Feasacht Teanga: ceartú cóir, ceartú mícheart agus an ceartú nár tharla
Tá Aisling ag cur ailt deich abairt in eagar sula gcuireann sí isteach é. Tá ceithre rud marcáilte aici féin le seiceáil:
(1) 'Tá maith liom an scoil' - mheas sí go raibh sé ceart mar atá sé. (2) 'Ní fhaca mé an bus' - d'athraigh sí go 'Ní bhfaca mé an bus'. (3) 'ag léamh an leabhar' - d'athraigh sí go 'ag léamh an leabhair'. (4) 'ar an mbord' - d'athraigh sí go 'ar an bord'.
Deir an múinteoir léi go bhfuil mórearráidí ann a bhaineann an-chuid marcanna di (an chopail, aimsir na mbriathra) agus mínearráidí nach mbaineann ach beagán. Tá deich nóiméad fágtha aici agus caithfidh sí cinneadh a dhéanamh faoi na ceithre rud atá marcáilte, agus í ag smaoineamh go bhfuil gach ceartú chomh maith céanna.
1. Cé acu de na ceithre rud atá ceart agus cé acu atá mícheart? Tabhair cúis le gach ceann.
Read the worked answer
(1) Mícheart fós - ba cheart 'Is maith liom an scoil' a bheith ann. Úsáidtear an chopail le tuairim nó le mothú a chur in iúl; úsáidtear 'tá' le cur síos ar rud atá ann. Níor cheartaigh Aisling é seo ar chor ar bith.
(2) Cheartaigh sí go mícheart é - 'Ní fhaca mé' a bhí ceart. San aimsir chaite cuirtear séimhiú ar an mbriathar i ndiaidh 'ní' (ní fhaca, ní dhearna, níor ith). Bheadh 'Ní bhfeicim' ceart san aimsir láithreach, ach ní hea anseo; mheas sí go raibh urú ag teastáil toisc gur chuala sí 'ní bhfeicim' riamh.
(3) Ceart - tar éis ainmfhocail bhriathartha ('ag léamh') tagann an tuiseal ginideach. Is firinscneach é 'leabhar', mar sin 'an leabhair'.
(4) Cheartaigh sí go mícheart é - tar éis 'ar an' tagann urú sa Chaighdeán: 'ar an mbord', 'ar an gcathaoir'. Bhí an bunleagan ceart agus chuir sí earráid isteach.
Mar sin: ceartú amháin ceart, dhá cheartú mhíchearta, agus earráid amháin gan cheartú.
2. Conas is féidir le hAisling a chinneadh an cheart an ceartú a dhéanamh? Tabhair seicliosta a d'fhéadfadh sí a úsáid faoi bhrú ama.
Read the worked answer
Seicliosta ceithre cheist:
- Cén aimsir atá sa bhriathar? Aimsir chaite nó láithreach? I ndiaidh 'ní': séimhiú sa chaite, urú san láithreach.
- An chopail nó 'bí'? An bhfuil tuairim nó mothú á chur in iúl? Téann 'is'. An bhfuil cur síos á dhéanamh ar rud atá ann? Téann 'tá'.
- An bhfuil truicear ann? Aidiacht shealbhach, an t-alt, ainmfhocal briathartha, réamhfhocal + alt - aimsigh an truicear sula n-athraítear aon rud.
- An féidir liom an riail a lua? Mura féidir, ná hathraigh. Is fearr an bunleagan atá ann ná ceartú randamach.
Uirlis bhreise: cuardaigh sampla den fhoirm chéanna sa téacs nó i do théacsleabhar. Is é an rud a dhéanann daoine faoi bhrú ama ná ceartú a chur isteach de réir mar a fuaimeann sé - agus is minic nach ionann fuaim agus riail. Déan an cheist a 4 i gcónaí: mura bhfuil riail agat, níl ceartú agat.
3. Cuireann an múinteoir béim ar mhórearráidí agus ar mhínearráidí. Cén t-ord tosaíochta is ceart d'Aisling na deich nóiméad atá fágtha?
Read the worked answer
1. Ar dtús: (1) a cheartú - 'Tá maith liom' → 'Is maith liom'. Is mórearráid í: athraíonn sí struchtúr na habairte agus is féidir léi teacht aníos arís agus arís eile sa téacs. A luaithe a bheidh an riail ar eolas aici, bíonn gach sampla eile ceart.
2. Ansin: (2) agus (4) a chur ar ais mar a bhí siad. Cailleann ceartú mícheart marcanna, agus tá sé chomh tábhachtach ceartú a chealú agus ceartú nua a dhéanamh. Is é seo an rud a dhéanann daoine a dhéanann 'ródheisiú' ar a gcuid oibre: cuireann siad earráidí isteach agus iad ag iarraidh feabhas a chur uirthi.
3. Ar deireadh: (3) a fhágáil mar atá sé - tá sé ceart cheana.
An riail ghinearálta: ní dhéantar ceartú gan chúis; agus nuair atá an t-am teoranta, déan na rudaí a dhéanann difear don bhrí agus a thagann aníos arís agus arís eile, agus fág na mionsonraí go dtí an deireadh más féidir.