Scríbhneoireacht: cad a dhéantar leis an gcúig nóiméad dheireanach?
Tá 25 nóiméad ag Róisín chun ríomhphost 100 focal a scríobh chuig a cara Eoin. Tá trí phointe le clúdach: (1) cad a tharla ag an deireadh seachtaine, (2) an bhfuil Eoin ag teacht chuig an gcluiche ar an Satharn, (3) cad ba cheart dó a thabhairt leis. Deir an múinteoir go dtugtar marcanna as cumarsáid agus as cruinneas na teanga, agus go gcailltear marcanna má fhágtar pointe ar lár. Tá 140 focal scríofa ag Róisín, tá an chéad dá phointe clúdaithe aici, ach níl an tríú pointe scríofa aici fós. Tá sí ag smaoineamh ar an abairt 'Ba mhaith liom dá dtiocfá' a chur isteach, ach níl sí cinnte faoin bhfoirm. Scríobh sí 'a chara' ag an tús ach 'Conas atá sibh?' níos déanaí. Tá cúig nóiméad fágtha.
1. Tá cúig nóiméad fágtha. Cad é an chéad rud ba cheart do Róisín a dhéanamh, agus cén fáth sin?
Read the worked answer
Cuir pointe a trí isteach ar dtús.
- Deir an múinteoir go gcailltear marcanna má fhágtar pointe ar lár; tá an tríú pointe in easnamh go fóill, agus sin an caillteanas is mó atá os a comhair.
- Ní féidir marc a fháil as pointe nach bhfuil scríofa, cibé chomh cruinn is atá an chuid eile den téacs.
- Níl an t-am ann chun gach rud a athscríobh le haghaidh séimhiú amháin, agus is beag an mharc a bhaineann le mínearráid amháin i gcomparáid le pointe a fhágáil ar lár.
An chéad abairt: ba cheart abairt ghearr a scríobh nach gcuireann isteach ar an dá phointe eile, mar shampla: 'Tabhair do bhuidéal uisce agus do chóta báistí leat.'
Ansin: féach go tapa ar na briathra agus ar na forainmneacha atá sa téacs cheana. Is fearr abairt ghearr chruinn ná abairt fhada bhriste, go háirithe nuair nach bhfuil ach cúig nóiméad fágtha.
2. Ba mhaith le Róisín 'Ba mhaith liom dá dtiocfá' a úsáid, ach níl sí cinnte faoin bhfoirm. Cad ba cheart di a dhéanamh?
Read the worked answer
Níor cheart di dul ina bhun mura bhfuil sí cinnte.
- Struchtúr casta é seo a úsáideann an modh coinníollach agus an fosceideal le chéile. Má théann sé amú, is féidir go gcaillfidh sí soiléireacht na habairte agus an pointe féin a chur i mbaol.
- Tá bealaí níos simplí aici a bhfuil smacht aici orthu: 'An dtiocfaidh tú chuig an gcluiche?' nó 'Teastaíonn uaim go dtiocfaidh tú.'
- Déanann an dá cheann an chumarsáid chéanna le riosca i bhfad níos lú.
An riail: cuir an chumarsáid chun tosaigh agus an chruinneas ina diaidh. Abairt shimplí cheart a thuigfidh an léitheoir is fiú níos mó ná abairt uaillmhianach atá briste. Má bhí an t-am aici an fhoirm a sheiceáil i bhfoclóir nó i sampla, b'fhiú triail a bhaint aisti; ach le cúig nóiméad fágtha agus trí phointe le clúdach, roghnaítear an struchtúr atá faoi smacht.
3. Tá 140 focal scríofa aici agus an teorainn 100 focal. Cad ba cheart di a ghearradh amach, agus cén earráid chlóis eile atá sa téacs?
Read the worked answer
Gearradh:
- Tosaigh leis na rudaí nach gcuireann pointe ar bith in iúl: aidiachtaí breise ('go hiontach ar fad', 'ar ndóigh'), beannachtaí athráite, agus aon fhocal Béarla.
- Ná gearr aon chuid de na trí phointe riachtanacha - tá marcanna ag baint leo.
- Is gnách nach ndéantar measúnú ar an téacs thar theorainn na bhfocal, nó go dtagann laghdú air; mar sin ní chabhraíonn na focail bhreise léi.
An earráid chlóis: scríobh sí 'a chara' (uatha) ag tús an téacs ach 'Conas atá sibh?' níos déanaí. Ní mór an cló a choinneáil mar an gcéanna: 'Conas atá tú?' atá uaithi agus í ag scríobh chuig cara amháin.
Is fiú an ceann seo a cheartú mar tá sé soiléir, tá sé tapa, agus baineann sé le tuiscint na scríbhneoireachta - ní le mionsonra gramadaí nach dtuigfidh an léitheoir.