Ku bala ni ku nolofaza: Mikanda e mabeli ya mezi
Kwa Sikolo sa Sekondari sa Nalikwanda, muituti wa Kilasi 12, Nasilele, u sweli mosebetsi wa ku bala ni ku nolofaza (summary) mikanda e mabeli ya mezi. Mukanda wa ntolo ki nzila ya mulomo ya Komiti ya Mezi: e bulela kuli pompo e nweza batu ba 1,200, e sebeleza mazazi a 3, ni kuli yona e bone bupaki bwa 2019. Mukanda wa bubeli ki mukanda wa Khansele: u bulela kuli pompo e sebeleza batu ba 800, e na ni dipompo tse 2, ni kuli bupaki ki bwa 2021. Mututi u fa mosebetsi wa metsotso e 25: ku ñola summary ya 80 words, ku bulela kuli ki mukanda ufe u ka sebeleza, ni ku ekeza mabaka a mabeli a ka timeli. Nasilele u ñola 95 words, u ekeza maikutlo a hae, ni ku sa buleli kuli mabaka a 1,200 ni 800 a sa zwani. O sweli ku thusa.
1. Liisa mabaka a mabeli a Nasilele a swanela ku ekeza mwa summary ni mabaka a mabeli a swanela ku timeliwa. Bulela kuli ki kañi.
Read the worked answer
Ku nolofaza isiñi ku ñola mabaka kaufela. Mabaka a swanela ku ekezwa: (1) pompo e sebeleza batu ba 1,200 kamba 800, ni (2) bupaki ki bwa 2019 kamba 2021. Mabaka a mabeli a sa zwani a swanela ku bontshiwa, isiñi ku keta a le 1,200 fela. A swanela ku timeliwa: maikutlo a Nasilele ('ke dumela kuli...'), mabaka a sa amehileng ni taba, ni mabaka a fetang 80 words. Kañi? Summary e na ni mosebetsi wa ku fa mubuso wa mukanda, isiñi ku fa maikutlo. Ha a ke a ekeza feela a le 1,200, a ka fa mubuso o sa zwani ni mukanda wa Khansele, mi ha a ke a bulela kuli a sa zwani, a ka timela bupaki bwa bohlokwa. Ka nako e swanela ku ba le 2-3 main points fela: batu ba sebelezwa, dipompo, ni nako ya bupaki. Mabaka a mabeli a ka timeliwa: nalukuku ya mubuso, ni maikutlo a hae.
2. Ki mukanda ufe u ka sebeleza hahulu ku bala? Bulela ka bupaki bwa mukanda, isiñi ka maikutlo.
Read the worked answer
Ha ku na mukanda u 'ka sebeleza' ka botlalo. Nzila ya mulomo e na ni bupaki bwa 2019 ni e bulela 1,200; mukanda wa Khansele e na ni bupaki bwa 2021 ni e bulela 800. Ka molao wa bupaki, mukanda wa 2021 u ka sebeleza hahulu ka nako, kono isiñi ka bupaki bwa hae fela. U na ni bupaki bwa 2021, mi u zwelani ni mubuso wa ntolo. Kono u na ni dipompo tse 2 fela, mi ha u buleli kuli ki kañi batu ba 800. Nzila ya mulomo e na ni bupaki bwa 2019, e fetile nako, mi e ka ba ni maikutlo. Ka ku ekeza, ha ba zwani ka 400, ku na ni butata. Summary e swanela ku bulela kuli mabaka a sa zwani, mi ku na ni taba ya ku fumana bupaki bwa 2025. Ha u ka keta fela mukanda wa 2021 ka ku bulela kuli ki wa nako ye nca, u ka timela bupaki bwa batu ba 1,200. Ka hona, u ka sebeleza hahulu ha u ka bapisa mabaka a mabeli ni ku bontsha butata.
3. Ñola mubuso wa summary wa 80 words o ka fa Nasilele. O swanela ku ekeza mabaka a mabeli a sa zwani ni ku timeliwa maikutlo.
Read the worked answer
Mabaka a mabeli a bulela kuli pompo ya mezi e sebeleza batu ba 1,200 (2019) kamba ba 800 (2021). Mukanda wa Khansele u bulela kuli ku na ni dipompo tse 2, kono nzila ya mulomo e bulela kuli ku na ni pompo e 1 fela. Mabaka a sa zwani ka batu ba 400 ni ka dipompo. Ku tokwa bupaki bwa nako ye nca ku lungisa butata.