नीलकमल: कर्मधारय या बहुव्रीहि?
व्याकरण जो २ गुणांचो प्रश्न आहे: 'नीलकमल' समास ओळखो और विग्रह लिखो.' उत्तर-कुंजी में 'कर्मधारय' लिखेलो आहे. एक विद्यार्थी 'बहुव्रीहि' लिखी आहे और विग्रह 'नीलं कमलं यस्य सः' दिनो आहे. दूसरो विद्यार्थी 'कर्मधारय' लिखी 'नीलं कमलम्' दिनो आहे. शिक्षक जे कड़े ८० उत्तरपुस्तिकाऊँ आहिन; ९ विद्यार्थ्यांनी बहुव्रीहि लिखी आहे. पाठ्यपुस्तक में एह उदाहरण कर्मधारय खाली आहे, परंतु व्याकरण जो सिद्धांत दोनों संभावना दिंदो आहे. विद्यार्थ्यांनी कक्षा में केवल एक उदाहरण सोडला आहे. शिक्षक ने २ दिवसां में नतीजा देनो आहे और अध्यापक-सभा में मानक उत्तर जो निर्णय करणो आहे. स्कूल जो नियम कहिंदो आहे की उत्तर-कुंजी बदलण लाई विभाग-प्रमुख जी मंजूरी चाहिए.
1. क्या बहुव्रीहि उत्तर २ गुणां लाई स्वीकार्य आहे? कारण द्या.
Read the worked answer
हाँ, तब स्वीकार्य जब विद्यार्थी जो विग्रह बहुव्रीहि ने सिद्ध करदो आहे. 'नीलं कमलं यस्य सः' जो अर्थ 'जे कमल नीलो आहे' - एह बहुव्रीहि आहे. परंतु 'नीलं कमलम्' विग्रह कर्मधारय दर्शिंदो आहे. एहले नाम और विग्रह जो जोड़ जाँचो: जर विद्यार्थी 'बहुव्रीहि' लिखे और विग्रह 'नीलं कमलम्' दे, तर विरोध आहे, एहले पूरो गुण न द्या. संदर्भ नहीं दिनो, एहले दोनों विश्लेषण संभव आहिन; उत्तर-कुंजी ने एह स्वीकारणो चाहिए. एह केवल उदारता नहीं, व्याकरण जो सही सिद्धांत आहे.
2. उत्तर-कुंजी में सुधार कसो लिखो?
Read the worked answer
नया वाक्य: 'कर्मधारय (विग्रह: नीलं कमलम्) अथवा बहुव्रीहि (विग्रह: नीलं कमलं यस्य सः) - विद्यार्थी जो विग्रह जेहड़ो समास दर्शिंदो आहे, तेहड़ो स्वीकार्य. केवल नाम नहीं, विग्रह जो मेल जरूरी.' साथ में २ गुणां जो विभाजन लिखो: १ गुण समास जो नाम, १ गुण सही विग्रह. जर नाम सही पर विग्रह गलत, तर १ गुण. जर विग्रह सही पर नाम गलत, तर १ गुण. एह संशोधन विभाग-प्रमुख ने दिखाओ और ८० उत्तरपुस्तिकाऊँ में लागू करो. निर्णय जो कारण लिखित रखो, ताकि दूसरे शिक्षक भी वही नियम अपनाएँ.
3. जे विद्यार्थी विग्रह नहीं लिखी सकदा, उन लाई गुण-विभाजन कसो न्यायसंगत रखो?
Read the worked answer
नाम आणि विग्रह दोई स्वतंत्र कौशल आहिन. जर विद्यार्थी केवल 'कर्मधारय' लिखे और विग्रह न दे, तर १ गुण द्या; क्योंकि ओळख सही आहे परंतु सिद्ध नहीं केली. जर विग्रह लिखे परंतु नाम न लिखे, तर १ गुण. जर दोई न लिखे, ०. एह नियम कक्षा में पहिलेच बताओ. परीक्षा में अचानक बदलाव न करो. जे ९ विद्यार्थ्यांनी बहुव्रीहि लिखी, उन मेंझो जे विग्रह सही आहे, उन ने पूरो २ गुण; जे केवल नाम लिखी, उन ने १. एहले निर्णय सुसंगत और स्पष्ट रहदो.