Ho hlophisa puo ea molomo ka nako e khutšoanyane
Mpho ke moithuti oa mophato oa boraro. O fuoa mosebetsi oa ho bua sebokeng sa sekolo ka taba ea 'Ho thusa batsoali ba se nang mosebetsi'. O na le metsotso e meraro feela, 'me o tla bua ka pel'a baithuti ba 30 le baahlahlobi ba babeli. Kamore e na le molumo o matla; ha ho maekrofounu. Mohlahlobi e mong o moholo ebile o utloa hantle ha a shebile molomo oa sebui. Mpho o ngotse mongolo oa mantswe a 520. Ha a bua ka lebelo la mantswe a 130 ka motsotso, o tla hloka metsotso e mene. O rerile ho bala mongolo oohle pampiring, 'me o batla ho kenyelletsa maele a Sesotho le lipalo tse peli. O na le metsotso e 10 ea ho itokisa. O tšoenyehile hore o tla feta nako 'me a se ke a araba lipotso.
1. Ha Mpho a bona hore mongolo oa hae o na le mantswe a 520, a lokela ho etsa qeto efe pele a qala ho bua? Bontsha lipalo tseo u li sebelisang.
Read the worked answer
A lokela ho fokotsa mongolo pele a bua, eseng ho leka ho bua ka potlako. Kakaretso ea nako ke metsotso e 3; lebelo la hae ke mantswe a 130 ka motsotso, kahoo bokhoni ba mantsoe ke 3 × 130 = 390. O lokela ho siea motsotsoana o ka bang 15–20 bakeng sa ho hema, ho fetola sehlooho le ho sheba bamameli, kahoo sepheo se lokela ho ba mantswe a ka bang 350–370. O tlameha ho fokotsa mantswe a ka bang 150–170, e leng karolo e kholo ea mongolo. A khethe: moelelo oa sehlooho, mohlala o le mong, palo e le 'ngoe, maele a le mong le khotso ea ho qetela. A tlose ho pheta-pheta, selelekela se selekane le mehlala e mengata. A se ke a bala mongolo oohle; a sebelise likarete tsa lintlha.
2. Mohlahlobi a kena lipakeng a re: 'U na le bopaki bofe ba hore batsoali ba hloka thuso?' Mpho a ka araba joang ntle le ho senya nako kapa ho ferekana?
Read the worked answer
A amohele potso ka tlhompho, a arabe ka ntlha e le 'ngoe e lokisitsoeng, ebe a khutlela sehloohong sa hae kapele. Mohlala: 'Kea leboha. Palo eo ke nang le eona e bontša hore malapa a mangata a itšetlehile ka thuso; ke tla fana ka tlhahlobo e felletseng ka mor'a puo.' Haeba a se na palo eo, a se ke a iqapela eona. A bue ka lentsoe le khutsitseng, a shebe mohlahlobi eo a mo botsang, 'me a se ke a phehisana khang. Karabo e lokela ho nka metsotsoana e ka bang 10–15 feela, ebe o tsoela pele ka polelo e hokahanyang: 'Tabeng ena, ke re...' Sena se boloka nako le tlhompho.
3. Ke hobaneng ho se lokela hore Mpho a bale mongolo oohle? Fana ka mabaka a mabeli a amanang le sebaka sena.
Read the worked answer
Lebaka la pele ke molumo: kamore e na le molumo o matla, 'me ho bala ka lentsoe le phahameng ho ka etsa hore mantsoe a utloahale a ferekane. Lebaka la bobeli ke hore mohlahlobi e mong o moholo o utloa hantle ha a shebile molomo oa sebui; ha Mpho a shebile pampiri feela, mohlahlobi o lahleheloa ke sebōpeho sa molomo le puisano ea mahlo. Ho bala hape ho fokolisa khokahano le bamameli, ho etsa hore puo e utloahale e le 'ho bala' eseng 'ho bua'. Tsela e molemo ke ho sebelisa lintlha tse khuts'oane le ho bua ka mahlo.