અંકગણિત અને તર્કશક્તિ
આ વિભાગમાં ટકાવારી, ગુણોત્તર-પ્રમાણ, સરેરાશ, નફો-નુકસાન, સાદું વ્યાજ, સમય-કામ, ઝડપ-અંતર તથા શ્રેણી, સંકેત, દિશા અને સંબંધ આધારિત તર્કના પ્રશ્નો પૂછાય છે. પ્રશ્નો લાંબા હોતા નથી, પણ ગણતરીની ઝડપ અને સૂત્રની ચોકસાઈ નિર્ણાયક બને છે.
મુખ્ય સૂત્રો
- નફો% = નફો ÷ ખરીદ કિંમત × 100 (વેચાણ કિંમત પર નહીં)
- સાદું વ્યાજ = મુદલ × દર × સમય ÷ 100
- સરેરાશ = કુલ સરવાળો ÷ કુલ સંખ્યા
- ઝડપ = અંતર ÷ સમય; કિમી/કલાકને મીટર/સેકન્ડમાં ફેરવવા 5/18 વડે ગુણવું.
ઉદાહરણ
એક વસ્તુની કિંમત પહેલા 20% વધે અને પછી 20% ઘટે, તો ચોખ્ખો ફેરફાર કેટલો? તર્ક: શરૂઆતની કિંમત 100 ધારો. 20% વધારો → 120. બીજો 20% ઘટાડો હવે 120 પર થશે, 100 પર નહીં: 120ના 20% = 24, એટલે 120 − 24 = 96. પરિણામ 100થી 96 થયું, એટલે ચોખ્ખો 4% ઘટાડો. બંને ટકા સરખા હોવાથી 'કંઈ ફેરફાર નહીં' એમ માની લેવું એ સૌથી મોટી ભૂલ છે.
તર્કશક્તિ
- શ્રેણીમાં પહેલા ક્રમિક તફાવત જુઓ; તફાવતમાં પણ શ્રેણી હોય તો બે પગલાં લાગે.
- સંકેત-અર્થમાં અક્ષરનું સ્થાન (A=1 … Z=26) અથવા ઉલટો ક્રમ ચકાસો.
- દિશાના પ્રશ્નોમાં દરેક વળાંક પછીની દિશા કાગળ પર ચીતરીને ઉકેલો.
- રક્ત સંબંધમાં પેઢી ગણો: દાદા-પિતા-પુત્ર જેવી ત્રણ પેઢી ભેળવવી નહીં.
માર્ક ખોઈ નાખતી ભૂલો
- ટકાવારીનો આધાર બદલાય છે તે ભૂલવું.
- ઝડપના પ્રશ્નમાં એકમ ન બદલવો (5/18 ગુણવું કે ભાગવું તે ગૂંચવવું).
- સરેરાશમાં કુલ સંખ્યા ખોટી ગણવી.