First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1Preliminary Examination – Objective (General Studies)
महाराष्ट्रातील कोणत्या जिल्ह्यात सर्वाधिक वनक्षेत्र आहे?
- नंदुरबार
- गडचिरोली Correct answer.
- चंद्रपूर
- रत्नागिरी
Explanation
गडचिरोली जिल्ह्यात महाराष्ट्रातील सर्वात मोठे वनक्षेत्र आहे, कारण येथे विस्तृत उष्णकटिबंधीय कोरड्या पानझडी वनांचा पट्टा आहे. चंद्रपूर व रत्नागिरी येथेही मोठे वनक्षेत्र आहे, परंतु क्षेत्रफळाने ते गडचिरोलीपेक्षा कमी आहे.
Question 2Preliminary Examination – Objective (General Studies)
महाराष्ट्राची राजधानी मुंबई येथे कोणत्या द्वीपसमूहाचे रूपांतर झाले आहे?
- सात बेटे Correct answer.
- नऊ बेटे
- पाच बेटे
- तीन बेटे
Explanation
मुंबई ही सात बेटांची (सात द्वीपे) जोडणी करून तयार झालेली आहे; पोर्चुगीज व ब्रिटिश काळात पुनर्भरणाद्वारे ही बेटे जोडली गेली. या सात बेटांमध्ये बॉम्बे, कुलाबा, माझगाव, वरळी, परळ, माहीम व वांद्रे यांचा समावेश होता.
Question 3Preliminary Examination – Objective (General Studies)
भारतीय राज्यघटनेच्या कोणत्या अनुच्छेदात मूलभूत कर्तव्यांचा उल्लेख आहे?
- अनुच्छेद 32
- अनुच्छेद 51A Correct answer.
- अनुच्छेद 44
- अनुच्छेद 21A
Explanation
अनुच्छेद 51A मध्ये नागरिकांची मूलभूत कर्तव्ये दिली आहेत; 1976 च्या 42 व्या घटनादुरुस्तीने हे भाग जोडले. अनुच्छेद 32 हक्कांच्या अंमलबजावणीचा उपाय देतो, तर 21A शिक्षणाचा हक्क व 44 समान नागरी संहितेशी संबंधित आहे.
Question 4Preliminary Examination – Objective (General Studies)
महाराष्ट्रातील कोणते धबधबे 'भारताचा नायगारा' म्हणून ओळखले जाते आणि ते कोणत्या नदीवर आहे?
- अंबोली धबधबा - सावित्री नदी
- दूधसागर धबधबा - मांडवी नदी Correct answer.
- लोणार धबधबा - पूर्णा नदी
- वज्राई धबधबा - कोयना नदी
Explanation
गोवा-कर्नाटक सीमेवरील दूधसागर धबधबा मांडवी नदीवर असून त्याला 'भारताचा नायगारा' असे संबोधले जाते. तो महाराष्ट्र-गोवा सीमेजवळ असल्याने महाराष्ट्राच्या भूगोलाच्या संदर्भात चर्चिला जातो.
Question 5Preliminary Examination – Objective (General Studies)
भारतातील पहिली जनगणना कोणत्या वर्षी झाली आणि ती कोणाच्या कारकिर्दीत?
- 1901 - लॉर्ड कर्झन
- 1891 - लॉर्ड लॅन्सडाउन
- 1872 - लॉर्ड मेयो Correct answer.
- 1881 - लॉर्ड रिपन
Explanation
भारतातील पहिली सर्वसाधारण जनगणना 1872 मध्ये लॉर्ड मेयो यांच्या कारकिर्दीत झाली, परंतु ती अनेकदा अपूर्ण मानली जाते. 1881 मधील जनगणना सर्वप्रथम नियमित व पद्धतशीर मानली जाते.
Question 6Preliminary Examination – Objective (General Studies)
महाराष्ट्रातील कोणत्या जिल्ह्यात 'लोणार सरोवर' हे राष्ट्रीय भू-वारसा स्थळ आहे?
- बुलढाणा Correct answer.
- जळगाव
- नागपूर
- औरंगाबाद
Explanation
लोणार सरोवर बुलढाणा जिल्ह्यातील लोणार येथे असून ते उल्कापातामुळे तयार झालेले खडकीय सरोवर मानले जाते. ते राष्ट्रीय भू-वारसा स्थळ (National Geo-heritage Monument) म्हणून अधिसूचित आहे.
