Kabo ya metsi kwa Mogoditshane
Mo lokwalong lwa dikgang lwa Mokgosi wa Kgotso la 15 Mopitlwe 2024, mokwadi mongwe o kwala ka kgang ya metsi kwa Mogoditshane. O bolela gore teraka ya metsi e tla gabedi ka beke, e tsamaisa ditara di le 5 000, mme e abelwa malapa a le 300. O nopola mafoko a modulasetilo wa komiti ya metsi: 'Re a thusa, ga re kake ra fetsa mathata otlhe.' Mokwadi o dirisa dipotso tse di jaaka 'A go siame gore kliniki e tswalwe malatsi a le mabedi?' O tlhagisa gore ka 12 Tlhakole le 3 Moranang, dikgaolo tse di kwa thoko di ne tsa bona metsi, mme dikgaolo tsa ga Rra Molefe tsa se ka tsa a bona. O kwala gore o bone teraka e le nngwe fela mo beke ya bobedi. Kgotlhang ya gagwe ke gore o akanya gore kabo ya metsi ga e a lekalekana. Morago ga lokwalolwa, mokwadi wa dikgang o tsenya mokwalo o mokhutshwane: 'Mokwadi ke modulasetilo wa komiti ya metsi ya kgaolo.'
1. Tlhalosa maikutlo a mokwadi mabapi le kabo ya metsi, o bontshe ka ditsela tse pedi tse puo ya gagwe e senolang maikutlo ao.
Read the worked answer
Maikutlo a mokwadi ke a go belaela le go belaetsa kabo ya metsi. Ga a re fela gore metsi ga a a lekana; o bontsha ka ditsela tse pedi. Sa ntlha, o dirisa potso ya go ipotsa: 'A go siame gore kliniki e tswalwe malatsi a le mabedi?' Potso eo ga e batle karabo fela; e supa gore mokwadi o akanya gore go na le kgethololo e e senyang botsogo. Sa bobedi, o bapisa dikgaolo ka malatsi a a rileng: ka 12 Tlhakole le 3 Moranang, dikgaolo tse dingwe di bone metsi mme tsa ga Rra Molefe tsa se ka tsa a bona. Go bapisa goo ga dikgaolo go bontsha gore mokwadi o akanya gore kabo ga e a lekalekana. Lereo 'fela' mo go 'teraka e le nngwe fela' le oketsa maikutlo a kgotlho. Fa a nopola mafoko a modulasetilo, o a nopola gore a bo a bontshe gore mafoko a gagwe ga a itumedise; mokwadi o a a ganetsa ka dintlha tsa gagwe, e seng ka go roga. Ka fa, puo ya gagwe e bontsha maikutlo a go se ikanye le go batla toka.
2. Bontsha ditiragalo tse pedi tse e leng dintlha (facts) le tse pedi tse e leng maikutlo (opinions). Tlhalosa gore phapang eo e thusa jang mo go tlhatlhobeng go ikanyega ga lokwalolwa.
Read the worked answer
Dintlha (facts): teraka e tla gabedi ka beke; e tsamaisa ditara di le 5 000 mme e abelwa malapa a le 300; ka 12 Tlhakole le 3 Moranang dikgaolo tse di kwa thoko di bone metsi. Maikutlo (opinions): 'kabo ga e a lekalekana'; 'go siame gore kliniki e tswalwe?' (potso e supa maikutlo); 'ke bone teraka e le nngwe fela' e ka nna nnete, mme go e bitsa 'fela' ke go e fetola maikutlo. Phapang e thusa mmadi go sekaseka go ikanyega: dintlha di ka tlhatlhobiwa le batho ba bangwe kgotsa dipeipi; maikutlo a ikaegile ka mokwadi. Fa lokwalolwa lo na le dintlha tse di netefaditsweng, mmadi a ka dumela karolo eo; fa maikutlo a le mantsi, a ka se dumela ka bofefo. Le fa go le jalo, maikutlo ga a reye gore mokwadi o bua maaka; a ka nna a supa bothata jo bo tlhokang patlisiso. Ka jalo, go farologanya go thusa go kgaoganya se se ka netefadiwang le se se tlhokang tlhatlhobo.
3. Mokwalo o o tlhakilweng kwa bokhutlong o re mokwadi ke modulasetilo wa komiti ya metsi. Senka gore kitso eo e ka fetola jang tsela e mmadi a sekasekang lokwalolwa ka yone.
Read the worked answer
Kitso ya gore mokwadi ke modulasetilo wa komiti ya metsi e ka fetola tsela e mmadi a sekasekang lokwalolwa ka yone ka ditsela tse pedi. Sa ntlha, e ka nna le kgonagalo ya go nna le kgatlhego (conflict of interest): mokwadi a ka nna a bua ka metsi a a mo amang ka boswa, kgotsa a batla go iponatsa jaaka motlhankedi yo o berekang. Fa mmadi a sa itse seo, a ka nna a dumela gore mokwadi ke mmadikgakala fela. Sa bobedi, kitso eo e ka oketsa boikanyego jwa gagwe, gonne e bontsha gore o na le kitso ya ka fa komiti e dirang ka teng, mme o ka nna a itse dintlha tse di sa bonaleng. Ka jalo, mmadi ga a tshwanela go latola lokwalolwa ka ntlha ya semelo sa mokwadi (ad hominem); o tshwanetse go tlhatlhoba dintlha ka nosi: a malatsi a ne a le teng? a dikgaolo tse dingwe di bone metsi? Kitso ya semelo e thusa go botsa dipotso tse di tseneletseng, e seng go fetola ntwa go nna ya botho.