Pancyprian Core Math key terms
Pancyprian Core Math · Get comfortable with the vocabulary.
- Ανάλυση σε γινόμενο πρώτων παραγόντων
- Related: Πρώτος αριθμός, Μέγιστος κοινός διαιρέτης
Η γραφή ενός θετικού ακέραιου μεγαλύτερου του 1 ως γινόμενο πρώτων αριθμών, μοναδική εκτός από τη σειρά των παραγόντων. Παράδειγμα: 84 = 2² · 3 · 7.
- Πρώτος αριθμός
- Related: Ανάλυση σε γινόμενο πρώτων παραγόντων, Ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο
Ακέραιος μεγαλύτερος του 1 που έχει ακριβώς δύο θετικούς διαιρέτες, το 1 και τον εαυτό του. Το 2 είναι ο μόνος άρτιος πρώτος· το 1 δεν είναι πρώτος.
- Μέγιστος κοινός διαιρέτης (ΜΚΔ)
- Related: Ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο, Ανάλυση σε γινόμενο πρώτων παραγόντων
Ο μεγαλύτερος θετικός ακέραιος που διαιρεί ταυτόχρονα δύο ή περισσότερους ακεραίους. Βρίσκεται με ανάλυση σε πρώτους παράγοντες ή με τον αλγόριθμο του Ευκλείδη.
- Ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο (ΕΚΠ)
- Related: Μέγιστος κοινός διαιρέτης (ΜΚΔ), Πρώτος αριθμός
Το μικρότερο θετικό πολλαπλάσιο που είναι κοινό σε δύο ή περισσότερους ακεραίους. Για θετικούς ακεραίους a και b ισχύει ΕΚΠ(a,b) · ΜΚΔ(a,b) = a · b.
- Απόλυτη τιμή
- Related: Διάστημα, Ανισότητα
Η απόσταση ενός πραγματικού αριθμού από το μηδέν στον άξονα των αριθμών, πάντα μη αρνητική. Γράφεται |x| και ισούται με x αν x ≥ 0, αλλιώς με −x.
- Διάστημα
- Related: Ανισότητα, Απόλυτη τιμή
Σύνολο πραγματικών αριθμών μεταξύ δύο άκρων. Το κλειστό [a,b] περιλαμβάνει τα άκρα, το ανοιχτό (a,b) όχι· το ημιανοιχτό περιλαμβάνει μόνο το ένα.
- Ανισότητα
- Related: Διάστημα, Απόλυτη τιμή
Σχέση που δηλώνει ότι μια ποσότητα είναι μεγαλύτερη, μικρότερη ή ίση με μια άλλη. Η επίλυσή της αλλάζει φορά όταν πολλαπλασιάζουμε ή διαιρούμε με αρνητικό αριθμό.
- Συνάρτηση
- Related: Πεδίο ορισμού, Αντίστροφη συνάρτηση
Κανόνας που αντιστοιχίζει σε κάθε στοιχείο του πεδίου ορισμού ακριβώς ένα στοιχείο του πεδίου τιμών. Συμβολίζεται y = f(x), όπου x η ανεξάρτητη μεταβλητή.
- Πεδίο ορισμού
- Related: Συνάρτηση, Πεδίο τιμών
Το σύνολο όλων των τιμών εισόδου για τις οποίες ορίζεται μια συνάρτηση. Αποκλείονται τιμές που μηδενίζουν παρονομαστή ή δίνουν αρνητικό υπόρριζο σε άρτια ρίζα.
- Πεδίο τιμών
- Related: Πεδίο ορισμού, Συνάρτηση
Το σύνολο όλων των πραγματικών τιμών που λαμβάνει μια συνάρτηση όταν το όρισμά της διατρέχει το πεδίο ορισμού. Για την f(x) = x² είναι [0, +∞).
