I85PREP
⌘ K
Maharashtra SSC Indian Music Vocal & Instrumental Divyang study materials
Maharashtra SSC Indian Music Vocal & Instrumental Divyang study resources

Maharashtra SSC Indian Music Vocal & Instrumental Divyang practice questions

One question at a time. Build your Maharashtra SSC Indian Music Vocal & Instrumental Divyang understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Swar and Saptak (Notes and Registers)

हिंदुस्तानी संगीतात सप्तकातील एकूण स्वरांची संख्या किती मानली जाते?

  1. पाच
  2. सात Correct answer.
  3. आठ
  4. बारा

Explanation

सप्तक म्हणजे सात स्वरांचा समूह; सा, रे, ग, म, प, ध, नि असे सात शुद्ध स्वर मानले जातात. विक्रमी स्वर (कोमल/तीव्र) वेगळे धरले तरी मूलभूत सप्तक सात स्वरांचेच असते.

Question 2Swar and Saptak (Notes and Registers)

स्वरांच्या वाढत्या उंचीच्या क्रमाने मांडलेल्या सात स्वरांच्या समूहाला संगीतात काय म्हणतात?

  1. अवरोह
  2. आरोह
  3. पकड
  4. सप्तक Correct answer.

Explanation

सा ते नि अशा क्रमाने मांडलेल्या सात स्वरांच्या समूहास सप्तक म्हणतात. आरोह म्हणजे स्वर मांडण्याची चढती क्रमपद्धती, तर सप्तक हा स्वरांचा संच आहे.

Question 3Swar and Saptak (Notes and Registers)

मंद्र, मध्य व तार अशी सप्तकांची विभागणी कोणत्या गुणधर्मावर आधारित आहे?

  1. स्वरांची संख्या
  2. स्वरांची जात
  3. स्वरांचा कालावधी
  4. स्वरांची उंची Correct answer.

Explanation

सप्तकांची विभागणी स्वरांच्या उंचीवर (पिचवर) होते; मंद्र सप्तक कमी उंचीचे, मध्य मध्यम उंचीचे आणि तार सप्तक जास्त उंचीचे असते. कालावधी किंवा संख्या यावर ही विभागणी ठरत नाही.

Question 4Swar and Saptak (Notes and Registers)

मध्य सप्तकाचा सा हा स्वर तार सप्तकाच्या सा पेक्षा कोणत्या बाबतीत वेगळा असतो?

  1. तो कमी उंचीचा असतो Correct answer.
  2. तो जास्त उंचीचा असतो
  3. तो कोमल असतो
  4. तो तीव्र असतो

Explanation

मध्य सप्तक हे तार सप्तकाच्या खालच्या पातळीवर असते, त्यामुळे मध्य सप्तकाचा सा तार सप्तकाच्या सा पेक्षा कमी उंचीचा असतो. दोन्हीही शुद्ध सा असतात; फरक केवळ उंचीचा आहे.

Question 5Swar and Saptak (Notes and Registers)

खालीलपैकी कोणता स्वर सप्तकातील सर्वात उंच शुद्ध स्वर मानला जातो?

  1. प
  2. ग
  3. नि Correct answer.
  4. ध

Explanation

सा पासून चढत्या क्रमाने सा, रे, ग, म, प, ध, नि अशी मांडणी होते, त्यामुळे नि हा सातवा व सर्वात उंच शुद्ध स्वर होय. प, ध आणि ग हे त्यापेक्षा खालच्या क्रमांकावर येतात.

Question 6Swar and Saptak (Notes and Registers)

स्वरांची चढत्या क्रमाने होणारी मांडणी दर्शवण्यासाठी संगीतात कोणती संज्ञा वापरली जाते?

  1. स्थायी
  2. आरोह Correct answer.
  3. अवरोह
  4. सप्तक

Explanation

आरोह म्हणजे कमी उंचीकडून जास्त उंचीकडे स्वर मांडण्याचा क्रम. अवरोह हा त्याचा उलटा क्रम असतो, तर सप्तक आणि स्थायी हे स्वरसंच व वाद्याची पातळी दर्शवतात.

Question 7Swar and Saptak (Notes and Registers)

तार सप्तकात गायले जाणारे स्वर मध्य सप्तकातील त्याच स्वरांपेक्षा कसे असतात?

