An dáta atá ag teacht salach ar a chéile
Tá tú i seomra scrúdaithe ag éisteacht le comhrá raidió faoi chúrsaí samhraidh sa Ghaeltacht. Seinneann an t-innéacs an taifeadadh faoi dhó, agus tá cead agat nótaí a scríobh. Labhraíonn Máire faoi chúrsa i nDún na nGall a thosaíonn ar an 7 Iúil agus a chríochnaíonn ar an 21 Iúil; deir sí go gcuirtear béim ar an gcomhrá agus ar an gceol. Ansin deir Seán gur ar an 14 Iúil a thosaíonn an cúrsa céanna agus go bhfuil an chlárú dúnta cheana féin. Ní thugann an t-innéacs aon réiteach soiléir. Cloiseann tú freisin an abairt 'níl ann ach an chéad chéim eile' agus nílimid cinnte an tagairt í do na ranganna nó don chlárú. Tá do chuid nótaí ag teacht salach ar a chéile, agus tá ceist amháin sa scrúdpháipéar ag iarraidh dáta tosaigh an chúrsa. Conas a dhéanann tú do chinneadh?
1. Cén dáta tosaigh ba cheart duit a roghnú, agus cén fáth? Luaigh an fhianaise ón gcomhrá agus mínigh conas a sheachnaíonn tú breithiúnas ró-luath.
Read the worked answer
Ní roghnaím an dáta de réir mo chuimhne nó de réir an chéad uimhreacha a chloisim. Déanaim comparáid idir an dá ráiteas: deir Máire '7 Iúil' agus deir Seán '14 Iúil'. Ansin féachaim ar na focail cheangail: cá bhfuil 'ar an gcéad dul síos', 'ansin', 'i ndáiríre' nó 'is é an dáta ceart é'? Mura bhfuil ceartú soiléir ann, is féidir gur dhá ghrúpa nó dhá chúrsa atá i gceist, go háirithe mar deir Seán 'an cúrsa céanna' agus 'an chlárú dúnta'. Caithfidh mé an cheist a léamh go díreach: má iarrtar 'cathain a thosaíonn cúrsa Mháire', bainim úsáid as an gcéad chuid; má iarrtar 'cén dáta a luaitear don chlárú', féachaim ar an dara cuid. Scríobhaim an dá dháta le hais a chéile sa scrúdú agus cuirim nóta beag leo. Má tá ort aon dáta amháin a roghnú, roghnaím an ceann a bhfuil comhthéacs soiléir leis agus tugaim fáth. Ní leor uimhir amháin a chloisteáil; caithfidh an freagra a bheith bunaithe ar an gcomhrá iomlán.
2. Cloiseann tú focal nár mhúin tú, mar 'céim'. Cad a dhéanann tú chun leanúint ort ag éisteacht gan do chuid nótaí a mhilleadh?
Read the worked answer
Ní stopaim ag an bhfocal aonair. Féachaim ar an abairt iomlán: 'níl ann ach an chéad chéim eile'. Tugann 'chéad' agus 'eile' leid dom go bhfuil ord nó próiseas i gceist, agus is féidir 'céim' a thuiscint mar chéim nó mar chuid den chlár. Úsáidim an dara héisteacht chun an comhthéacs a dhaingniú, ní chun gach focal a aistriú. Scríobhaim an focal sa chorrliosta le ceist, ach ní ligim dó cur isteach ar an gcuid eile den chomhrá. Má chloisim focal eile ón bhfocal céanna, mar 'céimeanna', bainim úsáid as an gcolún comhthéacs chun brí níos fearr a fháil. Sa scrúdú, is minic gur fearr brí ghinearálta a thuiscint ná aistriúchán cruinn a aimsiú. Ní dhéanaim dearmad ar an bpríomhphointe: tá an chéad chéim eile fós le teacht, rud a thaispeánann go bhfuil an clár ag leanúint ar aghaidh.