- Αντίστροφη συνάρτηση
- Related: Συνάρτηση, Σύνθεση συναρτήσεων
Η συνάρτηση f⁻¹ που αντιστρέφει τη δράση της f: f⁻¹(f(x)) = x για κάθε x στο πεδίο ορισμού. Υπάρχει μόνο όταν η f είναι ένα προς ένα.
- Σύνθεση συναρτήσεων
- Related: Αντίστροφη συνάρτηση, Συνάρτηση
Η συνάρτηση που προκύπτει εφαρμόζοντας πρώτα την g και μετά την f, δηλαδή (f∘g)(x) = f(g(x)). Γενικά δεν είναι αντιμεταθετική: f∘g ≠ g∘f.
- Παράγωγος
- Related: Οριακή τιμή (όριο), Εφαπτομένη ευθεία
Το όριο του λόγου μεταβολής [f(x+h) − f(x)]/h καθώς h τείνει στο 0. Εκφράζει τον ρυθμό μεταβολής της συνάρτησης και την κλίση της εφαπτομένης στο σημείο.
- Οριακή τιμή (όριο)
- Related: Παράγωγος, Συνέχεια συνάρτησης
Η τιμή προς την οποία τείνει μια συνάρτηση καθώς το όρισμα πλησιάζει ένα σημείο. Υπάρχει όταν τα πλευρικά όρια από αριστερά και δεξιά συμπίπτουν.
- Συνέχεια συνάρτησης
- Related: Οριακή τιμή (όριο), Θεώρημα ενδιάμεσης τιμής
Ιδιότητα συνάρτησης σε σημείο x₀ όπου το όριο υπάρχει, η συνάρτηση ορίζεται εκεί και οι δύο τιμές είναι ίσες. Γραφικά σημαίνει ότι η καμπύλη δεν έχει κενά ή άλματα.
- Ολοκλήρωμα
- Related: Θεμελιώδες θεώρημα του απειροστικού λογισμού, Παράγωγος
Το όριο αθροισμάτων εμβαδών ορθογωνίων κάτω από καμπύλη, που εκφράζει το ορισμένο ολοκλήρωμα. Το αόριστο ολοκλήρωμα είναι η οικογένεια αντιπαραγώγων μιας συνάρτησης.
- Θεμελιώδες θεώρημα του απειροστικού λογισμού
- Related: Ολοκλήρωμα, Παράγωγος
Συνδέει παραγώγιση και ολοκλήρωση: αν F(x) = ∫ₐˣ f(t)dt με f συνεχή, τότε F′(x) = f(x). Έτσι το ορισμένο ολοκλήρωμα υπολογίζεται ως F(b) − F(a).
- Εφαπτομένη ευθεία
- Related: Παράγωγος, Ρυθμός μεταβολής
Η ευθεία που αγγίζει μια καμπύλη σε σημείο και έχει κλίση ίση με την παράγωγο στο σημείο εκείνο. Η εξίσωσή της είναι y − f(a) = f′(a)(x − a).
- Ρυθμός μεταβολής
- Related: Παράγωγος, Εφαπτομένη ευθεία
Το πόσο αλλάζει μια ποσότητα ως προς μια άλλη. Ο μέσος ρυθμός είναι ο λόγος μεταβολών σε διάστημα, ενώ ο στιγμιαίος ισούται με την παράγωγο.
- Θεώρημα ενδιάμεσης τιμής
- Related: Συνέχεια συνάρτησης, Οριακή τιμή (όριο)
Αν η f είναι συνεχής στο [a,b] και το k βρίσκεται μεταξύ f(a) και f(b), τότε υπάρχει c στο (a,b) με f(c) = k. Εγγυάται την ύπαρξη ρίζας όταν αλλάζει πρόσημο.
- Ημίτονο
- Related: Συνημίτονο, Τριγωνομετρική ταυτότητα, Νόμος ημιτόνων
Τριγωνομετρικός λόγος που σε ορθογώνιο τρίγωνο ισούται με το απέναντι κάθετο προς την υποτείνουσα. Στον μοναδιαίο κύκλο δίνει την τεταγμένη του σημείου γωνίας θ.