Question 7Preliminary Examination – Objective (General Studies)
भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या चलनविषयक धोरण समितीत (MPC) किती सदस्य असतात आणि अध्यक्ष कोण असतो?
- आठ सदस्य - पंतप्रधान
- पाच सदस्य - उपगव्हर्नर
- सहा सदस्य - गव्हर्नर Correct answer.
- चार सदस्य - अर्थमंत्री
Explanation
चलनविषयक धोरण समितीत सहा सदस्य असतात - तीन आरबीआयचे अधिकारी व तीन सरकारने नियुक्त केलेले बाह्य सदस्य; अध्यक्षस्थान गव्हर्नर भूषवतात. समिती वर्षातून किमान चार वेळा बैठक घेऊन रेपो दर ठरवते.
Question 8Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'महात्मा फुले' यांनी स्थापन केलेल्या सत्यशोधक समाजाची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली?
- 1891
- 1857
- 1873 Correct answer.
- 1885
Explanation
जोतिराव फुले यांनी 1873 मध्ये सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली, ज्याचा उद्देश ब्राह्मणेतरांच्या सामाजिक उन्नतीसाठी व विधवा-विवाहाला प्रोत्साहन देण्यासाठी होता. 1857 चा संबंध उठावाशी तर 1885 चा काँग्रेस स्थापनेशी आहे.
Question 9Preliminary Examination – Objective (General Studies)
भारताच्या कोणत्या राज्यात सर्वाधिक लोकसभा जागा आहेत आणि त्या किती?
- बिहार - 40
- पश्चिम बंगाल - 42
- उत्तर प्रदेश - 80 Correct answer.
- महाराष्ट्र - 48
Explanation
उत्तर प्रदेशात सर्वाधिक 80 लोकसभा जागा आहेत. महाराष्ट्रात 48, बिहारमध्ये 40 व पश्चिम बंगालमध्ये 42 जागा आहेत.
Question 10Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळवणारच' हे वाक्य कोणाचे?
- बाळ गंगाधर टिळक Correct answer.
- गोपाळ कृष्ण गोखले
- दादाभाई नौरोजी
- महादेव गोविंद रानडे
Explanation
लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांनी केसरीमध्ये 'स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे' असे लिहिले. टिळकांनी 'लोकमान्य' ही उपाधी स्वतःच्या कार्याने मिळवली आणि होमरूल लीगची स्थापना केली.
Question 11Preliminary Examination – Objective (General Studies)
महाराष्ट्रातील कोणत्या जिल्ह्यात 'सिंधुदुर्ग किल्ला' आहे आणि तो कोणी बांधला?
- रायगड - औरंगजेब
- पुणे - शाहजी राजे
- रत्नागिरी - संभाजी महाराज
- सिंधुदुर्ग - शिवाजी महाराज Correct answer.
Explanation
सिंधुदुर्ग किल्ला सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील मालवणजवळ असून तो शिवाजी महाराजांनी 1664 मध्ये बांधला. तो मराठा सागरी सत्तेचे प्रतीक मानला जातो.
Question 12Preliminary Examination – Objective (General Studies)
भारतीय राज्यघटनेतील 'मूलभूत हक्क' हे कोणत्या भागात आहेत आणि ते कोणत्या देशाच्या घटनेतून प्रेरित आहेत?
- भाग II - ब्रिटन
- भाग III - अमेरिका Correct answer.
- भाग V - कॅनडा
- भाग IV - आयर्लंड
Explanation
मूलभूत हक्क भाग III (अनुच्छेद 12–35) मध्ये आहेत आणि ते अमेरिकेच्या घटनेतील Bill of Rights पासून प्रेरित आहेत. भाग IV मधील निर्देशक तत्त्वे आयर्लंडच्या घटनेतून घेतली आहेत.
Question 13Preliminary Examination – Objective (General Studies)
खालीलपैकी कोणती नदी महाराष्ट्रात उगम पावते व पूर्वेकडे वाहत गोदावरीस मिळते?
- कृष्णा नदी
- पूर्णा नदी Correct answer.
