Vyakaranam: sandhi, samasam, alankaram, chandassu
സന്ധി - sound joining sound
Sandhi is named by the vowels that meet. സവർണ്ണസന്ധി: identical vowels lengthen - വിദ്യാ + ആലയം = വിദ്യാലയം; മുനി + ഇന്ദ്രൻ = മുനീന്ദ്രൻ. ഗുണസന്ധി: അ/ആ + ഇ/ഈ → ഏ (സുര + ഇന്ദ്രൻ = സുരേന്ദ്രൻ); അ/ആ + ഉ/ഊ → ഓ (മഹാ + ഉത്സവം = മഹോത്സവം). വൃദ്ധിസന്ധി: അ/ആ + ഏ → ഐ (സദാ + ഏവ = സദൈവ). യണ്സന്ധി: ഇ/ഈ → യ്, ഉ/ഊ → വ് - അതി + അന്തം = അത്യന്തം.
സമാസം - sense joining sense
തത്പുരുഷൻ: the meaning rests on the second member (രാജഭവനം = രാജാവിന്റെ ഭവനം). ദ്വന്ദ്വൻ: both members count - test with ഉം (അച്ഛനും അമ്മയും). ബഹുവ്രീഹി: the compound names a third thing (ദശാനനൻ = രാവണൻ). അവ്യയീഭാവൻ: the first member is indeclinable (യഥാശക്തി, പ്രതിദിനം).
അലങ്കാരം - test by the connector
ഉപമ needs പോലെ/സമം/ഇവ്വണ്ണം; രൂപകം identifies without a connector; അതിശയോക്തി exaggerates; ശ്ലേഷം uses one word in two senses; യമകം repeats a syllable group, അനുപ്രാസം a consonant.
ഛന്ദസ്സ് - count in ഗണങ്ങൾ
Mark ലഘു (⏑) and ഗുരു (–) first, then group in threes. യമാതരാജഭാനസലഗം yields യ ⏑––, മ –––, ത ––⏑, ര –⏑–, ജ ⏑–⏑, ഭ –⏑⏑, ന ⏑⏑⏑, സ ⏑⏑–, ല –, ഗ ⏑.
Worked example
വിദ്യാലയം = വിദ്യാ + ആലയം. The vowels ആ + ആ are identical, so it is സവർണ്ണസന്ധി, not ഗുണ. As a compound the sense sits on ആലയം (house of learning), so it is a ഷഷ്ഠി തത്പുരുഷൻ. When the question allows both analyses, write both.
Traps
- Assuming every ഏ or ഓ result is ഗുണ without checking the input vowels.
- Calling any joined pair a സമാസം; sandhi joins sounds, samasa joins meanings, and one word can show both.
- Marking a ദ്വന്ദ്വ as a ബഹുവ്രീഹി - ask whether an outside thing is named.
- Counting ഗണങ്ങൾ before deciding which syllables are ലഘു and ഗുരു.