Bestuursdwang, begunstigingstermijn en evenredigheid
De gemeente Amstelwaarde legt een last onder bestuursdwang op aan mevrouw Jansen wegens een illegaal gebouwde aanbouw van 18 m² achter haar woning. Het besluit vermeldt een begunstigingstermijn van 48 uur en een dwangsom van € 10.000 per overtreding, met een maximum van € 50.000. Jansen dient bezwaar in en verzoekt om een voorlopige voorziening. Zij voert aan dat zij de aanbouw in 2019 heeft gekocht en dat de gemeente sinds 2020 op de hoogte was. De gemeente stelt dat handhaving verplicht is en dat de lange duur geen reden is om af te zien van handhaving. Jansen zorgt voor haar ernstig zieke partner en kan niet binnen 48 uur slopen.
1. Beoordeel of de begunstigingstermijn van 48 uur in dit geval houdbaar is. Betrek de beginselen van behoorlijk bestuur en de jurisprudentie over begunstigingstermijnen.
Read the worked answer
De begunstigingstermijn moet de overtreder redelijkerwijs in staat stellen de overtreding te beëindigen; de termijn is geen formaliteit. Een termijn van 48 uur is bij een fysieke sloop van 18 m² en de zorglast van een ernstig zieke partner vermoedelijk te kort. Toetsingskader: evenredigheid (art. 3:4 lid 2 Awb), zorgvuldigheid (art. 3:2 Awb) en het verbod van willekeur. De rechter toetst of de termijn in redelijke verhouding staat tot de aard en omvang van de overtreding en de persoonlijke omstandigheden. Bij een illegale aanbouw die al jaren bestaat, is spoed zelden zo urgent dat 48 uur gerechtvaardigd is; een termijn van enkele weken ligt meer voor de hand. De gemeente moet de persoonlijke omstandigheden kenbaar wegen. Conclusie: de termijn is kwetsbaar; de voorzieningenrechter zal waarschijnlijk schorsen of de termijn verlengen. Advies: Jansen moet concreet onderbouwen welke termijn nodig is en medische stukken overleggen.
2. Kan Jansen zich met succes beroepen op het vertrouwensbeginsel of het gelijkheidsbeginsel omdat de gemeente sinds 2020 op de hoogte was?
Read the worked answer
Het vertrouwensbeginsel vereist een uitdrukkelijke en ondubbelzinnige toezegging van een bevoegd orgaan waarop de burger mocht vertrouwen. Enkele wetenschap van de overtreding is geen toezegging dat niet gehandhaafd zal worden. Het gelijkheidsbeginsel vereist vergelijkbare gevallen; Jansen moet aantonen dat de gemeente bij identieke overtredingen structureel niet handhaaft. Dat is moeilijk hard te maken. Wel kan de lange duur meewegen in de evenredigheidstoets en bij de vraag of handhaving nog redelijk is; de rechter weegt dan de belangen van de bewoner tegen het algemeen belang van naleving van het omgevingsplan. Zeker bij een overtreding die de veiligheid of het ruimtelijk beleid raakt, weegt het algemeen belang zwaar. Conclusie: een beroep op vertrouwen of gelijkheid slaagt zelden, maar de duur en de persoonlijke omstandigheden zijn wel relevant voor de evenredigheid en de begunstigingstermijn.
3. Beoordeel de hoogte van de dwangsom en de keuze tussen een last onder dwangsom en een last onder bestuursdwang.
Read the worked answer
Een last onder dwangsom is een herstelsanctie die de overtreder prikkelt tot naleving; de hoogte moet in redelijke verhouding staan tot de overtreding en voldoende prikkel bieden (art. 5:32 Awb). € 10.000 per overtreding met een maximum van € 50.000 is bij een aanbouw van 18 m² aan de hoge kant, tenzij het gaat om een lucratieve of hardnekkige overtreding. De rechter toetst de hoogte aan evenredigheid en kan deze matigen. De keuze tussen bestuursdwang en dwangsom is in beginsel vrij, maar bestuursdwang is ingrijpender omdat de gemeente zelf sloopt en de kosten verhaalt (art. 5:25 Awb). Bij een overtreder die niet kan slopen, kan bestuursdwang juist praktischer zijn, mits de begunstigingstermijn redelijk is. Advies: de gemeente moet motiveren waarom € 10.000 nodig is en waarom bestuursdwang is gekozen; Jansen kan matiging en een langere termijn vragen.