- सावित्री नदी
- तापी नदी
Explanation
पूर्णा नदी अकोला-बुलढाणा परिसरातील पश्चिम गडकिल्ल्यांजवळ उगम पावते आणि पूर्वेकडे वाहत गोदावरीस मिळते. कृष्णा व तापी या स्वतंत्र मोठ्या नद्या असून सावित्री पश्चिमेकडे अरबी समुद्रास मिळते.
Question 14Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'दलित बौद्ध चळवळी'चे प्रमुख नेते डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी कोणत्या वर्षी बौद्ध धर्माचा स्वीकार केला?
- 1947 - मुंबई
- 1950 - दिल्ली
- 1956 - नागपूर Correct answer.
- 1961 - पुणे
Explanation
डॉ. आंबेडकरांनी 14 ऑक्टोबर 1956 रोजी नागपूर येथे बौद्ध धर्माचा स्वीकार केला आणि आपल्या अनुयायांनाही दीक्षा दिली. ही घटना दलित बौद्ध चळवळीची प्रेरणा मानली जाते.
Question 15Preliminary Examination – Objective (General Studies)
भारतातील 'पहिली पंचवार्षिक योजना' कोणत्या धोरणावर आधारित होती आणि तिचा मुख्य भर कोणावर होता?
- हॅरॉड-डोमर मॉडेल - कृषी Correct answer.
- लिव्हिस मॉडेल - सेवा क्षेत्र
- महालनोबिस मॉडेल - जड उद्योग
- रोसेनस्टाईन-रोडन मॉडेल - परदेशी व्यापार
Explanation
पहिली पंचवार्षिक योजना (1951–56) हॅरॉड-डोमर वाढ मॉडेलवर आधारित होती आणि तिचा मुख्य भर कृषी व सिंचनावर होता. दुसऱ्या योजनेत महालनोबिस मॉडेलअंतर्गत जड उद्योगांवर भर देण्यात आला.
Question 16Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'महाराष्ट्रातील कोकण किनारपट्टी'ची लांबी सुमारे किती आहे?
- सुमारे 500 किमी
- सुमारे 300 किमी
- सुमारे 720 किमी Correct answer.
- सुमारे 900 किमी
Explanation
महाराष्ट्राची किनारपट्टी सुमारे 720 किमी लांब असून ती पालघरपासून सिंधुदुर्गपर्यंत विस्तारलेली आहे. या पट्ट्यात ठाणे, रायगड, रत्नागिरी व सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांचा समावेश होतो.
Question 17Preliminary Examination – Objective (General Studies)
भारतीय संविधानात 'राज्यसभेचे सदस्य' कमाल किती असू शकतात आणि त्यांची निवड कशी होते?
- 240 - राष्ट्रपतींकडून
- 245 - लोकसभेकडून
- 260 - राज्यपालांकडून
- 250 - राज्य विधानसभांच्या निर्वाचित सदस्यांकडून Correct answer.
Explanation
राज्यसभेची कमाल सदस्यसंख्या 250 असून त्यात 238 राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांचे प्रतिनिधी व 12 राष्ट्रपतींनी नामनिर्देशित सदस्य असतात. राज्यांचे प्रतिनिधी विधानसभा सदस्यांकडून एकल हस्तांतरणीय मताद्वारे निवडले जातात.
Question 18Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'हरितक्रांती'चा महाराष्ट्रातील विस्तार कोणत्या पिकामुळे सर्वाधिक झाला?
- तूर
- ज्वारी व गहू Correct answer.
- ऊस
- कापूस
Explanation
हरितक्रांतीचा प्रभाव महाराष्ट्रात प्रामुख्याने ज्वारी व गव्हावर झाला; उच्च उत्पादन देणाऱ्या वाणांचा वापर या पिकांमध्ये झपाट्याने वाढला. कापूस व ऊस ही नगदी पिके असून त्यांचा विस्तार वेगळ्या कारणांनी झाला.
Question 19Preliminary Examination – Objective (General Studies)
भारतीय न्यायव्यवस्थेत 'मूलभूत रचना सिद्धांत' (Basic Structure Doctrine) कोणत्या खटल्यात मांडला गेला?
