عیوب جوش اتصال خمشی و کالیبراسیون نامعتبر آچار ترکمتر
در اسکلت فولادی پنجطبقهای با قاب خمشی ویژه، اتصال تیر به ستون با جوش نفوذ کامل (CJP) و بر پایهٔ WPS و PQR تأییدشده اجرا شده است. بازرسی چشمی و UT روی ۲۴ اتصال انجام شده و نتایج چنین است: در سه اتصال، عدم جوشش (LOF) در طولی بیش از حد مجاز و در یک اتصال، نشانهٔ ترک در ریشهٔ جوش به طول حدود ۲۵ میلیمتر گزارش شده است. پیمانکار میگوید ترک را با سنگزنی سطحی برمیدارد و بدون WPS تعمیری دوباره جوش میدهد و ادامهٔ نصب را آغاز کرده است. الکترودها صبح از آون خارج شده و تا عصر استفاده شدهاند و پیشگرم طبق WPS کنترل نشده است. همزمان، پیچهای پر مقاومت ۱۰٫۹ اتصال اصطکاکی با آچار ترکمتری بسته شده که ۹ ماه پیش و در کارگاه دیگری کالیبره شده است.
1. آیا جوشها قابل قبولاند؟ چه چیزی باید بررسی و چه اقدامی باید صادر شود؟
Read the worked answer
ارزیابی در قاب خمشی ویژه، اتصال CJP باید بر پایهٔ مبحث ۱۰ و معیارهای پذیرش AWS D1.1 بازرسی شود. هر ترک در ریشه، بدون توجه به طول، مردود است. LOF بیش از حد مجاز نیز مردود است. بنابراین چهار اتصال قابل قبول نیستند.
زمینهٔ مهمتر ترک ریشه در فولاد پرتنش میتواند هیدروژنی باشد؛ عوامل مستعدکننده در همین کارگاه دیده میشود: الکترود کمهیدروژن خارج از آون و رطوبتگرفته، عدم کنترل پیشگرم، و احتمالاً تنش مهار بالا در اتصال.
اقدام
- صدور گزارش عدم انطباق کتبی و توقف نصب در اتصالات درگیر.
- گسترش بازرسی به ۱۰۰٪ جوشهای همان جوشکار و همان WPS در کل پروژه، چون شواهد خطای سیستماتیک است، نه اتفاقی.
- بازبینی WPS، برگهٔ پیشگرم، رطوبت الکترود و کربن معادل فلز پایه.
- هیچ اتصالی بدون تأیید کتبی ناظر و طراح، قابل قبول یا قابل پوشش اعلام نمیشود.
2. روش تعمیر جوش معیوب را مرحلهبهمرحله بنویسید.
Read the worked answer
۱) تعیین ریشهٔ عیب پیش از تعمیر: در مورد ترک، با PT یا MT طول و انتهای ترک مشخص و ثبت شود؛ سنگزنی سطحی بدون حذف کامل ترک، عیب را پنهان میکند و ترک دوباره رشد میکند.
۲) حذف کامل عیب: با سنگزنی یا قوسگویی تا رسیدن به فلز سالم، با شیب ملایم و کنترل دمای موضعی؛ تأیید حذف عیب با PT و اندازهگیری عمق.
۳) طراحی تعمیر: WPS تعمیری با پیشگرم مناسب ضخامت و کربن معادل، الکترود کمهیدروژن خشکشده در آون و کنترلشده، و در صورت نیاز پسگرم؛ تأیید EOR الزامی است.
۴) اجرا: جوشکاری توسط جوشکار دارای گواهینامهٔ معتبر و با همان WPS.
۵) بازرسی مجدد: بازرسی چشمی، سپس PT یا MT و UT حداقل ۴۸ ساعت پس از پایان جوشکاری، برای اطمینان از نبود ترک تأخیری.
۶) مستندسازی: ثبت شمارهٔ اتصال، نقشهٔ محل عیب، گزارشهای آزمون و تأییدیهٔ EOR در پروندهٔ کیفیت پروژه.
3. دربارهٔ پیچهای پر مقاومت و کالیبراسیون آچار ترکمتر چه تصمیمی میگیرید؟
Read the worked answer
ارزیابی کالیبراسیون آچار ترکمتر باید حداکثر هر ۱۲ ماه و پس از تعمیر یا جابهجایی انجام شود و در محل کار با دستگاه کالیبراسیون (tension calibrator) صحهگذاری شود. کالیبراسیون ۹ ماهه در کارگاه دیگر، برای پیچ ۱۰٫۹ کافی نیست، چون ضریب گشتاور با روانکاری، زنگزدگی، واشر و کیفیت سطح تغییر میکند و پراکندگی آن زیاد است.
اقدام
- توقف بستن اتصالات اصطکاکی تا کالیبراسیون معتبر.
- در صورت امکان، استفاده از روشهای مستقل از گشتاور مانند turn-of-nut یا DTI که کنترل دقیقتری میدهند.
- آزمون مجدد نمونهٔ آماری از پیچهای اجراشده (حدود ۱۰ درصد و حداقل چند پیچ از هر اتصال) با آچار کالیبره؛ در صورت خارج بودن از تلرانس، شل کردن و اجرای مجدد کل دستهٔ آن اتصال.
- ثبت نتایج و افزودن کالیبراسیون ابزار به فهرست نقاط توقف بازرسی (hold points) در طرح کیفیت.