Basque PAU Technology & Eng II key terms

Barne-indarra materialaren sekzio-unitateko, trakzio, konpresio, ebakidura edo bihurritze moduan agertzen dena. Materialak nola portatuko diren aurreikusteko oinarrizko magnitudea da, eta N/m² edo Pa unitateetan neurtzen da.

Karga kendu ondoren materialak bere jatorrizko forma berreskuratzen duen aldaketa. Hooke-ren legeak dio esfortzuaren proportzionala dela muga elastikoaren azpitik, eta proportzionaltasun-konstantea Young-en modulua da.

Material baten zurruntasuna adierazten duen konstantea, esfortzuaren eta deformazio unitarioaren arteko erlazioa ematen duena eremu elastikoan. Balio handiak material zurrunak adierazten ditu, hala nola altzairua; balio txikiak, berriz, elastikotasun handikoak.

Proba-pieza bat progresiboki luzatuz esfortzu-deformazio kurba lortzen duen entsegua. Horren bidez determinatzen dira muga elastikoa, erresistentzia maximoa, haustura-luzapena eta materialaren harikortasuna.

Material batek gainazalean sartutako gorputz baten aurka uzten duen erresistentzia, hala nola Brinell edo Vickers metodoetan. Higadurarekiko eta marruskadurarekiko erresistentziarekin erlazionatzen da, eta prozesu termikoek aldatu dezakete.

Altzairua berotzean eta ondoren hoztean datzan tratamendu termikoa, gogortasuna eta erresistentzia handitzeko. Hozte-abiadura kontrolatuz lortzen dira martensitazko egiturak, baina harikortasuna gutxitu ohi da.

Metal bati beste elementu batzuk gehituta lortzen den materiala, propietate mekanikoak edo korrosioarekiko erresistentzia hobetzeko. Altzairua burdinaren eta karbonoaren arteko aleazioa da, eta brontzea kobrea eta eztainuarena.

Bi material edo gehiago konbinatuz lortzen den materiala, osagaiek beren propietateak mantenduz eta elkarrekin portaera hobea emanez. Matrizea eta errefortzua bereizten dira; adibidez, zuntz- eta polimero-matrizezko konposatuak arinak eta zurrunak dira.

Material batek propietate desberdinak izatea norabidearen arabera. Zuntz-konposatuek eta laminatuek anisotropia nabarmena dute, eta horrek diseinuan norabidea kontuan hartzea eskatzen du.

Puntu finko baten inguruan biratzen duen barra zurruna, indar bat igortzeko erabiltzen dena. Hiru genero bereizten dira, indarraren, erresistentziaren eta euskarriaren posizioaren arabera; momentuen oreka da funtsezko printzipioa.

Indar batek puntu edo ardatz baten inguruan eragiten duen bira-eragina, indarra eta besoaren distantzia biderkatuz lortzen dena. N·m unitateetan neurtzen da, eta mekanismoen oreka-azterketarako funtsezkoa da.

Mekanismo batek energia modu erabilgarrian transmititzen duen proportzioa, irteerako potentziaren eta sarrerako potentziaren arteko zatidura. Marruskadura dela medio beti da bat baino txikiagoa, eta transmisio-ratioarekin batera aztertzen da.

Mekanismo baten irteerako abiaduraren eta sarrerako abiaduraren arteko erlazioa, engranaje, polea edo kate bidez finkatzen dena. Hortz-kopuruaren edo diametroen erlazioaren bidez kalkulatzen da eta momentua aldatzea ahalbidetzen du.

Bi engranaje edo gehiagoren multzoa, mugimendua eta momentua transmititzeko. Konfigurazioaren arabera abiadura murrizten edo handitzen du, eta ardatz paralelo, elkartzut edo gurutzatuen artean erabil daiteke.

Mugimendu zirkularra lineala bihurtzen duen mekanismoa, biradera, biela eta gidatzailea erabiliz. Motor termikoetan ohikoa da, eta pistoiajaren ibilbidea biraderaren erradioaren araberakoa da.

Zirkuitu elektrikoen analisirako bi arau: korapilo batean sartzen diren eta irteten duten korronteen batura nulua da, eta begizta itxi batean tentsio-erorketen batura nulua da. Zirkuitu konplexuak ebazteko oinarrizko tresna dira.

Erresistentzia baten muturren arteko tentsioa eta beretik igarotzen den korrontea proportzionalak direla adierazten duen erlazioa, V = I·R. Erresistentzia konstantea denean bakarrik betetzen da, eta zirkuituen kalkulu orokorretan erabiltzen da.

Seriean konektatutako bi erresistentzia edo gehiagoren arteko tentsioa banatzen duen zirkuitua. Irteerako tentsioa sarrerakoaren proportzio bat da, eta sentsore erresistiboen irakurketan ohikoa da.

Lau erresistentziatan oinarritutako zirkuitua, bi adarren arteko tentsio-aldea neurtuz erresistentzia-ezezagun bat zehazteko. Sentsore erresistiboekin (galga tentsiometrikoak, termistoreak) erabiltzen da, eta desoreka tentsio bihurtzen du.