- गोलकनाथ खटला
- मिनर्वा मिल्स खटला
- केसवानंद भारती खटला Correct answer.
- शंकरी प्रसाद खटला
Explanation
1973 च्या केसवानंद भारती खटल्यात सर्वोच्च न्यायालयाने मूलभूत रचना सिद्धांत मांडला, ज्यानुसार संसद घटनेच्या मूलभूत वैशिष्ट्यांचे उल्लंघन करणारी दुरुस्ती करू शकत नाही. गोलकनाथ खटल्यात 1967 मध्ये मूलभूत हक्कांवर बंधन असलेली दुरुस्ती अवैध ठरवली होती, पण ती नंतर उलटली.
Question 20Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'सह्याद्री' पर्वतरांगेतील सर्वोच्च शिखर कोणते आणि ते कोणत्या जिल्ह्यात आहे?
- राजगड - पुणे
- महाबळेश्वर - सातारा
- हरिश्चंद्रगड - पुणे
- कळसुबाई - अहमदनगर Correct answer.
Explanation
सह्याद्रीतील सर्वोच्च शिखर कळसुबाई (सुमारे 1646 मी) असून ते अहमदनगर जिल्ह्यात आहे. महाबळेश्वर हे सातारा जिल्ह्यातील प्रसिद्ध पर्यटनस्थळ असले तरी सर्वोच्च शिखर नाही.
Question 21Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'पंचायती राज' व्यवस्थेला घटनात्मक दर्जा कोणत्या घटनादुरुस्तीने मिळाला?
- 42 वी घटनादुरुस्ती
- 52 वी घटनादुरुस्ती
- 73 वी घटनादुरुस्ती Correct answer.
- 44 वी घटनादुरुस्ती
Explanation
73 व्या घटनादुरुस्ती (1992) ने पंचायती राज संस्थांना घटनात्मक दर्जा दिला आणि भाग IX व अकरावी अनुसूची जोडली. 42 व्या दुरुस्तीने मूलभूत कर्तव्ये जोडली, तर 44 व्या दुरुस्तीने मालमत्तेचा हक्क मूलभूत हक्कांतून काढला.
Question 22Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'भारतातील पहिला सहकारी कायदा' कोणत्या वर्षी लागू झाला आणि तो कोणत्या प्रांतात?
- 1912 - मुंबई
- 1935 - पंजाब
- 1904 - बंगाल Correct answer.
- 1919 - मद्रास
Explanation
1904 मध्ये ब्रिटिश काळात सहकारी संस्थांसाठी पहिला कायदा लागू झाला, ज्यामुळे सहकारी पतसंस्थांची स्थापना सुलभ झाली. महाराष्ट्रात सहकारी चळवळीचा विस्तार पुढे विशेषतः 20 व्या शतकात झाला.
Question 23Preliminary Examination – Objective (General Studies)
महाराष्ट्रात 'पैठणी साडी' कोणत्या जिल्ह्यातील पारंपरिक हस्तमागाचे उत्पादन आहे?
- कोल्हापूर
- छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद) Correct answer.
- सोलापूर
- नागपूर
Explanation
पैठणी साडी छत्रपती संभाजीनगर (पूर्वीचे औरंगाबाद) जिल्ह्यातील पैठण येथील पारंपरिक विणकाम आहे आणि तिला भौगोलिक संकेत (GI) मान्यता आहे. ती रेशमी सुतावरील सोनेरी काठ व पल्लू यासाठी प्रसिद्ध आहे.
Question 24Preliminary Examination – Objective (General Studies)
भारतीय अर्थव्यवस्थेत 'मुद्रास्फीती लक्ष्यीकरण' (Inflation Targeting) औपचारिकपणे कोणत्या वर्षी सुरू झाले?
- 2008
- 2019
- 2016 Correct answer.
- 2012
Explanation
भारतात 2016 मध्ये RBI कायद्यात सुधारणा करून लवचिक मुद्रास्फीती लक्ष्यीकरणाची चौकट औपचारिकपणे सुरू झाली आणि 4% मुद्रास्फीतीचे लक्ष्य ±2% सहनशीलतेसह निश्चित करण्यात आले. यामुळे चलनविषयक धोरण समितीची भूमिका वाढली.
