Ceartúcháin faoi bhrú ama
Tá tú ag scríobh ríomhphoist 150 focal chuig do mhúinteoir Gaeilge faoi thuras scoile. Tá deich nóiméad fágtha agat agus tá seicliosta gramadaí le seiceáil: an tuiseal ginideach, an aimsir chaite, an modh coinníollach agus comhréir an bhriathair. Tá na habairtí seo sa dréacht agat: 'Nuair a bhíonn mé óg, bhí mé i mo chónaí sa chathair'; 'Tá súil agam go mbeidh muid ag dul go Conamara'; 'Ba mhaith liom go dtiocfadh mo chairde'; 'Chuaigh muid ar an mbus agus bhí an aimsir go maith'; 'Ní raibh aon duine ag caint faoin turas'. Níl tú cinnte cé na ceartúcháin is tábhachtaí, agus tá eagla ort go ndéanfaidh tú dearmad ar an tuiseal ginideach.
1. Aithin dhá earráid sa dréacht agus mínigh an ceartúchán le fáth soiléir gramadaí.
Read the worked answer
Earráid 1: 'Nuair a bhíonn mé óg, bhí mé i mo chónaí sa chathair.' Tá 'bíonn' san aimsir láithreach ghnáthach, ach tá an chuid eile den abairt san aimsir chaite ('bhí mé'). Ba cheart an dá chuid a bheith comhsheasmhach: 'Nuair a bhí mé óg, bhí mé i mo chónaí sa chathair.' Is féidir 'nuair a bhínn óg' a úsáid freisin chun an ghnáth-theacht a chur in iúl, ach ní féidir 'bíonn' agus 'bhí' a mheascadh mar seo.
Earráid 2: 'Tá sé go deas a bheith ag caint leat.' Tá 'go' ag teastáil le dobhriathar, ach ní úsáidtear 'go' mar seo le haidiacht fhaisnéiseach tar éis 'tá'. Is fearr 'Tá sé deas a bheith ag caint leat' nó 'Is deas é a bheith ag caint leat.'
Ní hé gach rud a bhfuil cuma neamhchoitianta air ina earráid; caithfidh mé an riail a lua agus an leagan ceart a thaispeáint.
2. Conas a roghnaíonn tú cad iad na ceartúcháin is tábhachtaí le déanamh sna deich nóiméad atá fágtha?
Read the worked answer
Cuirim na hearráidí in ord de réir a dtionchair ar an mbrí. Ar dtús, seiceálaim na briathra agus na haimsirí, mar má tá an aimsir mícheart, is féidir go dtuigfear an scéal go hiomlán mícheart. Ansin seiceálaim comhréir an bhriathair: an bhfuil an t-ábhar agus an briathar ag teacht le chéile? An bhfuil 'go', 'nach', 'a' agus an chopail ceart? Ina dhiaidh sin, féachaim ar an tuiseal ginideach in ainmfhocail a leanann 'ag', 'le', 'ó' nó 'i lár'. Ní chaithim am ag athrú stíle mura bhfuil an abairt soiléir cheana féin. Scríobhaim na ceartúcháin is mó tionchar ar dtús, ansin léim an ríomhphost arís go tapa. Má tá am fágtha, seiceálaim na focail a bhfuilim neamhchinnte fúthu, ach ní athraím rud atá ceart ar eagla a bheith mícheart.
3. Cén chaoi a gcuimhníonn tú ar an tuiseal ginideach agus tú ag scríobh faoi thuras scoile, gan do chuid ama go léir a chaitheamh air?
Read the worked answer
Déanaim seicliosta beag de na struchtúir is coitianta: 'i lár na cathrach', 'muintir na Gaeltachta', 'cúpla lá saoire', 'ag deireadh na seachtaine'. Nuair a fheicim 'na', 'an' nó réamhfhocal + alt, cuirim ceist: an bhfuil an dara hainmfhocal sa ghinideach? Mar shampla, scríobhaim 'i dteach mo chara' in ionad 'i dteach mo chara' a mheascadh le 'i dteach mo chara'. Freisin, bainim úsáid as na foirmeacha a bhfuilim cinnte fúthu agus seachnaím struchtúir atá ró-chasta. Má tá am agam, léim na habairtí ina bhfuil 'na' agus 'an' agus seiceálaim iad ar leith. Ní gá gach ginideach a athrú; is leor na cinn a bhfuil amhras ort fúthu a sheiceáil go cúramach. Sa scrúdú, is fearr abairt shimplí cheart ná abairt chasta a bhfuil ginideach mícheart inti.