunmawia chuan hla a sa a, a hlawhtling ta a. A zirtirtu chuan a lawm em em a.'
Zawhna 1: Sikul inthawkin eng nge neih? Chhan: Keyword 'inthawkin' chu sentence hmasaah a awm → 'Intihsiakna.'
Zawhna 2: Eng vangin nge a zirtirtu a lawm? Chhan: 'Vangin' zawhna a ni → 'Lalnunmawia a hlawhtling avangin.' Passage-a 'a hlawhtling ta a' tih atanga lak chhuah a ni.
Marks hlohna
- Sentence pumui copy a, zawhna chhan loh.
- Passage-a thu awm loh (i hriat lawk) telh.
- 'lo' hmuh lova chhan lehlam chhan.
- Hun (vawiin/nakin) leh numera chhiar sual.