Question 25Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'संविधानाच्या प्रस्तावनेतील 'समाजवादी' व 'धर्मनिरपेक्ष' हे शब्द कोणत्या घटनादुरुस्तीने जोडले?
- 73 वी घटनादुरुस्ती
- 42 वी घटनादुरुस्ती Correct answer.
- 44 वी घटनादुरुस्ती
- 1 ली घटनादुरुस्ती
Explanation
1976 च्या 42 व्या घटनादुरुस्तीने प्रस्तावनेत 'समाजवादी' व 'धर्मनिरपेक्ष' हे शब्द जोडले आणि 'राष्ट्राची एकता' ऐवजी 'राष्ट्राची एकता व अखंडता' असे बदलले. 44 व्या दुरुस्तीने मालमत्तेचा हक्क काढला.
Question 26Preliminary Examination – Objective (General Studies)
महाराष्ट्रातील कोणत्या जिल्ह्यात 'ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्प' विस्तारलेला आहे?
- चंद्रपूर Correct answer.
- गोंदिया
- यवतमाळ
- भंडारा
Explanation
ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्प चंद्रपूर जिल्ह्यात असून तो महाराष्ट्रातील पहिला व्याघ्र प्रकल्प आहे. त्याची स्थापना १९९३-९४ मध्ये झाली आणि तो गोंदिया व भंडारा जिल्ह्यांच्या सीमेजवळ पसरलेला आहे.
Question 27Preliminary Examination – Objective (General Studies)
भारतीय राज्यघटनेच्या कोणत्या अनुच्छेदात 'अस्पृश्यता निवारण' हा मूलभूत हक्क दिलेला आहे?
- अनुच्छेद १५
- अनुच्छेद १७ Correct answer.
- अनुच्छेद २१
- अनुच्छेद १९
Explanation
अनुच्छेद १७ 'अस्पृश्यता'चे उच्चाटन करतो आणि कोणत्याही स्वरूपातील अस्पृश्यतेच्या आचरणास प्रतिबंध करतो. हा हक्क व्यक्तीविरुद्ध नसून समाजाच्या सामूहिक प्रथेविरुद्ध असल्याने तो समाजसुधारणेचा घटनात्मक आधार बनतो.
Question 28Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'महाराष्ट्र राज्याची स्थापना' कोणत्या वर्षी व कोणत्या तारखेला झाली?
- १ नोव्हेंबर १९५६
- १ नोव्हेंबर १९६०
- १ मे १९५६
- १ मे १९६० Correct answer.
Explanation
भाषावार प्रांतरचनेनंतर १ मे १९६० रोजी मुंबई राज्याचे विभाजन होऊन महाराष्ट्र व गुजरात राज्ये निर्माण झाली. महाराष्ट्र दिन हा दिवस म्हणूनच १ मे रोजी साजरा केला जातो.
Question 29Preliminary Examination – Objective (General Studies)
भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या 'रेपो दर'चा अर्थ काय आहे?
- सरकारी रोख्यांवरील परताव्याचा दर
- परकीय चलनाचा विनिमयदर
- आरबीआय बँकांना कर्ज देताना आकारतो तो व्याजदर Correct answer.
- बँका ठेवींवर ग्राहकांना देतात तो व्याजदर
Explanation
रेपो दर म्हणजे आरबीआय व्यापारी बँकांना अल्पमुदतीचे कर्ज देताना आकारतो तो व्याजदर; तो चलनविषयक धोरणाचे प्रमुख साधन आहे. रेपो दर वाढल्यास कर्जमहागाई वाढून मागणी नियंत्रित होते.
Question 30Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'गोदावरी नदी'चा उगम महाराष्ट्रातील कोणत्या स्थळी होतो?
- त्र्यंबकेश्वर Correct answer.
- सप्तशृंगी
- भीमाशंकर
- महाबळेश्वर
Explanation
गोदावरी नदी नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर येथील ब्रह्मगिरी पर्वतावर उगम पावते. ती महाराष्ट्रातून वाहत आंध्र प्रदेशात जाऊन बंगालच्या उपसागरास मिळते.
Question 31Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'सत्यशोधक समाजा'च्या कार्याचा मुख्य आधार कोणता होता?
- वेदांचे पुनरुज्जीवन
- मूर्तिपूजेचा प्रसार
- मानवी हक्क व शिक्षणाचा प्रसार Correct answer.
