NCEA Level 1 Te Reo Rangatira study materials
NCEA Level 1 Te Reo Rangatira study resources

Te whakamāori i te pānui hangarau a te kura

NCEA Level 1 Te Reo Rangatira · Put your knowledge to work in context.

All case studies

Te whakamāori i te pānui hangarau a te kura

Kei te whakamāori a Rangi i tētahi pānui 250 kupu a te kura mō te hui ā-whānau ā te Paraire. E rua ngā rā e toe ana. Kei roto i te pānui Ingarihi ēnei kupu: computer, mobile phone, internet, email, download. E toru ngā rōpū ka pānuitia: ngā mātua me ngā kaumātua (he tokomaha kāore i te mōhio ki te reo Ingarihi o ēnei hangarau), ngā rangatahi, me ngā kaiako. Ka kī tana hoa mahi, 'Me tuhi noa i te reo Ingarihi, ka mutu - he māmā ake mō te katoa.' Ka kī anō tētahi atu, 'Me whakamahi i ngā kupu hou a Te Taura Whiri, ahakoa kāore te nuinga e mōhio.' Kei waenganui a Rangi i ēnei whakaaro e rua, ā, me tuhi tonu te pānui kia mārama ki te hunga e toru.

1. Whiriwhiria he kupu Māori mō ia kupu Ingarihi e rima, ā, whakamāramatia te take i whiriwhiria ai ērā, kaua ko ētahi atu.

Read the worked answer

Ko te paearu: kia mōhiotia e te hunga ka pānuitia, kia hāngai ki te whakamahinga, kia ōrite te whakamahi puta noa i te pānui. Ko aku whiringa: computer → rorohiko (kua roa e whakamahia ana, kua mōhiotia e ngā kura, kāore e hiahiatia he whakamārama roa); mobile phone → waea pūkoro (he kupu kua tū, he māmā te aro ki te wāhanga 'pūkoro'); internet → ipurangi (kua mōhiotia, engari me whakamārama i te wā tuatahi); email → īmēra (he kupu taunga kua mau i te nuinga; ko te 'mēra hiko' te whiringa e wātea ana mēnā e tuhi ana mō te hunga kaumātua, engari me noho kia kotahi te whakamahi); download → tikiake (e hāngai ana te whakamārama 'tiki ake i tētahi mea i tawhiti'). Ko te take matua: ehara i te mea 'ko te kupu tika rawa', engari ko te kupu e mārama ai te hunga e toru, ā, me tāpiri he whakamārama poto i te wā tuatahi ka puta ai te kupu - pēnei i te 'īmēra (te mēra ā-hiko)'. Mā te whakamārama i te wā tuatahi e ora ai te kupu hou mō te hunga kāore i te mōhio.

2. Ka pēhea a Rangi e whakatau ai i tētahi kupu kāore i te mōhiotia ana te whakamāoritanga, pēnei i te *live stream* rānei i te *podcast*?

Read the worked answer

E toru ngā ara, ā, me whiriwhiri i runga i te kaupapa o te rerenga: (1) Te whakaahua - ko te live stream ka taea te 'whakapaoho matawā tonu' rānei, 'tirohanga ā-ipurangi i te wā tonu rānei'; ko te podcast ka taea te 'whakapaoho reo'. Ko te painga, ka mārama te hunga kāore i te mōhio ki te kupu Ingarihi; ko te hē, ka roa te rerenga, ka mate te rere. (2) Te kupu taunga - me whakamahi i te kupu Ingarihi engari me tuhi ā-Māori te takoto, me whakamārama i te wā tuatahi. (3) Te whakatikatika i te rerenga - mēnā kāore he kupu, tērā pea ka taea te huri i te rerenga katoa kia kore ai te kupu e hiahiatia. Ko taku tohutohu ki a Rangi: kōwhiria te ara (1) mō te hunga kaumātua, ka mutu, me tuhi i tētahi rārangi kupu ki te taha o te pānui. He mea nui kia kaua e waiho mā te kaipānui e whakapae - mā te kaituhi e ārahi te māramatanga.

3. Arotakehia ngā tohutohu a ngā hoa mahi tokorua. He aha te take kāore i te tino tika tētahi o rāua, ā, he aha te huarahi e noho mai ana i waenga?

Read the worked answer

Ko te tohutohu tuatahi ('me tuhi noa i te reo Ingarihi') ka whakakore i te kaupapa o te whakamāori: mēnā ko te reo Ingarihi te reo matua, kua kore te pānui e mahi hei pānui mō te hunga e kōrero ana i te reo Māori, ā, kua kore hoki e whakaatu i te mana o te reo. Ko te tohutohu tuarua ('me whakamahi i ngā kupu hou ahakoa kāore e mōhiotia') ka whakaweto i te māramatanga: he pānui tēnei mō te hui ā-whānau, ā, ko te māramatanga te whāinga tuatahi, kaua ko te mātātoa o te reo. Ko te huarahi waenga: whakamahia te kupu hou, engari tāpirihia he whakamārama poto i te wā tuatahi, me te whakamahi i te kupu taunga mēnā kua tino taunga kē (pēnei i te 'īmēra'). Mā tērā e tutuki ngā whāinga e rua: ka ora te reo Māori i roto i te tuhinga, ā, ka mārama te hunga e pānuitia ana.