NCEA L1 Lea Faka-Tonga study materials
NCEA L1 Lea Faka-Tonga study resources

Tohi fakamatala sikolasipi: sīpinga pau mo e kupu 'oku 'ikai ke 'aonga

NCEA L1 Lea Faka-Tonga · Put your knowledge to work in context.

All case studies

Tohi fakamatala sikolasipi: sīpinga pau mo e kupu 'oku 'ikai ke 'aonga

Kuo fiema'u ha tohi fakamatala 'e 200 kupu ki ha sikolasipi 'o e 'apiako. 'Oku fiema'u ke ne fakamatala ki he'ene ako mo e tokoni ki he kolo. 'Oku 'i ai ha fakamatala 'e 3: ko e tokotaha 'oku ne tokoni 'i he Sāpate; ko e tokotaha 'oku ne ako 'a e lea faka-Tonga; ko e tokotaha 'oku ne tauhi 'a e fale. 'Oku 'i ai ha kupu 'oku pehē: 'Oku ou sai'ia 'a e tokoni.' Kuo pau ke ne fakamatala'i ha ngaahi sīpinga pau. 'Oku 'i ai ha taimi 'e 200 kupu. 'Oku 'i ai ha faiako 'oku ne tala 'oku fu'u lahi 'a e fakamatala ki he Sāpate. 'Oku 'i ai ha tokoni 'e 2 ki he kolo: ko e fakamatala ki he ako 'o e fanau.

1. Fili ha sīpinga 'e 2 mei he fakamatala 'e 3. Fakamatala'i pe ko e hā 'oku mālohi ai.

Read the worked answer

Fili: 1) 'Oku ne ako 'a e lea faka-Tonga; 2) 'Oku ne tauhi 'a e fale.

'Uhinga:

  • Ko e ako 'o e lea faka-Tonga 'oku ne faka'ilonga 'a e tokoni ki he kolo mo e ako, pea 'oku lava ke ne 'oatu ha sīpinga pau (hangē ko e tokoni ki he fanau 'e 6).
  • Ko e tauhi 'o e fale 'oku ne faka'ilonga 'a e fatongia mo e tu'unga 'i he fāmili, 'a ia 'oku mahu'inga ki he sikolasipi.
  • 'Oku 'ikai ke fili 'a e Sāpate koe'uhi 'oku tala 'e he faiako 'oku fu'u lahi ia, pea 'oku 'ikai ke 'aonga ke fakamoleki 'a e kupu 'e 200 ki he me'a 'e taha.

2. Liliu 'a e kupu 'Oku ou sai'ia 'a e tokoni' ke hoko ko ha sīpinga pau. Fakamatala'i.

Read the worked answer

Liliu: 'I he ta'u kuo 'osi, na'a ku tokoni ki he fanau 'e 6 'i he ako 'o e lea faka-Tonga 'i he houa 'e 2 'i he uike kotoa.'

'Uhinga:

  • 'Oku ne 'oatu ha fika (6, 2), taimi (uike kotoa), mo e kakai (fanau).
  • 'Oku ne fakamo'oni 'a e tokoni, 'o 'ikai ke ne tala pe 'oku sai'ia.
  • 'Oku ne faka'ilonga 'a e fatongia mo e tu'unga, 'a ia 'oku fiema'u 'e he sikolasipi.

3. Ko e hā 'a e me'a 'e tipi? Fakamatala'i 'a e fili.

Read the worked answer

Tipi: 'Oku tipi 'a e fakamatala lōloa ki he Sāpate.

'Uhinga:

  • 'Oku tala 'e he faiako 'oku fu'u lahi 'a e fakamatala ki he Sāpate, pea 'oku 'i ai 'a e kupu 'e 200.
  • 'Oku fiema'u 'a e kupu ki he sīpinga pau 'o e ako mo e tokoni ki he kolo.
  • Kapau 'e tipi 'a e Sāpate, 'e lava ke ne tuku 'a e kupu ki he ngaahi sīpinga 'e 2 mo e ola pau, 'a ia 'oku mālohi ange ki he sikolasipi.