- Συνημίτονο
- Related: Ημίτονο, Τριγωνομετρική ταυτότητα, Νόμος συνημιτόνων
Τριγωνομετρικός λόγος ίσος με το προσκείμενο κάθετο προς την υποτείνουσα σε ορθογώνιο τρίγωνο. Στον μοναδιαίο κύκλο αντιστοιχεί στην τετμημένη του σημείου γωνίας θ.
- Τριγωνομετρική ταυτότητα
- Related: Ημίτονο, Συνημίτονο, Ακτίνιο
Εξίσωση που ισχύει για κάθε γωνία όπου ορίζονται τα μέλη της. Βασικό παράδειγμα η Πυθαγόρεια ταυτότητα ημ²θ + συν²θ = 1 και ο τύπος του διπλάσιου τόξου.
- Ακτίνιο
- Related: Τριγωνομετρική ταυτότητα, Ημίτονο
Μονάδα μέτρησης γωνίας που ορίζεται ως το μήκος τόξου μοναδιαίου κύκλου διά της ακτίνας. Μια πλήρης στροφή ισούται με 2π ακτίνια, δηλαδή 360 μοίρες.
- Νόμος ημιτόνων
- Related: Ημίτονο, Νόμος συνημιτόνων
Σε τρίγωνο με πλευρές a, b, c και απέναντι γωνίες A, B, C ισχύει a/ημA = b/ημB = c/ημC = 2R, όπου R η ακτίνα του περιγεγραμμένου κύκλου.
- Νόμος συνημιτόνων
- Related: Συνημίτονο, Νόμος ημιτόνων
Γενίκευση του Πυθαγορείου θεωρήματος: c² = a² + b² − 2ab·συνC. Επιτρέπει τον υπολογισμό πλευράς ή γωνίας σε τυχαίο τρίγωνο.
- Πυθαγόρειο θεώρημα
- Related: Νόμος συνημιτόνων, Όμοια τρίγωνα
Σε ορθογώνιο τρίγωνο το τετράγωνο της υποτείνουσας ισούται με το άθροισμα των τετραγώνων των καθέτων πλευρών: a² + b² = c². Ισχύει και αντίστροφα.
- Όμοια τρίγωνα
- Related: Πυθαγόρειο θεώρημα, Λόγος (κλίμακα)
Τρίγωνα με ίσες αντίστοιχες γωνίες και ανάλογες αντίστοιχες πλευρές. Ο λόγος ομοιότητας δίνει τον λόγο των πλευρών, ενώ τα εμβαδά έχουν λόγο ίσο με το τετράγωνό του.
- Εμβαδόν
- Related: Όγκος, Περίμετρος
Το μέτρο της έκτασης που καταλαμβάνει μια επίπεδη επιφάνεια, μετρημένο σε τετραγωνικές μονάδες. Για κύκλο ισούται με πr² και για τρίγωνο με (βάση · ύψος)/2.
- Όγκος
- Related: Εμβαδόν, Περίμετρος
Το μέτρο του χώρου που καταλαμβάνει ένα στερεό, σε κυβικές μονάδες. Για κύλινδρο ισούται με πr²h και για σφαίρα με (4/3)πr³.
- Περίμετρος
- Related: Εμβαδόν, Όγκος
Το συνολικό μήκος του περιγράμματος ενός επίπεδου σχήματος, σε γραμμικές μονάδες. Για ορθογώνιο παραλληλόγραμμο ισούται με 2(μήκος + πλάτος).
- Λόγος (κλίμακα)
- Related: Όμοια τρίγωνα, Εμβαδόν
Η σχέση μεγέθους μεταξύ δύο όμοιων σχημάτων ή μεταξύ σχεδίου και πραγματικού αντικειμένου. Σε κλίμακα 1:50, μία μονάδα στο σχέδιο αντιστοιχεί σε 50 πραγματικές.
