Phân biệt sắc thái từ đồng nghĩa trong bài nói
Trong bài nói 3 phút về bảo vệ môi trường, học sinh viết: "Chúng ta phải tiêu diệt rác thải nhựa". Giáo viên gạch dưới cụm từ này và hỏi học sinh chọn từ khác. Học sinh đề xuất ba phương án: (a) "tiêu diệt rác thải nhựa", (b) "loại bỏ rác thải nhựa", (c) "giảm thiểu rác thải nhựa". Bài nói nhắm tới khán giả là học sinh cấp ba trong buổi sinh hoạt lớp, giọng điệu khuyến khích hành động, không gây hoảng sợ. Thời lượng cho phép dùng tối đa hai trong ba phương án để nhấn mạnh.
1. Phương án nào phù hợp nhất với khán giả và mục đích? Giải thích sắc thái của từng phương án.
Read the worked answer
Phương án (c) "giảm thiểu" phù hợp nhất, có thể kết hợp (b) "loại bỏ" cho một số loại rác cụ thể.
- "Tiêu diệt" dùng cho sinh vật gây hại hoặc kẻ thù, mang sắc thái mạnh, đối kháng; ghép với "rác thải" tạo hình ảnh sai và giọng hung hăng, không hợp với khán giả học sinh.
- "Loại bỏ" trung tính, chỉ việc làm cho không còn; đúng ngữ pháp nhưng hơi tuyệt đối vì không thể loại bỏ hoàn toàn rác nhựa trong thực tế.
- "Giảm thiểu" chỉ mức độ giảm, khiêm tốn, khả thi, phù hợp giọng khuyến khích.
Vì vậy nên dùng "giảm thiểu" làm trọng tâm, có thể thêm "loại bỏ" cho túi ni-lông dùng một lần để tạo hai bước hành động cụ thể.
2. Hãy viết lại câu gốc thành một câu hoàn chỉnh dùng phương án đã chọn, kèm một lí lẽ ngắn để thuyết phục khán giả học sinh.
Read the worked answer
Gợi ý: "Mỗi bạn hãy bắt đầu bằng việc giảm thiểu rác thải nhựa: mang bình nước riêng và từ chối túi ni-lông khi không cần thiết, vì chỉ một lớp học làm đều trong một tháng cũng đã cắt giảm được hàng nghìn túi ni-lông thải ra môi trường."
Điểm cần đạt: giữ đúng từ đã chọn, câu đủ thành phần, lí lẽ gắn với hành động cụ thể và đối tượng khán giả (bạn học), tránh từ ngữ cực đoan. Cách viết "mỗi bạn hãy..." tạo lời kêu gọi trực tiếp, phù hợp bài nói khuyến khích hành động.