  1. अधिक उंच Correct answer.
  2. कोमल
  3. अधिक मंद
  4. तीव्र

Explanation

तार सप्तक हे मध्य सप्तकाच्या वरचे सप्तक असते, त्यामुळे त्यातील प्रत्येक स्वर मध्य सप्तकातील त्याच स्वरापेक्षा अधिक उंच असतो. कोमल-तीव्र हा स्वरप्रकार आहे, सप्तकाची पातळी नाही.

Question 8Swar and Saptak (Notes and Registers)

मंद्र सप्तकात गायन करताना साधारणपणे कोणत्या आवाजक्षेत्राचा वापर होतो?

  1. वरच्या पट्टीतील बारीक आवाजाचा
  2. फक्त नाकातून काढलेल्या आवाजाचा
  3. खालच्या पट्टीतील जाड आवाजाचा Correct answer.
  4. फक्त उच्चारित अक्षरांचा

Explanation

मंद्र सप्तक हे मध्य सप्तकाच्या खालील पातळीवर असते, त्यामुळे त्यासाठी छातीतून येणारा खालच्या पट्टीतील जाड आवाज वापरला जातो. वरच्या पट्टीतील बारीक आवाज तार सप्तकाशी जुळतो.

Question 9Swar and Saptak (Notes and Registers)

एखादा स्वर मध्य सप्तकाच्या पातळीवर गायला गेला की तो कोणत्या सप्तकात मोडतो?

  1. मंद्र सप्तक
  2. मध्य सप्तक Correct answer.
  3. अतितार सप्तक
  4. तार सप्तक

Explanation

स्वराचे सप्तक त्याच्या उंचीच्या पातळीवरून ठरते; मध्य पातळीवर गायला गेलेला स्वर मध्य सप्तकातच मोडतो. तोच स्वर खाली नेला तर मंद्र आणि वर नेला तर तार सप्तकात जातो.

Question 10Swar and Saptak (Notes and Registers)

एकाच रागात मंद्र सप्तकातील प आणि तार सप्तकातील प यांना जोडणारा मध्यवर्ती स्वर कोणता?

  1. मध्य सप्तकातील म
  2. मध्य सप्तकातील प Correct answer.
  3. मंद्र सप्तकातील सा
  4. तार सप्तकातील सा

Explanation

मंद्र, मध्य व तार ही सप्तके क्रमाने वर चढतात, त्यामुळे मंद्र प आणि तार प यांच्या मध्ये मध्य सप्तकातील प येतो. म किंवा सा हे वेगळे स्वर असल्याने ते प ची जोड देऊ शकत नाहीत.

Question 11Swar and Saptak (Notes and Registers)

गायक मध्य सप्तकातून तार सप्तकात जाताना आवाजाच्या पातळीत कोणता बदल होतो?

  1. पातळी तशीच राहते
  2. पातळी आधी खाली मग वर जाते
  3. पातळी वर जाते Correct answer.
  4. पातळी खाली जाते

Explanation

तार सप्तक हे मध्य सप्तकाच्या वरचे सप्तक असल्याने मध्यातून तारकडे जाताना आवाजाची पातळी वर चढते. हा चढता क्रम आरोहाशी जुळतो आणि तोच गायकाच्या आवाजक्षेत्राचा विस्तार दाखवतो.

Question 12Swar and Saptak (Notes and Registers)

स्वरांची उतरत्या क्रमाने होणारी मांडणी दाखवणारी संज्ञा कोणती?

  1. आरोह
  2. अवरोह Correct answer.
  3. सप्तक
  4. वादी

Explanation

अवरोह म्हणजे जास्त उंचीकडून कमी उंचीकडे स्वर मांडण्याचा क्रम. आरोह त्याच्या उलट दिशेचा क्रम आहे, तर सप्तक व वादी अनुक्रमे स्वरसंच व रागाचा प्रमुख स्वर दर्शवतात.

Question 13Swar and Saptak (Notes and Registers)

राग गाताना मध्य सप्तकातील स्वरांनंतर पुन्हा त्याच रागाचा सा उंच पातळीवर घेतला जातो; तो कोणत्या सप्तकातील असतो?

