Trzy pierwodruki mazurka: który wariant jest „chopinowski”?
Przygotowujesz wydanie mazurka Chopina, dla którego nie zachował się autograf. Dysponujesz trzema pierwodrukami: francuskim (F), niemieckim (N) i angielskim (A). W t. 12 F i A mają dis, N ma d; w A dodatkowo nad tym dźwiękiem jest łuk do następnej nuty, którego nie ma w pozostałych źródłach. W t. 28 F i N mają znak repetycji ośmiu taktów, A go nie ma. Metronom: F podaje ćwierćnutę = 152, N - 138, A - brak. W listach kompozytora zachowała się uwaga, że „mazurek powinien iść żywo, ale nie nerwowo”, oraz prośba o poprawienie jednego miejsca w korekcie, bez wskazania taktu. Wszystkie trzy egzemplarze zawierają poprawki odręczne, ale tylko w F są one poświadczone przez wydawcę.
1. Ustal hierarchię źródeł i uzasadnij ją, uwzględniając rolę korekt.
Read the worked answer
Hierarchia nie może być mechaniczna, ale musi mieć uzasadnienie historyczne.
- F ma pierwszeństwo jako podstawa: powstał w Paryżu, w środowisku kompozytora, a poprawki są poświadczone przez wydawcę. To nie znaczy, że F jest bezbłędny, ale jego warianty mają najsilniejsze oparcie.
- N może zawierać niezależne poprawki kompozytora, których nie ma w F; dlatego traktujemy go jako źródło kontrolne, a nie czysto pochodne.
- A bywa odtwórczy i często dodaje lub pomija elementy w trakcie ponownego sztychu; jego warianty wymagają szczególnego uzasadnienia.
Zasada: F jako podstawa, N jako kontrola, A jako świadectwo recepcji. Każde odstępstwo od F trzeba uzasadnić konkretnym argumentem - harmonią, stylem, poświadczoną korektą - a nie samą liczbą źródeł.
2. Rozstrzygnij wariant w t. 12 (dis czy d) i uzasadnij go harmonią oraz stylem mazurka.
Read the worked answer
Wariant trzeba ocenić w kontekście harmonicznym, a nie przez głosowanie.
- Dis pojawia się w F i A, czyli w dwóch niezależnych przekazach; to już argument, ale nie rozstrzygający.
- W mazurku podwyższona kwarta bywa cechą stylu ludowego, nie błędem: daje ostry, „góralski” kolor i zwiększa napięcie prowadzące do dominanty.
- Trzeba sprawdzić, czy dis współbrzmi z akordem w danym takcie i czy nie tworzy niepożądanego trytonu w głosie wewnętrznym.
- Łuk w A nad tym dźwiękiem może być dodatkiem sztycharza, ale może też wskazywać na frazowanie charakterystyczne dla tego motywu.
Wniosek: jeśli harmonia potwierdza podwyższoną kwartę, przyjąć dis i odnotować d jako wariant N. Jeśli kontekst wskazuje na diatoniczne przejście, trzeba zbadać, czy N nie zachowuje wcześniejszej wersji.
3. Zdecyduj o repetycji i metronomie. Wskaż, co wpisać do komentarza krytycznego.
Read the worked answer
Repetycja: F i N ją mają, A nie. Przewaga źródeł oraz względy formy (powtórzenie ośmiu taktów wzmacnia charakter mazurkowy) przemawiają za zachowaniem repetycji, ale z adnotacją, że A jej nie podaje.
Metronom: 152 i 138 to nie kosmetyczna różnica. Uwaga „żywo, ale nie nerwowo” sugeruje tempo raczej bliższe 138–144 niż 152, zwłaszcza że zbyt szybkie tempo gubi akcent mazurkowy na drugiej lub trzeciej części taktu. Nie należy jednak „poprawiać” Chopina bez dowodu; trzeba podać obie wartości i uzasadnić wybór.
Komentarz krytyczny powinien zawierać: wykaz źródeł, wariant t. 12, wariant łuku, obecność lub brak repetycji w t. 28, obie wartości metronomu oraz informację o poświadczonych korektach w F.