Metselwerk stilleggen bij dalende temperatuur
Je metselt met een collega de buitengevel van een vrijstaande woning. De gevel wordt halfsteens gemetseld met bakstenen van 210 × 50 × 100 mm en een voeg van 10 mm. De specie is een kant-en-klare mortel, sterkteklasse M5. Het is half november. Om 15:00 uur is de temperatuur gezakt naar 2 °C en de verwachting is dat het vannacht −4 °C wordt. Er staat een harde noordwestenwind. Jullie hebben nog ongeveer 1,5 m² muur te metselen tot de dagstrook. De specie in de kuip is om 14:00 uur aangemaakt. De steiger is aan de loefzijde niet afgeschermd. De uitvoerder zegt: gewoon doormetselen, dat doen we altijd.
1. Adviseer of jullie moeten doormetselen. Onderbouw je advies met de effecten van vorst op metselmortel en baksteen.
Read the worked answer
Mijn advies is om niet door te metselen onder deze omstandigheden. De temperatuur daalt naar −4 °C en er staat wind op een niet-afgeschermde steiger. Nat metselwerk koelt dan snel af.
In verse mortel zit water. Als dat water bevriest, zet het uit en kan de mortel losraken van de steen. De mortel hardt niet meer uit en de muur krijgt onvoldoende sterkte. Aan de buitenkant kunnen later vochtplekken, uitbloeiingen en afschilfering ontstaan. Ook bakstenen die nat en koud zijn, hechten slecht aan de mortel. Doormetselen levert dus een muur op die er misschien nu goed uitziet, maar die niet de vereiste sterkte en duurzaamheid haalt.
Als er toch gemetseld moet worden, dan alleen met echte wintermaatregelen: specie verwarmd aanvoeren, specie niet ouder dan ongeveer 2 uur gebruiken, stenen vorstvrij en droog houden, de steiger aan de windzijde afschermen en het werk direct afdekken met folie en dekens. Maar bij −4 °C in de nacht is afdekken alleen onvoldoende; het werk kan beter worden gestopt en de dagstrook worden afgedekt.
2. Bereken hoeveel bakstenen jullie nodig hebben voor de resterende 1,5 m² muur, inclusief voeg. Ga uit van 5% breuk en laat de berekening zien.
Read the worked answer
Voor één baksteen inclusief voeg reken ik met de steenmaat plus één voeg in de lengte en één voeg in de hoogte:
- lengte met voeg: 210 + 10 = 220 mm = 0,22 m
- hoogte met voeg: 50 + 10 = 60 mm = 0,06 m
Oppervlakte per steen inclusief voeg = 0,22 × 0,06 = 0,0132 m².
Aantal stenen per m² = 1 / 0,0132 ≈ 75,8 stenen.
Voor 1,5 m²: 1,5 × 75,8 ≈ 113,6 stenen, dus afgerond 114 stenen.
Met 5% breuk: 114 × 1,05 ≈ 119,7 stenen, dus 120 stenen bestellen. In de praktijk controleer ik ook of er nog stenen op de steiger liggen en of de maatvoering van de dagstrook klopt; bij een halfsteensverband kunnen er meer halve stenen nodig zijn.
3. De specie is om 14:00 uur aangemaakt en het is nu 15:00 uur. Mag deze specie morgenvroeg nog worden gebruikt? Leg uit wat je met de specie doet.
Read the worked answer
Nee, deze specie mag morgenvroeg niet meer worden gebruikt. Mortel is geen product dat je onbeperkt kunt bewaren. Na het aanmaken begint het bindproces; de specie wordt dikker en verliest zijn verwerkbaarheid. Water toevoegen om de specie weer soepel te maken is niet toegestaan, omdat daarmee de verhouding water/cement verandert. De mortel krijgt dan minder sterkte en kan krimpen of afschilferen.
Bij koud weer lijkt de specie misschien lang verwerkbaar, maar dat betekent niet dat de kwaliteit behouden blijft. Ik zou de specie na het werk laten staan, niet opnieuw aanmaken met oud materiaal en de kuip schoon achterlaten. Voor de resterende 1,5 m² wordt bij het hervatten verse specie aangemaakt. Als de specie al begint op te stijven, gaat hij niet terug de kuip in en wordt hij niet met vers materiaal vermengd.