- सशस्त्र क्रांतीची तयारी
Explanation
ज्योतिराव फुले यांनी स्थापन केलेला सत्यशोधक समाज शिक्षण, विधवा पुनर्विवाह, शेतकरी व स्त्रियांचे हक्क यांसारख्या सुधारणांवर भर देत होता. त्याचा आधार ब्राह्मणेतर समाजाच्या सामाजिक उन्नतीचा होता.
Question 32Preliminary Examination – Objective (General Studies)
भारताच्या 'संविधान सभे'चे अध्यक्षपद कोणी भूषवले?
- डॉ. राजेंद्र प्रसाद Correct answer.
- सरदार वल्लभभाई पटेल
- डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
- जवाहरलाल नेहरू
Explanation
संविधान सभेच्या स्थायी अध्यक्षपदी डॉ. राजेंद्र प्रसाद होते, तर प्रारूप समितीचे अध्यक्ष डॉ. आंबेडकर होते. या दोन भूमिकांचा गोंधळ टाळणे आवश्यक आहे.
Question 33Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'पुणे' येथील 'ज्योतिबा फुले' यांनी स्त्रियांच्या शिक्षणासाठी पहिली शाळा कोणत्या वर्षी सुरू केली?
- १८५१
- १८६०
- १८४८ Correct answer.
- १८७३
Explanation
ज्योतिबा फुले यांनी सावित्रीबाई फुले यांच्यासह १८४८ मध्ये पुण्यातील भिडे वाड्यात मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली. हा महाराष्ट्रातील स्त्रीशिक्षणाचा महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.
Question 34Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'लोकसभेच्या सदस्यांसाठी' भारतीय राज्यघटनेने कमाल वयोमर्यादा कोणती ठेवली आहे?
- २५ वर्षे Correct answer.
- ३० वर्षे
- ३५ वर्षे
- २१ वर्षे
Explanation
लोकसभेचे सदस्य होण्यासाठी किमान वय २५ वर्षे असणे आवश्यक आहे, तर राज्यसभेसाठी ते ३० वर्षे आहे. ही अट अनुच्छेद ८४ मध्ये दिली आहे.
Question 35Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'हरितक्रांती'चा महाराष्ट्रात सर्वाधिक विस्तार कोणत्या पिकामुळे झाला?
- ऊस Correct answer.
- तांदूळ
- गहू
- ज्वारी
Explanation
महाराष्ट्रात हरितक्रांतीचा सर्वाधिक प्रभाव ऊस व त्यानंतर ज्वारी, गहू या पिकांवर झाला; विशेषतः ऊस क्षेत्रात सिंचन व सुधारित बियाण्यांचा मोठा विस्तार झाला. पश्चिम महाराष्ट्रातील सहकारी साखर कारखान्यांनी हा बदल घडवला.
Question 36Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'राज्यसभेचे सदस्य' राज्यांच्या विधानसभांकडून कोणत्या पद्धतीने निवडले जातात?
- एकल हस्तांतरणीय मतपद्धतीने Correct answer.
- राष्ट्रपतींच्या नामनिर्देशनाने
- साध्या बहुमताने
- थेट मतदारांकडून
Explanation
राज्यसभेच्या सदस्यांची निवड विधानसभेच्या निर्वाचित सदस्यांकडून एकल हस्तांतरणीय मतपद्धतीच्या आनुपातिक प्रतिनिधित्वाने होते. त्यामुळे राज्यांना संघराज्यात समान प्रतिनिधित्व मिळते.
Question 37Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'मुद्रास्फीती लक्ष्यीकरण' (Inflation Targeting) भारतात औपचारिकपणे कोणत्या वर्षी सुरू झाले?
- २०१४
- २०२०
- २०१८
- २०१६ Correct answer.
Explanation
भारतात २०१६ मध्ये आरबीआय कायद्यात सुधारणा होऊन लवचिक मुद्रास्फीती लक्ष्यीकरणाची चौकट अधिकृत झाली. त्यानुसार किरकोळ महागाई ४% ± २% या पट्ट्यात ठेवण्याचे लक्ष्य ठरले.
Question 38Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'पैठणी साडी'चे उत्पादन कोणत्या जिल्ह्यात प्रामुख्याने होते?
