New Zealand Scholarship Samoan study materials
New Zealand Scholarship Samoan study resources

Su'esu'ega o se pese: va'a, 'ie toga, ma fanua

New Zealand Scholarship Samoan · Put your knowledge to work in context.

All case studies

Su'esu'ega o se pese: va'a, 'ie toga, ma fanua

O se tamaititi a'oga o Ruta o lo'o su'esu'eina se pese fa'aonaponei a se tusitala Samoa, e igoa ia 'O le Va'a ua Gū'. E tolu minute le pese, ma e 12 upu autu e fa'aogaina ai ata o le va'a, o le 'ie toga, ma le lalaga e talanoa ai i le fa'atauina o fanua i le nu'u. O upu autu: 'ua gū le va'a' (ua malepe), 'ua mūmū le ie' (ua mumu), 'ua lalaga i fafo' (ua lalaga i fafo). E lua ni fa'amatalaga a le au faitau: (1) o se pese fa'afetai i le aganu'u; (2) o se faitioga i le leiloa o fanua. O le tusitala e le'i fa'amatalaina lona uiga. E tatau i a Ruta ona filifili po'o fea le faitauga e sili ona lagolagoina e le gagana ma le tala fa'asolopito, ma fa'afefea ona ia fa'aalia le le mautonu i lana tali.

1. Iloiloina ia faitauga e lua. O fea e sili ona lagolagoina e le gagana? Fa'aaoga ni fa'amaoniga se lua.

Read the worked answer

Iloiloga:

  • Faitauga (1) fa'afetai: e mafai ona lagolagoina e le 'ie toga', o se mea taua i le aganu'u; o le va'a o se ata o le malaga ma le poto.
  • Faitauga (2) faitioga: e sili atu ona lagolagoina e upu 'ua gū le va'a' (ua malepe, ua le lelei), 'ua mūmū le ie' (ua mumu, e fa'ailoa ai le toto po o le ita), ma le 'ua lalaga i fafo' (o le lalaga i fafo e fa'ailoa ai le leiloa o le pule i totonu). O nei upu e le o ni upu fa'afetai; o ni upu e fa'aalia ai le leiloa ma le tiga.
  • O le tala fa'asolopito o fanua i Samoa e tele ai le fa'atauina o fanua; o le pese e fetaui ma lena tala.

Filifiliga: O le faitauga (2) e sili ona lagolagoina, ae e le o le 'tonu' atoatoa. E tatau i a Ruta ona fa'ailoa le avanoa o le faitauga (1) ona o le 'ie toga' e mafai ona fa'ailoa ai le fa'afetai. O le le mautonu o le tusitala e le fa'apea e leai se tali; e tatau ona fua i fa'amaoniga.

2. Pe fa'afefea ona fa'aalia e Ruta le le mautonu i lana su'esu'ega?

Read the worked answer

E mafai e Ruta ona fa'aoga upu e pei o 'e foliga mai', 'e ono', 'e le o fa'amaonia atoatoa', 'i lo'u manatu'. E tatau ona ia tu'uina atu le faitauga e fa'afeagai ma fa'amatala pe aisea e le malosi ai.

O le le mautonu e le o se vaivaiga; o se fa'ailoga o le faitoto'a o se su'esu'ega loloto. Ae e le tatau ona soona fa'aoga; e tatau ona filifili i se fa'ai'uga e sili ona lagolagoina e fa'amaoniga. E tatau ona ia fa'ailoa manino le eseesega i le va o le 'fa'amaoniga' ma le 'fa'amatalaga'. O le fa'aogaina o le 'e ono' e fa'aalia ai le fa'aaloalo i le tusitala ma le au faitau.

3. O a ni mea e tatau ona su'e e Ruta i le tala fa'asolopito o le pese?

Read the worked answer

E tatau ona su'e: (1) le tausaga na tusi ai le pese; (2) le nu'u ma le aiga o le tusitala; (3) se mea na tupu i lena taimi e uiga i fanua; (4) le fa'atinoga o le pese-o se pese fa'afiafia, pese lotu, po o se pese fa'apolokiki; (5) le au fa'alogologo.

O nei mea e fesoasoani e fa'amaonia ai le faitauga. Ae e le mafai ona fa'amaonia atoatoa le uiga; o le a le mautonu. E tatau ona fa'aoga le tala fa'asolopito e fai ma fa'avae, ae le o se mea e sui ai le gagana o le pese. O le fa'atasi o le gagana ma le tala fa'asolopito e maua ai se su'esu'ega malosi.