Béaltriail: nuair a stopann an scéal agus nuair nach dtuigtear an cheist
Tá Caoimhe ag déanamh a béaltriail don Teastas Sóisearach, Teanga 2. Tá sraith de chúig phictiúr aici faoi bhuachaill a chailleann a fhón ar an trá. Tá dhá nóiméad aici chun cur síos a dhéanamh. Sa chleachtadh, stopann sí ag pictiúr a trí agus deir sí faoi dheireadh: '… agus ansin, em, tá an fón caillte agus … níl a fhios agam.' Cuireann an scrúdaitheoir ceist uirthi: 'Cé a bhí in éineacht leat?' Ní thuigeann Caoimhe an focal 'in éineacht'. Ina dhiaidh sin fiafraíonn sé: 'Cad a dhéanfaidh tú an samhradh seo chugainn?' Tá sí in ann 'déanfaidh' a úsáid ach níl sí cinnte faoi 'rachaidh'. Tá sí ag smaoineamh freagraí iomlána a scríobh amach agus iad a léamh ón bpáipéar.
1. Ní thuigeann Caoimhe an focal 'in éineacht'. Cad ba cheart di a dhéanamh sa chás sin?
Read the worked answer
Fiafraigh arís i nGaeilge, agus ná fan ina tost.
- Abairí: 'An féidir leat é a rá arís, le do thoil?' nó 'Ní thuigim an focal sin - an féidir leat é a mhíniú?'
- Breathnaigh ar an gcuid eile den cheist: 'Cé a bhí … leat?' Tá 'leat' ar eolas aici, mar sin is féidir léi freagra a thabhairt fiú gan an focal a thuiscint: 'Bhí mo dheirfiúr liom' nó 'Bhí mo chairde liom.'
- Ná tabhair freagra i mBéarla agus ná fan ina tost: cailleann tú marcanna cumarsáide mar sin, ach ní chailleann tú iad as freagra réasúnta a thabhairt atá beagán as an áit.
- Mura dtagann sí ar an bhfreagra, féadann sí an t-ábhar a aistriú chuig téama atá ar eolas aici: 'Bhí mé féin agus mo mháthair ann agus bhí an-lá againn.'
Is é a bhfuiltear ag súil leis sa scrúdú ná comhrá a choinneáil ag gluaiseacht, ní freagra foirfe.
2. Stopann sí ag pictiúr a trí. Cad a dhéanfaidh sí chun leanúint ar aghaidh go dtí deireadh na sraithe?
Read the worked answer
Bain úsáid as creataí fosaithe a bhí foghlamtha roimh ré.
- Frásaí ailtéarnacha: 'Sa tríú pictiúr feicim…', 'Ansin téann sé…', 'Tá sé ag rith / ag siúl / ag caint le…', 'Ar deireadh…'.
- Ní gá gach pictiúr a thuairisciú go hiomlán; is leor abairt nó dhá cheann in aghaidh an phictiúir chun an scéal a choinneáil ag gluaiseacht.
- Is fearr abairt mhícheart a rá ná fanacht ina tost ar feadh fiche soicind. Déantar measúnú ar an gcumas cumarsáide agus ar an líofacht, agus is féidir leis an scrúdaitheoir an scéal a leanúint fiú má tá botúin sa ghramadach.
- Ná déan 'em' a athrá mar fhocal líonta; is fearr sos beag ná fuaim a líonann an spás.
Cleachtadh: taifead í féin agus éist leis an bpointe a stopann sí. Is minic gurb é an aimsir chaite is cúis leis an stad - foghlaim cúpla briathar caite a bhaineann leis na pictiúir sular thosaigh sí.
3. Fiafraíonn an scrúdaitheoir: 'Cad a dhéanfaidh tú an samhradh seo chugainn?' Níl Caoimhe cinnte faoi 'rachaidh'. Cad í an straitéis is fearr?
Read the worked answer
Freagair le struchtúr atá faoina smacht, agus leathnaigh é.
- Is féidir freagra iomlán a thógáil gan 'rachaidh': 'Beidh mé ag obair'; 'Tá súil agam dul go dtí an Ghaeltacht'; 'Déanfaidh mé iarracht mo chuid Gaeilge a fheabhsú.'
- Tá 'déanfaidh' aici cheana; is féidir é a úsáid le 'iarracht' agus le 'cinneadh'.
- Tabhair dhá nó trí abairt, ní abairt amháin - taispeánann sin raon agus tugann sé deis di struchtúir atá ar eolas aici a úsáid.
Ná léigh script: má tá freagraí iomlána á scríobh amach aici agus á léamh ón bpáipéar, filleann an scrúdaitheoir ar an ábhar le fo-cheist agus tagann an script as a riocht. Foghlaim focail, frásaí agus creataí, ní habairtí iomlána. Agus mura dtuigeann sí an cheist, fiafraíonn sí arís - sin i bhfad níos fearr ná freagra mícheart a thabhairt go muiníneach.