Aiste fhoghlaimthe agus litir chuig eagarthóir
Tá 450 focal le scríobh agat sa scrúdú ceapadóireachta. Tá trí rogha ar an bpáipéar: gearrscéal, alt irise agus litir chuig eagarthóir. Tá aiste 400 focal foghlamtha agat faoi 'Saol an duine óig sa lá atá inniu ann', agus ba mhaith leat í a úsáid mar sin féin. Is í an rogha a thaitníonn leat ná 'litir chuig eagarthóir' faoin ngéarchéim tithíochta sa Ghaeltacht. Caithfidh do fhreagra a bheith i dtrí mhír ar a laghad, dhá aimsir a úsáid, agus gan níos mó ná 450 focal a bheith ann. Tá tú faoi bhrú ama agus tá claonadh agat na frásaí foghlamtha a chur isteach gan iad a athrú. Tá tú ag iarraidh do chuid smaointe a chur in oiriúint don seánra gan an iomarca ama a chaitheamh ag pleanáil.
1. Conas a oireann tú an aiste fhoghlaimthe do litir chuig eagarthóir? Cad a choinníonn tú agus cad a chaitheann tú amach?
Read the worked answer
Coinním na smaointe atá ábhartha don tithíocht agus don Ghaeltacht, ach caithim amach na frásaí ginearálta faoi 'an óige' nach bhfuil baint acu leis an gceist. Is é an príomhathrú ná an seánra: ní aiste scoile í seo ach litir phoiblí. Mar sin, cuirim seoladh agus beannacht chuí leis, mar 'A eagarthóir, a chara,' agus críochnaím le hachainí shoiléir agus le 'Mise, le meas'. Athraím an fócas ó 'is maith liom' go 'ba cheart don phobal'. Tá gá le guth níos láidre agus le samplaí nithiúla: praghsanna tithe, easpa infheistíochta, daoine óga ag imeacht. Coinním abairtí atá gramadúil ach athraím iad go comhréir litreach. Mar shampla, in ionad 'Tá sé seo go dona', scríobhaim 'Tá an scéal ag éirí níos measa gach bliain'. Ní chuirim gach rud isteach díreach mar atá sé; roghnaím an t-ábhar a fhreagraíonn don cheist agus don seánra.
2. Tarraing plean trí mhír don litir, agus luaigh an ghramadach a úsáideann tú i ngach mír.
Read the worked answer
Mír 1 – An fhadhb a chur in iúl. Tosaím le cuspóir na litreach agus le sonraí: 'Scríobhaim chugat faoin ngéarchéim tithíochta sa Ghaeltacht, mar tá daoine óga ag fágáil na háite.' Úsáidim an aimsir láithreach agus an aimsir chaite: 'Tá tithe ann, ach ní bhíonn siad ar fáil do mhuintir na háite.'
Mír 2 – Cúis agus iarmhairt. Mínim an nasc idir easpa tithe agus meath na Gaeilge: 'Nuair a imíonn na teaghlaigh óga, laghdaítear líon na gcainteoirí laethúla.' Úsáidim an modh coinníollach chun comparison a dhéanamh: 'Dá mbeadh tithe inacmhainne ann, d'fhanfadh níos mó teaghlach sa cheantar.'
Mír 3 – Réiteach agus achainí. Molaim beartas soiléir agus críochnaím go dea-bhéasach: 'Iarraim ort aird a tharraingt ar an gceist seo sna meáin.' Úsáidim briathar saor nó an pasiv chun guth oifigiúil a thabhairt don litir: 'Caithfear infheistíocht a dhéanamh sna pobail Ghaeltachta.' Coinním gach mír dírithe ar an bpríomhphointe agus seachnaím ábhar nach mbaineann leis an litir.
3. Cén chaoi a seachnaíonn tú clichés agus frásaí foghlamtha atá as áit sa litir?
Read the worked answer
Seachnaím clichés trí cheist a chur orthu féin: an gcuireann an frása seo eolas nua nó tuairim shoiléir in iúl? Má tá freagra diúltach air, bainim amach é. Mar shampla, tá 'ó ghlúin go glúin' go maith uaireanta, ach má tá sé á úsáid gan sampla, ní dhéanann sé aon rud. Cuirim sonraí nithiúla ina áit: 'Tá sé deacair do theaghlach óg teach a fháil faoi bhun €250,000 sa cheantar seo.' Freisin, léim an litir arís agus cuirim ceist: an bhfuil guth an duine óig le cloisteáil, nó guth na haiste scoile? Athraím abairtí atá ró-fhada ina n-abairtí níos giorra. Ní úsáidim ach focail a thuigim go hiomlán. Má tá frása foghlamtha agam nach bhfuil ag teacht leis an seánra, fágtar amach é. Is fearr trí mhír shoiléir ná aiste mhór atá lán de phíosaí nach mbaineann leis an gceist.