- कोल्हापूर
- सोलापूर
- नाशिक
- छत्रपती संभाजीनगर Correct answer.
Explanation
पैठणी साडीचे पारंपरिक उत्पादन छत्रपती संभाजीनगर (पूर्वीचे औरंगाबाद) जिल्ह्यातील पैठण येथे होते. तिला भौगोलिक संकेत (GI) दर्जा प्राप्त असून ती रेशीम व सुवर्ण-रुपेरी जरी विणकामासाठी प्रसिद्ध आहे.
Question 39Preliminary Examination – Objective (General Studies)
भारतीय राज्यघटनेच्या प्रस्तावनेतील 'समाजवादी' व 'धर्मनिरपेक्ष' हे शब्द कोणत्या घटनादुरुस्तीने जोडले?
- ५२ वी
- २४ वी
- ४२ वी Correct answer.
- ३८ वी
Explanation
४२ व्या घटनादुरुस्तीने (१९७६) प्रस्तावनेत 'समाजवादी', 'धर्मनिरपेक्ष' व 'अखंडते' हे शब्द जोडले. यामुळे घटनेची मूलभूत राजकीय तत्त्वे अधिक स्पष्टपणे नमूद झाली.
Question 40Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'कृष्णा खोरे जलवाद विवाद' कोणत्या राज्यांमधील आहे?
- महाराष्ट्र, कर्नाटक, तेलंगणा Correct answer.
- महाराष्ट्र, आंध्र प्रदेश, तामिळनाडू
- महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक
- महाराष्ट्र, गुजरात, मध्य प्रदेश
Explanation
कृष्णा नदीच्या पाण्यावर महाराष्ट्र, कर्नाटक व तेलंगणा (पूर्वी आंध्र प्रदेश) या राज्यांचे हक्क आहेत आणि त्यांच्यातील वाटपावरून विवाद होतो. कृष्णा जल विवाद न्यायाधिकरणाने टप्प्याटप्प्याने निर्णय दिले.
Question 41Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'सह्याद्री पर्वतरांगेतील सर्वोच्च शिखर' कोणते आहे?
- महाबळेश्वर
- हरिश्चंद्रगड
- कळसुबाई Correct answer.
- साल्हेर
Explanation
कळसुबाई हे सह्याद्रीतील सर्वोच्च शिखर असून ते अहमदनगर जिल्ह्यात आहे; त्याची उंची सुमारे १६४६ मीटर आहे. साल्हेर व महाबळेश्वर यांच्यापेक्षा कळसुबाई उंच आहे.
Question 42Preliminary Examination – Objective (General Studies)
भारतीय अर्थव्यवस्थेत 'GST' अंमलात आणण्यासाठी कोणती घटनादुरुस्ती करण्यात आली?
- १०१ वी Correct answer.
- १०३ वी
- १०२ वी
- १०० वी
Explanation
१०१ व्या घटनादुरुस्तीने (२०१६) वस्तू व सेवा कर लागू करण्यासाठी घटनात्मक आधार तयार झाला व अनुच्छेद २४६-अ जोडले गेले. त्यामुळे केंद्र व राज्ये दोघांना समवर्ती कराधिकार मिळाला.
Question 43Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'भारतीय संविधानाच्या मूलभूत रचना सिद्धांत'ची पुष्टी कोणत्या खटल्यात झाली?
- मेनका गांधी खटला
- गोलकनाथ खटला
- केशवानंद भारती खटला Correct answer.
- मिनर्व्हा मिल्स खटला
Explanation
केशवानंद भारती खटल्यात (१९७३) सर्वोच्च न्यायालयाने ठरवले की संसद घटनादुरुस्ती करू शकते, परंतु घटनेची मूलभूत रचना नष्ट करू शकत नाही. हा निर्णय न्यायिक पुनर्विलोकनाचा आधार बनला.
Question 44Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'चिपको चळवळी'चा मुख्य उद्देश काय होता?
- धरण बांधणीला विरोध
- शहरी गृहनिर्माण
- खाण उद्योगाचा विस्तार
- जंगलतोडीविरुद्ध वनहक्कांचे रक्षण Correct answer.
