Mokgwe wa motseng
Mo setlhopheng sa baithuti ba le babedi ba dipuo, go na le kgang ka poko e e latelang, e e kwadilweng ke mongwe wa baithuti e le porojeke ya sekolo:
Mokgwe wa motseng o boloka mafoko a baeti, o a baakanya jaaka mosadi wa kgotla. Mme fa pula e na, o ntsha matlhare a masa, a re: 'Ke sa ntse ke le teng.' Ga o dire ledimo, mme o gakolola.
Baithuti ba ganetsana: mongwe o re mokgwe o kaya go gakolola ga setso; yo mongwe o re o kaya go ganela kgolo, gonne o kaya 'ga o dire ledimo'. Morutabana o kopa baithuti go sekaseka poko ka ga bobedi, ba dirisa ditshwantsho tsa poko le seemo sa setso sa kgotla. Baithuti ba na le metsotso e le 25 fela go kwala karabo ya mafoko a le 250-300, mme ba tshwanetse go nopola mola o le mongwe fela go tshegetsa kgopolo nngwe le nngwe.
1. Sekaseka ditshwantsho tse pedi tsa poko, o bontshe kafa di tshegetsang kgopolo ya gore mokgwe o kaya go gakolola.
Read the worked answer
Ditshwantsho tse pedi tse di thusang kgopolo ya go gakolola ke (a) mothofatso (personification) ya mokgwe e o bolelang jaaka motho yo o bolokang le go baakanya mafoko, le (b) papiso ya mokgwe le mosadi wa kgotla. Mo moleng 'o boloka mafoko a baeti', mokgwe o fiwa bokgoni jwa go gakolola; 'mafoko a baeti' ke sesupo sa dikai tsa batho ba ba fetileng. Mo moleng 'o a baakanya jaaka mosadi wa kgotla', papiso e bapisa mokgwe le motho yo o bolokang tlhwaafalo ya kgotla; mosadi wa kgotla ke motho yo o bolokang ditsamaiso le dikai. 'Matlhare a masa' morago ga pula a supa go tsoga ga dikai, mme 'a re: Ke sa ntse ke le teng' ke go bua ga mokgwe ka boammaruri, go bontsha gore o gakolola. Ka go dirisa ditshwantsho tse, mmoki o re mokgwe ga o dire fela jaaka setlhare; o na le botshelo jwa setso. Fa o ne o re mokgwe o supa go ganela kgolo, o ne o tla tlhoka go tlhalosa gore 'go boloka' go kaya go bofa; mme poko ga e reye seo.
2. Baithuti ba bangwe ba re 'ga o dire ledimo' go raya gore mokgwe ga o na mosola. Bontsha gore kgopolo eo e ka nna le bokao jo bongwe fa o e baya mo seemong sa setso sa kgotla.
Read the worked answer
Mo seemong sa kgotla, mosola ga o lekanyediwe fela ka go ntsha dilo tse di jewang kgotsa ka go aga. Kgotla ke lefelo la dipuisano, la go rarabolola dikgotlhang le la go boloka dikai. Mokgwe o ka nna kwa kgotleng jaaka setlhare sa moriti le sa kopano; ga o dire ledimo, mme o thusa batho go kopana le go gakolola. Ka jalo, 'go se dire ledimo' ga go reye 'go se na mosola'; go raya gore mosola wa mokgwe ga o bonale ka madi kgotsa ka dijo. Poko e re 'mme o gakolola' go bontsha gore mosola wa mokgwe ke go gakolola le go boloka setso. Fa mmadi a tsaya 'ledimo' jaaka sesupo sa mosola fela, a ka latola mokgwe; mme fa a tsaya seemo sa kgotla, a ka bona gore mosola o ka nna wa semowa. Ka jalo, kgopolo ya baithuti e na le bokao jo bongwe, e seng jo bo feletseng.
3. O tlhopha kganetso efe e e nang le bosupi jo bo nonofileng? Tlhalosa.
Read the worked answer
Ke tlhopha kganetso ya gore mokgwe o kaya go gakolola, mme ke dumela gore poko e na le go se utlwane. Bosupi jo bo nonofileng ke gore poko e dirisa mafoko a a bonalang: 'o boloka', 'o baakanya', 'o gakolola'. Mafoko a le mararo a supa tiragalo ya go boloka dikai. Papiso le mosadi wa kgotla e tshegetsa kgopolo ya setso. Le fa 'ga o dire ledimo' e ka supa go se na mosola, mola o o latelang, 'mme o gakolola', o tlhalosa mosola wa mokgwe ka go fapana le ledimo. Ka jalo, poko e kaya gore mosola o ka nna wa semowa. Kganetso ya bobedi e ka nna le bosupi fa e tsaya 'ledimo' jaaka sesupo sa botshelo, mme e tlhoka go tlhalosa gore 'go boloka' go kaya go bofa. Bosupi jwa ntlha bo nonofile go feta gonne bo ikaegile ka mafoko a a leng teng mo pokong le seemo sa kgotla.