ମୂଳ ପାଠ୍ୟରେ ନାହିଁ - ତେବେ ନମ୍ବର କେତେ?

(କ) - ୨/୩। ମତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ପାଠ୍ୟ ଘଟଣା ଅଛି, ତେଣୁ ଦୁଇ ମାର୍କ ମିଳେ। ଭାଷାର ମାର୍କ ଯାଏ, କାରଣ ୨୫ ଶବ୍ଦରେ କାରଣ କେବଳ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି, ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇନାହିଁ - ଅନ୍ୟାୟ କାହିଁକି ଅନ୍ୟାୟ, ତାହା ଲେଖା ନାହିଁ। ପରୀକ୍ଷକ ଏଠାରେ 'ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତତା' ଓ 'ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା' ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରଖିବା ଦରକାର।

(ଖ) - ୧/୩। ଭାଷା ଭଲ, ତେଣୁ ଭାଷାର ମାର୍କ ମିଳେ। ମାତ୍ର 'ଚାକିରି ଗଲେ ପଢ଼ାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ' ଯୁକ୍ତିଟି ପାଠ୍ୟର ଶେଷ ଅଂଶକୁ ଅଣଦେଖା କରୁଛି - ପିଲାମାନେ ହିଁ ତାଙ୍କୁ ପାଠଶାଳା କରିଦେଲେ। ଯଦି ପ୍ରଶ୍ନ 'ତୁମେ ସହମତ କି?' ପଚାରିଥାନ୍ତା, ଏହି ଉତ୍ତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଧ ହେଉଥାନ୍ତା; କିନ୍ତୁ 'ଉଚିତ ଥିଲା କି' ପ୍ରଶ୍ନରେ ପାଠ୍ୟର ସମଗ୍ର ଘଟଣାକ୍ରମ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େ।

(ଗ) - ୦/୩। ପୁନଃକଥନ ଉତ୍ତର ନୁହେଁ। ପ୍ରଶ୍ନ ମତ ମାଗିଛି, ଘଟଣା ନୁହେଁ। ଦୀର୍ଘତା ଗୁଣ ନୁହେଁ - ଏହା ହେଉଛି ମୂଲ୍ୟାୟନର ସର୍ବପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷା, ଯାହା ଛାତ୍ରକୁ ଲିଖିତ ମନ୍ତବ୍ୟ ସହ ଫେରାଇଦେବା ଉଚିତ।

ସମସ୍ୟାର ମୂଳ ହେଉଛି ପ୍ରଶ୍ନର ଦ୍ୱୈତ ପ୍ରକୃତି: 'ଉଚିତ ଥିଲା କି' ଏକ ନୈତିକ ପ୍ରଶ୍ନ, ମାତ୍ର ମୂଲ୍ୟାୟନ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତରକୁ ଆଶା କରୁଛି।

ତିନୋଟି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରସ୍ତାବିତ:

୧ - ମତ ପାଇଁ ଅଲଗା ମାର୍କ। ଯେକୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ମତ (ପକ୍ଷ କିମ୍ବା ବିପକ୍ଷ) ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍କ; ମତର ଦିଗ ନୁହେଁ, ମତର ସ୍ପଷ୍ଟତା ମୂଲ୍ୟାୟିତ ହେବ।

୨ - ପ୍ରମାଣ ପାଇଁ ଅଲଗା ମାର୍କ। ପାଠରୁ ଅନ୍ତତଃ ଦୁଇଟି ଘଟଣାର ଉଲ୍ଲେଖ ଆବଶ୍ୟକ - ଏବଂ ଯେଉଁ ଘଟଣା ଉତ୍ତରକୁ ସମର୍ଥନ କରେ କିମ୍ବା ତାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରେ, ଦୁଇଟି ଗ୍ରହଣୀୟ।

୩ - ପ୍ରତିଯୁକ୍ତି ପାଠ ପାଇଁ ବୋନସ୍ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରଶ୍ନ ସଂସ୍କାର। ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କର: (କ) ଶିକ୍ଷକ କେଉଁ ମୂଲ୍ୟ ରକ୍ଷା କଲେ? (ଖ) ସେହି ନିଷ୍ପତ୍ତିର ମୂଲ୍ୟ କଣ ଥିଲା? ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ଛାତ୍ରକୁ ବିପକ୍ଷ ଯୁକ୍ତି ଦେବାର ସୁଯୋଗ ଦିଏ - ଏବଂ ସେତେବେଳେ (ଖ) ଭଳି ଉତ୍ତର ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍କ ପାଇବାର ଅଧିକାର ରଖେ।

ତ୍ରୁଟି ଦୁଇଟି ସ୍ତରରେ ଅଛି।

ପ୍ରଥମେ - ଅନୁମାନର ଲମ୍ଫ। 'ଲେଖକ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ' ଏବଂ 'ପାଠର ଚରିତ୍ର ଶିକ୍ଷକ' - ଏହି ଦୁଇ ସତ୍ୟରୁ 'ଏହା ଆତ୍ମଜୀବନୀ' ଆସେ ନାହିଁ। ଆତ୍ମଜୀବନୀ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷରେ ଲେଖା, ନାମର ମେଳ, ଓ ଘଟଣାର ବାସ୍ତବତା ପ୍ରମାଣ ଦରକାର। ଏହା ବିନା ଏହା କେବଳ ଅନୁମାନ।

ଦ୍ୱିତୀୟରେ - ଜୀବନୀର ଅତିପ୍ରୟୋଗ। ଲେଖକଙ୍କ ଜୀବନ ପାଠ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ମାତ୍ର ପାଠର ଅର୍ଥ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ନୁହେଁ। ପାଠ୍ୟ ଭିତରୁ ପ୍ରମାଣ ଆସିବା ଦରକାର - ଚରିତ୍ରର କଥା, ଘଟଣାର କ୍ରମ, ଲେଖକର ସ୍ୱର।

ଛାତ୍ରକୁ ଉତ୍ତର: 'ତୁମର ଦର୍ଶନ ଠିକ୍, ମାତ୍ର ଏହାକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିବାକୁ ପାଠରୁ ତିନୋଟି ସୂଚନା ଦରକାର - ଲେଖକର ନିଜ ଜୀବନ ବିଷୟରେ ଜଣା ତଥ୍ୟ, ପାଠରେ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷର ଉପସ୍ଥିତି, ଓ ଘଟଣାର ବାସ୍ତବ ସମୟ ସହ ମେଳ। ଏହି ତିନୋଟି ନ ଥିଲେ ଏହା ଅନୁମାନ ହିଁ ରହେ।' ଏହା ଛାତ୍ରକୁ ସାହିତ୍ୟିକ ବିଚାର ଓ ପ୍ରମାଣ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଶିଖାଏ।