Linoleumsnede loopt dicht: diagnose onder tijdsdruk
Bij beeldende vorming werken 24 leerlingen van 3 tl in drie lessen van 50 minuten aan een linoleumsnede. Er is één drukpers, watergedragen inkt in vier kleuren, linoleum van 3 mm en papier van 120 g/m². De eerste vijf afdrukken van Joost zijn scherp en egaal zwart. Daarna lopen de randen van zijn voorstelling dicht, ontstaan witte vlekken midden in het zwart en blijft er inkt op de roller opdrogen. Joost drukt telkens opnieuw zonder de plaat schoon te maken en zegt: 'ik heb toch steeds meer inkt gepakt?' Hij drukt het papier met twee handen aan omdat de wachtrij bij de pers te lang is. Hij heeft nog 20 minuten en wil één afdruk inleveren die meetelt voor zijn cijfer.
1. Stel een diagnose: waardoor lopen de randen dicht, waar komen de witte vlekken vandaan en waarom droogt de inkt op de roller op?
Read the worked answer
Kijk eerst naar de volgorde: de eerste vijf afdrukken waren goed, dus plaat en inkt waren toen in orde. Daarna gaat het mis.
- Dichtgelopen randen: te veel inkt. Bij watergedragen inkt vult de laag de fijne lijnen op; meer inkt toevoegen maakt het alleen erger.
- Witte vlekken in het zwart: ongelijke druk doordat met de hand wordt aangedrukt in plaats van geperst, plus stof of ingedroogde inktklontjes die op de plaat achterblijven als die niet wordt schoongemaakt.
- Opdrogende inkt op de roller: te lange tijd tussen uitrollen en drukken, in combinatie met wachten in de rij.
Het zijn dus drie oorzaken die elkaar versterken: te veel inkt, geen persdruk en te veel tijd tussen de handelingen. Joosts verklaring ('meer inkt') wijst precies de verkeerde kant op.
2. Geef een werkwijze voor de laatste 20 minuten en benoem waaraan je de eindafdruk beoordeelt.
Read the worked answer
Plan in deze volgorde:
- Plaat schoonvegen met een vochtige doek en goed laten drogen; inktklontjes verwijderen.
- Opnieuw inkten, maar weinig: uitrollen tot de laag egaal en dun is.
- Regelen dat hij één keer met de pers drukt (vooraan in de rij of ruilen), want handdruk geeft de vlekken.
- Papier met één beweging opleggen, niet verschuiven, en met een schone hand afnemen.
Beoordelingscriteria voor de eindafdruk: egale zwarting, open fijne lijnen, geen vlekken buiten de voorstelling, geen vingerafdrukken, papier niet gekreukt.
Is de tijd te kort, kies dan de beste bestaande afdruk en beschrijf in het procesboek wat er misging. Een eerlijke diagnose plus één goede herdruk levert meer op dan tien vlekkerige vellen.