Erresistentzia, harilkatu induktiboa eta kondentsadorea konbinatzen dituen magnitude konplexua, korronte alternoan tentsioaren eta korrontearen erlazioa ematen duena. Modulua eta fase-angelua ditu, eta maiztasunaren araberakoa da.

Potentzia aktiboaren eta potentzia itxurazkoaren arteko erlazioa, cos φ gisa adierazten dena. Balio txikiak energia erreaktibo handia dakar, eta industriako instalazioetan zuzentzea beharrezkoa izaten da galerak murrizteko.

Zirkuitu alterno batean erreaktantzia induktiboa eta kapazitiboa berdinak direnean gertatzen den egoera, inpedantzia minimoa edo maximoa izanik. Maiztasun jakin batean gertatzen da, eta iragazki eta sintonizazio-zirkuituen oinarria da.

Korrontea norabide bakarrean uzten duen osagai erdieroalea, anodoa katodoarekiko positiboa denean. Artezteko, babesteko eta zuzenketarako erabiltzen da, eta LEDa haren aldaera argi-igorlea da.

Hiru terminaleko osagai erdieroalea, korronte edo tentsio txiki batekin beste korronte handiago bat kontrolatzen duena. Etengailu edo anplifikadore gisa erabiltzen da, eta errele elektronikoen oinarria da.

Irabazi handiko anplifikadore diferentziala, kanpo-elementuekin konfiguratuta irabazia eta funtzioa zehazten zaizkiona. Batuketa, kenketa, integrazioa edo konparazioa egiteko erabiltzen da, eta kontrol-zirkuituetan oso ohikoa da.

Magnitude fisiko bat (tenperatura, argia, posizioa, presioa) seinale elektriko bihurtzen duen gailua. Kontrol-sistemaren sarrera ematen du, eta haren linealtasunak, sentikortasunak eta erantzun-denborak zehazten dute sistemaren kalitatea.

Energia-mota bat beste batera bihurtzen duen gailua, adibidez presioa tentsio elektriko bihurtzen duena. Sentsoreetan transdukzioa funtsezkoa da, eta aktuatzaileetan alderantzizko prozesua gertatzen da.

Kontrol-seinale bat ekintza fisiko bihurtzen duen elementua, hala nola motorra, zilindro pneumatikoa edo errelea. Sistemaren irteera eragiten du, eta potentzia-maila egokia emateko hautatzen da.

Korronte txiki batekin beste zirkuitu bat ireki edo ixteko aukera ematen duen etengailu elektromagnetikoa. Karga handiak kontrolatzeko erabiltzen da, eta isolamendu elektrikoa ematen du kontrol-seinalearen eta kargaren artean.

Errelearen antzeko gailua, baina potentzia handiko kargak (motorrak, berogailuak) maiztasun handiz konektatzeko diseinatua. Karga-kontaktu nagusiak eta kontrol-bobina bereizten ditu, eta segurtasun zirkuituetan erabiltzen da.

Kontrol-sistema non irteera ez den neurtzen eta sarrerari ez zaion alderantzizko informaziorik ematen. Sinplea eta merkea da, baina perturbazioen aurrean ez du zuzentzen; adibidez, tenporizadore bidezko uraren programazioa.

Kontrol-sistema non irteera neurtzen den eta erreferentziarekin alderatzen den, errorea zuzentzeko. Feedback edo alderantzizko konexioa erabiltzen du, eta zehaztasun handiagoa lortzen du perturbazioen aurrean.

Errorearen proportzioan, integralan eta deribatuan oinarritutako kontrol-algoritmoa, hiru irabaziz osatua. Proportzionalak erantzun azkarra ematen du, integralak errore iraunkorra ezabatzen du eta deribatubak gainditasuna murrizten du.

Sistema automatiko batek sarrera-seinaleak irteera-seinale bihurtzeko jarraitzen duen arau-sekuentzia. Egia-taulak, egoera-diagramak edo programa-logika izan daiteke, eta PLC edo mikro-kontroladoreetan inplementatzen da.

Ate logikoen irteerak sarrera-konbinazio guztietarako zerrendatzen dituen taula. AND, OR eta NOT ateak oinarrizkoak dira, eta konbinazio bidez zirkuitu logikoak diseinatzen dira.

Funtzio logikoak sinplifikatzeko erabiltzen den diagrama grafikoa, aldagaiak laukietan antolatuta. Alboko laukien arteko taldekatzeek termino minimizatuak ematen dituzte, eta zirkuitu digitalaren ate-kopurua murriztea ahalbidetzen du.

Aire konprimituaren presioaz enbolo bat mugitzen duen aktuatzailea, mugimendu lineala sortzeko. Efektu bakarrekoa edo bikoitza izan daiteke, eta abiadura eta indarra presioaren eta sekzioaren arabera zehazten dira.

Presio edo emari pneumatiko edo hidraulikoa kontrolatzeko osagai bideratzailea, posizio desberdinetan konexioak ireki edo ixten dituena. 5/2 edo 3/2 bezalako izendapenek bideak eta posizioak adierazten dituzte.