- Μέσος όρος
- Related: Διάμεσος, Τυπική απόκλιση
Το άθροισμα όλων των τιμών ενός δείγματος διαιρεμένο με το πλήθος τους. Είναι μέτρο κεντρικής τάσης ευαίσθητο σε ακραίες τιμές.
- Διάμεσος
- Related: Μέσος όρος, Επικρατούσα τιμή
Η μεσαία τιμή ενός συνόλου δεδομένων ταξινομημένων κατά μέγεθος· αν το πλήθος είναι άρτιο, είναι ο μέσος όρος των δύο κεντρικών τιμών. Δεν επηρεάζεται από ακραίες τιμές.
- Επικρατούσα τιμή
- Related: Διάμεσος, Μέσος όρος
Η τιμή που εμφανίζεται συχνότερα σε ένα σύνολο δεδομένων. Ένα σύνολο μπορεί να μην έχει επικρατούσα τιμή ή να έχει περισσότερες από μία.
- Τυπική απόκλιση
- Related: Μέσος όρος, Κανονική κατανομή
Μέτρο της διασποράς των τιμών γύρω από τον μέσο όρο, ίσο με την τετραγωνική ρίζα της διακύμανσης. Μεγάλη τιμή σημαίνει μεγαλύτερη διασκόρπιση δεδομένων.
- Πιθανότητα
- Related: Δειγματικός χώρος, Δεσμευμένη πιθανότητα
Αριθμός από 0 έως 1 που εκφράζει πόσο πιθανό είναι ένα ενδεχόμενο. Σε ισοπίθανο δειγματικό χώρο ισούται με το πλήθος ευνοϊκών περιπτώσεων προς το σύνολο των περιπτώσεων.
- Δειγματικός χώρος
- Related: Πιθανότητα, Δεσμευμένη πιθανότητα
Το σύνολο όλων των δυνατών αποτελεσμάτων ενός πειράματος τύχης. Ένα ενδεχόμενο είναι υποσύνολο του δειγματικού χώρου.
- Δεσμευμένη πιθανότητα
- Related: Πιθανότητα, Δειγματικός χώρος
Η πιθανότητα να συμβεί το ενδεχόμενο Α όταν είναι γνωστό ότι συνέβη το Β, συμβολίζεται P(A|B) και ισούται με P(A∩B)/P(B), εφόσον P(B) > 0.
- Κανονική κατανομή
- Related: Τυπική απόκλιση, Μέσος όρος
Συνεχής κατανομή με συμμετρική καμπύλη σε σχήμα καμπάνας γύρω από τον μέσο όρο. Περίπου 68% των τιμών βρίσκεται εντός μιας τυπικής απόκλισης από αυτόν.
- Μαθηματική επαγωγή
- Related: Αντιπαράδειγμα, Απαγωγή σε άτοπο
Μέθοδος απόδειξης πρότασης για όλους τους φυσικούς αριθμούς: ελέγχεται η βάση για n = 1 και αποδεικνύεται ότι η αλήθεια για n συνεπάγεται αλήθεια για n + 1.
- Αντιπαράδειγμα
- Related: Μαθηματική επαγωγή, Απαγωγή σε άτοπο
Μία μόνο περίπτωση που δείχνει ότι μια γενική πρόταση είναι ψευδής. Αρκεί για να καταρρίψει καθολικό ισχυρισμό, αλλά δεν αποδεικνύει ποτέ την αλήθεια του.
- Απαγωγή σε άτοπο
- Related: Μαθηματική επαγωγή, Αντιπαράδειγμα
Τεχνική απόδειξης όπου υποθέτουμε ότι το ζητούμενο είναι ψευδές και καταλήγουμε σε λογική αντίφαση. Η αντίφαση δείχνει ότι η αρχική υπόθεση πρέπει να είναι αληθής.