Okupangelwa kwomukanda woshigongi
Omunafikola okwa nyola omukanda woshigongi wovakuluntu mosikola. Omukanda owa ti: 'Ovakuluntu ava va hala okuya koshigongi ova na okukala po. Omukuluntu wosikola ova hala okupopya navo. Osikola oya hala ovakuluntu ava va kale po. Ovanhu vahapu kava na oimaliwa, ashike ova hala okuya. Oove u na okutya kuvakuluntu vamwe.' Omulongi woOshikwanyama okwa pula omunafikola a pangelene omukanda, ashike ino shandula omatyekulwa. Omunafikola okwa ti: 'Onda hala okushilipaleka omukanda, ashike inandi hala okushandula omatyekulwa.' Okwa tula mo omukanda megumbo lyokulesha. Omukanda owa kwatelwa mo omatyekulwa a shi vule omulongwa: omukuluntu wosikola ova hala, oove u na, nosho yo oitya imwe. Omulongi okwa pula: 'Oitya ilipi i na okupangelwa, nomolwashike? Oitya ilipi i na okukalwa po ngaashi i li, shaashi oi li paunhu?'
1. Oitya ilipi i na okupangelwa? Nyola omukanda wa pangelwa, u ulike omatomheni.
Read the worked answer
Oitya i na okupangelwa:
- 'Omukuluntu wosikola ova hala' -> 'Omukuluntu wosikola okwa hala.' Omukuluntu oclass 1, concord yayo 'okwa-', hasho 'ova-'.
- 'Oove u na okutya' -> 'Ne mu na okutya.' Oove oclass 1 (singular); ovakuluntu ovo class 2 (plural), concord 'ne'.
- 'Osikola oya hala' oshi li paunhu: osikola oclass 9, concord 'oya-'.
- 'Ovanhu vahapu kava na' oshi li paunhu; oclass 2, concord 'kava-'. Osho hano: omukanda oo u na okupangelwa mo 2, hasho mo 4, opo u kale paunhu.
2. Omukanda oo u na okukala ngaashi u li? Otayi i ilipi to pitila mo? Yandja omayele.
Read the worked answer
Omukanda oo u na okukalwa ngaashi u li: 'Osikola oya hala ovakuluntu ava va kale po' nosho yo 'Ovanhu vahapu kava na oimaliwa.' Oitya ei oi li paunhu; oku i shandula otaku ka shandula omatyekulwa. Osho nda pitila mo: omukuluntu wosikola (class 1) -> okwa; oove (singular) -> ne (plural). Omolwashike: omukanda oo owovakuluntu; oo u na okupopya navo mu class 2, hasho ku umwe. Osho hano: okupangelwa oku na okukala okwa yelela, ashike ino shandula omatyekulwa.