Cluastuiscint: an uimhir dheireanach nó an ghnáthuimhir?
Tá Seán sa dara bliain agus tá cluastuiscint thrialach an Teastais Shóisearaigh (Teanga 2) á déanamh aige. Seinneann an múinteoir an taifeadadh faoi dhó: an chéad uair gan scríobh, an dara huair le scríobh. Sa chéad mhír deir Niamh: 'Éirím ar a seacht a chlog de ghnáth, ach ar an Luan bím ar a sé.' Is í an cheist: 'Cén t-am a éiríonn Niamh ar maidin?' Scríobhann Seán '6'. Sa dara mír deir cainteoir eile: 'Ní thugaim cuairt ar mo sheanmháthair ach uair sa mhí anois.' Is í an cheist: 'Cé mhéad uair sa mhí a thugann sé cuairt uirthi?' Scríobhann Seán '0 - ní thugann sé cuairt uirthi'. Sa tríú mír deir cainteoir: 'Bíonn an cluiche ar an Satharn, ach an tseachtain seo beidh sé ar an Domhnach.' Scríobhann Seán 'Satharn agus Domhnach'. Tá deich nóiméad fágtha agus caithfidh sé na freagraí a sheiceáil. Níl cead aige an taifeadadh a chloisteáil arís.
1. Cén freagra ceart ar cheist a haon ('Cén t-am a éiríonn Niamh ar maidin?') agus cén fáth ar scríobh Seán '6'?
Read the worked answer
An freagra ceart: 7.
- Tugann an cheist 'ar maidin' le tuiscint gur gnáthphatrún laethúil atá uaithi, ní eachtra aon lae amháin.
- Deimhníonn 'de ghnáth' gurb é 7 an gnáth-am.
- Tá 'ach ar an Luan' ag teorannú eisceacht amháin; níl sé ag ceartú na chéad uimhreach ar chor ar bith.
Cén fáth a scríobh Seán '6'? Chuala sé an uimhir dheireanach agus ghlac sé léi mar fhreagra - claonadh coitianta sa chluastuiscint. Chomh maith leis sin, mheas sé go raibh 'ach' ag cealú an rud a chuala sé ar dtús.
Ceacht: sula scríobhtar, aimsigh scóip na ceiste (gnáthrud? eisceacht? an tseachtain seo?) agus coinnigh an scóip sin i do cheann agus tú ag éisteacht. Nuair a chloiseann tú 'de ghnáth' nó 'i gcónaí', is comhartha é sin gurb é sin an freagra atá uait; nuair a chloiseann tú 'ach' nó 'an tseachtain seo', is comhartha é go bhfuil eisceacht á lua.
2. An bhfuil '0' ceart do cheist a dó? Mínigh an struchtúr atá sa abairt 'Ní thugaim cuairt ar mo sheanmháthair ach uair sa mhí'.
Read the worked answer
Níl. Is é 1 an freagra.
- 'Ní … ach' an struchtúr atá sa abairt, agus ciallaíonn sé 'níl … ach amháin': ní théann sé chuici ach aon uair amháin sa mhí.
- Chuir Seán an 'ní' agus an 'ach' le chéile mar 'ní riamh', rud a thabharfadh '0'. Ní mar sin a oibríonn an struchtúr.
Tástáil: bain an 'ní' amach agus féach cad a tharlaíonn - 'Tagaim chuici uair sa mhí'. Ansin cuir an 'ní … ach' ar ais: 'Ní thagaim chuici ach uair sa mhí.' Tá an uimhir mar a chéile sa dá leagan; is é an bhéim atá athraithe, ní an mhéid.
Freagraí mícheart coitianta eile: '4' (uimhir a chumadh ón bhfocal 'uair') agus 'go leor' (gan aon uimhir a bhaint as). I gcluastuiscint, bíonn an fhaisnéis uimhriúil le cloisteáil go soiléir de ghnáth - má tá tú ag scríobh náid nó uimhir nach raibh sa taifead, tá struchtúr míthuigthe agat, ní fadhb éisteachta.
3. Cad ba cheart do Sheán a scríobh do cheist a trí? An bhfuil cead aige dhá fhreagra a scríobh?
Read the worked answer
Ba cheart 'Satharn' a scríobh.
- Deir an cainteoir go mbíonn an cluiche ar an Satharn; sin an gnáthphatrún.
- Is eisceacht í 'an tseachtain seo', agus tá sí teoranta d'aon tseachtain amháin.
- Má tá an cheist ag cur ceist faoin ngnáthphatrún, is é an Satharn an freagra.
An dá fhreagra: ní cheart 'Satharn agus Domhnach' a scríobh. Ní thaispeánann sé go bhfuil an t-idirdhealú idir an gnáthrud agus an eisceacht tuigthe agat - taispeánann sé go bhfuil an dá rud cloiste agat gan iad a scagadh. Is minic nach dtugtar aon mharc as freagra dúbailte mar nach féidir leis an scrúdaitheoir a rá an bhfuil an t-eolas agat nó nach bhfuil; tá an seans ann freisin go measfar gur buille faoi thuairim é.
An riail: má iarrtar 'Cad a tharlóidh an tseachtain seo?', ansin is é 'Domhnach' an freagra. Breathnaigh ar fhoclaíocht na ceiste, ní ar ord na bhfocal sa taifead.