ତିନୋଟି ନମୁନା - କେଉଁ ଯୁଗର ଓଡ଼ିଆ?

(କ) ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ (ପ୍ରାୟ ୧୦ମ–୧୪ଶ ଶତାବ୍ଦୀ)। ପ୍ରମାଣ: (୧) ତତ୍ସମ ଶବ୍ଦର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଓ ଓଡ଼ିଆ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନ ('କୁ', 'ରେ')ର ଅନୁପସ୍ଥିତି; (୨) କ୍ରିୟାର 'ଇଲା' ଅନ୍ତ ଏବଂ ଶିଳାଲେଖର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଶୈଳୀ - ଏହି ଦୁଇଟି ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆର ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ।

(ଖ) ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ (ପ୍ରାୟ ୧୫ଶ–୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀ)। ପ୍ରମାଣ: (୧) ପାର୍ସି-ଆରବୀ ଋଣ ଶବ୍ଦ (ହାକିମ, ତାଲୁକା, ଖଜଣା) - ଏହା ମୁସଲିମ ଶାସନ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସିଥିବା ପ୍ରଭାବ; (୨) 'ଆମ୍ଭେ', 'ତୁମ୍ଭେ' ଭଳି ସର୍ବନାମ ରୂପ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ଗଦ୍ୟର ଶୈଳୀ।

(ଗ) ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ (୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ)। ପ୍ରମାଣ: (୧) ଯତିଚିହ୍ନର ବ୍ୟବହାର ଓ ମୁଦ୍ରିତ ଗଦ୍ୟର ବାକ୍ୟରଚନା; (୨) 'ଥିଲେ' ଭଳି ଆଧୁନିକ କ୍ରିୟା ରୂପ ଏବଂ ତୃତୀୟ ପୁରୁଷର କଥନ ଶୈଳୀ।

ଏଠାରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା କଥା - ଯୁଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଏକକ ଲକ୍ଷଣରେ ହୁଏ ନାହିଁ। ତିନୋଟି ଲକ୍ଷଣ ଏକଦିଗରେ ଥିଲେ ହିଁ ନିଷ୍କର୍ଷ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

ସମାନ ପ୍ରକାରର ଶବ୍ଦ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାକରଣ ଅଲଗା - ଏହା ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟ ଯୁକ୍ତି।

୧ - ବିଭକ୍ତି ପଦ୍ଧତି। ସଂସ୍କୃତରେ ବିଭକ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟୟ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ଯୋଡ଼ାଯାଏ (ରାମଃ, ରାମଂ, ରାମେଣ, ରାମାୟ)। ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆରେ ଏହି ପ୍ରତ୍ୟୟ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଚିହ୍ନ ('କୁ', 'ରେ') ଆସିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ। (କ)ରେ ଏହି ଚିହ୍ନ ଅସ୍ପଷ୍ଟ - ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆର ଆରମ୍ଭ ଅବସ୍ଥା, ଶୁଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତ ନୁହେଁ।

୨ - ଦ୍ୱିବଚନ। ସଂସ୍କୃତରେ ଏକବଚନ, ଦ୍ୱିବଚନ ଓ ବହୁବଚନ ଅଛି। ଓଡ଼ିଆରେ ଦ୍ୱିବଚନ ଲୋପ ପାଇଛି - ଏହା ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ପାର୍ଥକ୍ୟ। (କ)ରେ ଦ୍ୱିବଚନର ଚିହ୍ନ ଖୋଜ।

୩ - କ୍ରିୟା ରୂପ। ସଂସ୍କୃତ କ୍ରିୟା 'ତି', 'ନ୍ତି', 'ତି ସ୍ମ' ଭଳି ଅନ୍ତ ପାଏ; (କ)ରେ 'ଇଲା' ଅନ୍ତ ଅଛି, ଯାହା ଓଡ଼ିଆର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କ୍ରିୟା ରୂପ।

ଏହି ତିନୋଟିକୁ ଏକତ୍ର ରଖିଲେ ଉତ୍ତର ସ୍ପଷ୍ଟ: ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାର ସଂସ୍କୃତ ହୋଇପାରେ, ମାତ୍ର ବାକ୍ୟରଚନା ଓଡ଼ିଆ। ଭାଷାର ପରିଚୟ ଶବ୍ଦରେ ନୁହେଁ, ବ୍ୟାକରଣରେ ନିର୍ଣ୍ଣୀତ ହୁଏ।

ପ୍ରଥମେ ହେଁସ ବା ଅସ୍ୱୀକାର ନୁହେଁ - ପ୍ରମାଣ ମାଗ। ଏକ ଐତିହାସିକ ଦାବି ପାଇଁ ତିନୋଟି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଉଚିତ:

୧ - ମୂଳ ଦଲିଲ କେଉଁଠି? ଶିଳାଲେଖ, ତାମ୍ରପତ୍ର କିମ୍ବା ପାଣ୍ଡୁଲିପିର ମୂଳ କିମ୍ବା ଫଟୋଚିତ୍ର ଦରକାର। ପ୍ରଚାରପତ୍ରରେ ଥିବା ପାଠ୍ୟ ଏକ ପ୍ରତିଲିପି ହୋଇପାରେ, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ସଂସ୍କୃତ କରାଯାଇଥାଏ।

୨ - ତାରିଖ କିପରି ସ୍ଥିର ହେଲା? ଶିଳାଲେଖର ତାରିଖ ସାଧାରଣତଃ ରାଜାଙ୍କ ନାମ, ସମୟ ଓ ଲିପି ଶୈଳୀରୁ ସ୍ଥିର ହୁଏ। କେବଳ ଭାଷା ଦେଖି ତାରିଖ ସ୍ଥିର ହୁଏ ନାହିଁ।

୩ - ଭାଷିକ ଲକ୍ଷଣ ମେଳ ଖାଉଛି କି? ନବମ ଶତାବ୍ଦୀର ହେଲେ ଦ୍ୱିବଚନର ଅବଶେଷ, ବିଭକ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟୟର ଅବସ୍ଥା ଓ କ୍ରିୟା ରୂପ ସେହି ସମୟର ଅନ୍ୟ ଦଲିଲ ସହ ମେଳ ଖାଇବା ଦରକାର।

ସାଧାରଣତଃ ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱୀକୃତ ଓଡ଼ିଆ ଶିଳାଲେଖ ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର (ଚୋଡଗଙ୍ଗଦେବଙ୍କ ସମୟ, ପ୍ରାୟ ୧୦୭୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ) ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଏହା ପୂର୍ବର ଦାବି ପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରମାଣ ଦରକାର; ପ୍ରମାଣର ଅନୁପସ୍ଥିତି ନିଜେ ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ, ମାତ୍ର ସନ୍ଦେହ ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଉତ୍ତର ହେବ - 'ପ୍ରମାଣ ଦେଖାଯାଉ, ତାପରେ ନିଷ୍କର୍ଷ'।