Xử lí dữ liệu khảo sát cho bài thuyết trình
Nhóm bạn khảo sát 120 học sinh về thói quen đọc sách: 45 em đọc dưới 1 giờ/tuần, 50 em đọc 1–3 giờ/tuần, 25 em đọc trên 3 giờ/tuần. Trong 25 em đọc trên 3 giờ, có 20 em cho biết đọc truyện tranh trực tuyến. Một thành viên muốn viết: "Phần lớn học sinh đọc trên 3 giờ mỗi tuần". Thành viên khác muốn kết luận: "Truyện tranh trực tuyến khiến học sinh đọc nhiều hơn". Bài thuyết trình dài 4 phút, có một biểu đồ tròn và một bảng số liệu.
1. Hai câu kết luận dự kiến có vấn đề gì về mặt số liệu và logic? Hãy nêu con số đúng.
Read the worked answer
Câu thứ nhất sai: nhóm đọc trên 3 giờ chỉ có 25/120, tức khoảng 21%, không phải "phần lớn". Phần lớn (50/120 ≈ 42%) đọc 1–3 giờ; nếu gộp nhóm dưới 1 giờ và 1–3 giờ thì 95/120 ≈ 79% đọc không quá 3 giờ.
Câu thứ hai mắc lỗi nhân quả: dữ liệu chỉ cho thấy tương quan (20/25 người đọc nhiều có đọc truyện tranh trực tuyến), không chứng minh truyện tranh là nguyên nhân. Cũng chưa có nhóm so sánh: trong nhóm đọc ít, bao nhiêu người cũng đọc truyện tranh? Thiếu dữ liệu đó thì không thể kết luận về nguyên nhân. Cần dùng từ "có liên quan" thay vì "khiến".
2. Hãy viết lại hai câu kết luận cho chính xác và đề xuất cách trình bày số liệu trong 4 phút.
Read the worked answer
Gợi ý: "Khoảng 42% học sinh được khảo sát đọc từ 1 đến 3 giờ mỗi tuần, chiếm tỉ lệ cao nhất; chỉ khoảng 21% đọc trên 3 giờ." Và: "Trong nhóm đọc trên 3 giờ, 20/25 em có đọc truyện tranh trực tuyến, cho thấy cần nghiên cứu thêm để xem đây có phải nguyên nhân hay không."
Trình bày: biểu đồ tròn cho ba nhóm thời gian đọc (45/50/25), bảng nhỏ cho chi tiết nhóm đọc nhiều; chỉ nêu hai con số then chốt khi nói, không đọc toàn bộ bảng. Dành khoảng 30 giây nêu hạn chế của khảo sát (mẫu 120 em, một trường) để kết luận có cơ sở.