Explanation
चिपको चळवळ ही १९७० च्या दशकात उत्तराखंडात सुरू झालेली पर्यावरणीय चळवळ होती, ज्यात स्थानिकांनी जंगलतोडीला विरोध करून पारंपरिक वनहक्कांचे रक्षण केले. ती पर्यावरण संरक्षणाचे प्रतीक बनली.
Question 45Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'भारतीय राज्यघटनेतील प्रस्तावना' ही कोणत्या स्वरूपाची मानली जाते?
- स्वतंत्र कायदेशीर तरतूद
- फक्त सल्लागार दस्तऐवज
- घटनेचा भाग असलेली परंतु अंमलबजावणीयोग्य नसलेली Correct answer.
- कोणताही अर्थ नसलेली रचना
Explanation
सर्वोच्च न्यायालयाने केशवानंद भारती खटल्यात स्पष्ट केले की प्रस्तावना घटनेचा भाग आहे व त्यातून घटनेचा अर्थ लावता येतो. तथापि ती स्वतंत्रपणे अंमलबजावणीयोग्य कायदेशीर तरतूद नाही.
Question 46Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'महाराष्ट्रातील कृष्णा खोरे'तील सर्वात मोठ्या जलाशयाचे नाव काय आहे?
- जायकवाडी धरण
- भातसा धरण
- उजनी धरण Correct answer.
- कोयना धरण
Explanation
उजनी धरण सोलापूर जिल्ह्यात असून ते भीमा नदीवर बांधले गेले आहे आणि महाराष्ट्रातील सर्वात मोठे सिंचन जलाशय मानले जाते. कृष्णा खोऱ्यातील लाभक्षेत्र व सिंचन क्षमता या दृष्टीने ते महत्त्वाचे आहे.
Question 47Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'भारतीय चलनविषयक धोरण समिती'चा (MPC) अध्यक्षपदाचा कार्यभार कोण सांभाळतो?
- अर्थमंत्री
- आरबीआय गव्हर्नर Correct answer.
- नियोजन आयोगाचे उपाध्यक्ष
- आरबीआय डेप्युटी गव्हर्नर
Explanation
चलनविषयक धोरण समितीचे अध्यक्षपद आरबीआय गव्हर्नर सांभाळतात आणि समितीत सहा सदस्य असतात. ही समिती रेपो दरासह प्रमुख धोरणात्मक दर ठरवते.
Question 48Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'महाराष्ट्रातील लोणार सरोवर' कोणत्या प्रकारच्या भू-रचनेमुळे निर्माण झाले?
- नदीच्या कार्याने तयार झालेला खोरे
- हिमनदीच्या कार्याने तयार झालेला दऱ्या
- उल्कापातामुळे तयार झालेला खड्डा Correct answer.
- ज्वालामुखी उद्रेक
Explanation
लोणार सरोवर बुलढाणा जिल्ह्यात असून ते उल्कापातामुळे तयार झालेल्या खड्ड्यात निर्माण झाले आहे. त्यामुळे ते भू-वारसा स्थळ म्हणून ओळखले जाते व त्याचे पाणी क्षारयुक्त आहे.
Question 49Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'राज्यसभेच्या सदस्यांची कमाल संख्या' किती असू शकते?
- २४५
- ५५२
- २३८
- २५० Correct answer.
Explanation
राज्यसभेची कमाल संख्या २५० आहे, ज्यात २३८ सदस्य राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांकडून आणि १२ सदस्य राष्ट्रपतींकडून नामनिर्देशित होतात. ही तरतूद अनुच्छेद ८० मध्ये आहे.
Question 50Preliminary Examination – Objective (General Studies)
'भारताच्या पहिल्या पंचवार्षिक योजने'चा मुख्य भर कोणत्या क्षेत्रावर होता?
- कृषी व सिंचन Correct answer.
- माहिती तंत्रज्ञान
- जड उद्योग
- सेवा क्षेत्र
Explanation
पहिल्या पंचवार्षिक योजनेत (१९५१-५६) कृषी, सिंचन व वीज निर्मितीवर भर देण्यात आला, कारण अन्नधान्याची कमतरता दूर करणे आवश्यक होते. हॅरोड-डोमर मॉडेलवर आधारित या योजनेत कृषी क्षेत्राला प्राधान्य होते.