Gas baten presioa handitzen duen makina, energia mekanikoa aire konprimituaren presio-energia bihurtuz. Pneumatika-sistemaren iturria da, eta sorgailuarekin batera, kasu batzuetan, konpresoreak hornitzen du presio-sarea.

Sistema pneumatikoan presio-maila konstantea mantentzen duen osagaia, sarrerako presioaren gorabeherak gorabehera. Segurtasun-balbula eta iragazkiarekin batera, FRL multzoa osatzen du.

Pieza bat ardatz baten inguruan biraraziz eta erreminta ebakitzaile bat linealki hurbilduz gainazal zilindrikoak edo konikoak lortzen dituen mekanizazio-prozesua. Torneak egiten du, eta pieza simetrikoak egiteko erabil daiteke.

Erreminta birakari batekin (fresa) pieza finko baten materiala kentzen duen mekanizazio-prozesua. Planoak, zirrikituak eta formak egiteko erabiltzen da, eta hiru ardatzeko fresagailuetan edo CNC makinatan egiten da.

Ordenagailu bidez kontrolatzen den mekanizazioa, erremintaren ibilbidea programa numeriko batekin zehaztuz. Zehaztasun handia eta errepikagarritasuna ematen ditu, eta CAD/CAM sistemekin zuzenean konektatzen da.

Bi pieza material gehigarriarekin edo gabe batzeko prozesua, beroa, presioa edo biak erabiliz. Arkuzko soldadura eta TIG edo MIG ohikoak dira, eta lotura iraunkorra eta erresistentea lortzen da.

Neurketaren zientzia, piezen dimentsioak eta tolerantziak zehaztasunez egiaztatzeko teknikak biltzen dituena. Kalibrea, mikrometroa eta erregela graduatua dira tresna ohikoenak, eta kalitatea bermatzeko ezinbestekoa da.

Pieza baten dimentsio nominalarekiko onargarria den desbideratze-tartea. Diseinuan funtzionaltasuna bermatzeko zehazten da, eta metrologiaren bidez egiaztatzen da, elkarketa egokia izan dadin.

Iturri naturaletatik etengabe berritzen den energia, hala nola eguzki, haize, ur edo biomasa. Gizakiaren eskala denboran agortzen ez dena da, eta erregai fosilen ordezko gisa sustatzen da.

Lurpean milioika urtetan eratutako ikatza, petrolioa edo gas naturala, erretzean energia askatzen duena. Berriztagarria ez den baliabidea da, eta errekuntzak CO2 eta kutsatzaileak igortzen ditu.

Sistema batek emandako energia erabilgarriaren eta kontsumitutako energiaren arteko erlazioa. Balio handiak galera txikiagoak adierazten ditu, eta etxetresna edo makinen efizientzia konparatzeko erabiltzen da.

Atmosferako gas batzuek Lurraren erradiazio infragorria atxikitzean gertatzen den beroketa. CO2, metanoa eta beste gas batzuek eragiten dute, eta errekuntza fosilaren ondorioz areagotzen da.

Marrazki teknikoan pieza baten dimentsioak eta tolerantziak adierazteko erabiltzen diren lerro eta zenbaki multzoa. Arau normalizatuen arabera jartzen dira, eta pieza eraikitzeko informazio osoa ematen dute.

Objektu bat plano perpendikularretan proiektatuz lortzen diren bistak, hala nola aurreko, goiko eta alboko ikuspegia. Sistema diedrikoa erabiliz marrazten dira, eta pieza baten geometria osoa adierazten dute.

Pieza baten barrualdea erakusteko plano batean moztuta irudikatzen duen marrazki-teknika. Moztutako eremuak marratu egiten dira, eta barneko zuloak eta pasabideak argi erakusten dira.

Ordenagailu bidez piezen eta muntaketen modelo geometrikoak sortzeko tresna, 2D edo 3D. Diseinua azkar aldatzea, simulazioa egitea eta dokumentazio teknikoa sortzea ahalbidetzen du.

CAD modelo batetik abiatuta makinaren ibilbideak eta fabrikazio-programak sortzen dituen softwarea. Mekanizazio-CNCrako kodea prestatzen du, eta pieza fisikoa egiteko prozesua automatizatzen du.

Materiala geruzaz geruza gehituta pieza fisiko bat lortzeko fabrikazio-teknika, 3D inprimaketa barne. Diseinuaren egiaztapen azkarra eta moldeak egin gabe pieza konplexuak sortzea ahalbidetzen du.

Produktu batek ideiatik merkaturatzeraino eta baztertzeraino igarotzen dituen faseak: diseinua, garapena, ekoizpena eta erabilera. Fase bakoitzean ingurumen-inpaktua eta kostua aztertzen dira, eta berrikuntza bideratzeko erabiltzen da.

Produktu, prozesu edo zerbitzu berriak edo nabarmen hobetuak sortzea eta merkatuan sartzea, teknologia erabiliz. Ikerketa eta garapena, diseinua eta merkatuaren beharra lotzen ditu, eta lehiakortasunerako funtsezkoa da.