  1. मंद्र सप्तक
  2. अतिमंद्र सप्तक
  3. मध्य सप्तक
  4. तार सप्तक Correct answer.

Explanation

मध्य सप्तकाच्या वरच्या सा ला तार सप्तकाचा सा म्हणतात; तो मध्य सप्तक संपल्यावरचा उच्च बिंदू असतो. मंद्र सप्तक त्याच्या खाली असते आणि मध्य सप्तक हे आधीच वापरलेले असते.

Question 14Swar and Saptak (Notes and Registers)

सप्तकातील स्वरांची संख्या सात असूनही गायक आठ स्वर मोजतो; आठवा स्वर कोणता असतो?

  1. त्याच सप्तकातील सातवा नि
  2. मंद्र सप्तकातील प
  3. तार सप्तकातील ध
  4. पुढील सप्तकातील सा Correct answer.

Explanation

सा ते नि असे सात स्वर मोजल्यावर पुढील सप्तकाचा सा हा आठवा बिंदू म्हणून घेतला जातो; तो मागील सप्तकाची पुनरावृत्ती दाखवतो. त्यामुळे सप्तक सात स्वरांचेच राहते.

Question 15Swar and Saptak (Notes and Registers)

गायकाचा आवाज फक्त मंद्र व मध्य सप्तकात चालतो; त्याच्या आवाजक्षेत्राचे योग्य वर्णन कोणते?

  1. तिन्ही सप्तकांत समान
  2. खालच्या पट्टीकडे झुकलेले Correct answer.
  3. फक्त अतितार सप्तकापुरते
  4. फक्त तार सप्तकापुरते

Explanation

मंद्र आणि मध्य सप्तक ही मध्यम-खालची पातळी दर्शवतात, त्यामुळे असा आवाज खालच्या पट्टीकडे झुकलेला म्हणता येईल. तार सप्तकात न जाणारा आवाज तिन्ही सप्तकांत समान किंवा उच्च पट्टीचा ठरू शकत नाही.

Question 16Swar and Saptak (Notes and Registers)

स्वरांची उंची वाढवत नेऊन गाण्याच्या सरावात सप्तक बदलण्याचा हेतू काय?

  1. स्वरांची संख्या कमी करणे
  2. आवाजक्षेत्र वाढवणे Correct answer.
  3. राग बदलणे
  4. लय वाढवणे

Explanation

सप्तक बदलून गायन केल्यास खालच्या ते वरच्या पातळीपर्यंत आवाज सरावतो आणि आवाजक्षेत्र वाढते. यामुळे स्वरसंख्या, राग किंवा लय यांत बदल होत नाही.

Question 17Swar and Saptak (Notes and Registers)

कोमल व तीव्र स्वरांचा सप्तकातील स्थानाबाबत योग्य विधान कोणते?

  1. ते सप्तकाच्या बाहेर वेगळ्या सप्तकात असतात
  2. ते शुद्ध स्वरांपासून किंचित कमी किंवा जास्त उंचीवर असतात Correct answer.
  3. ते फक्त मंद्र सप्तकात आढळतात
  4. ते फक्त तार सप्तकात आढळतात

Explanation

कोमल स्वर शुद्ध स्वरापेक्षा किंचित खाली आणि तीव्र स्वर किंचित वर स्थिर केला जातो; ते त्याच सप्तकातील स्थानांतर्गत बदल आहेत. ते वेगळ्या सप्तकात जात नाहीत किंवा विशिष्ट सप्तकापुरते मर्यादित नसतात.

Question 18Swar and Saptak (Notes and Registers)

स्वरांची उंची वाढवत नेऊन गायन करताना मध्य सप्तक संपल्यावर तार सप्तक सुरू होते; या संक्रमणात कोणता स्वर पहिला येतो?

  1. तार सप्तकातील सा Correct answer.
  2. तार सप्तकातील नि
  3. मंद्र सप्तकातील सा
  4. मध्य सप्तकातील ध

Explanation

प्रत्येक सप्तकाची सुरुवात सा ने होते, त्यामुळे मध्य सप्तक संपल्यावर तार सप्तकाचा सा हा पहिला स्वर येतो. नि हा तार सप्तकाचा शेवटचा स्वर असतो.

Question 19Swar and Saptak (Notes and Registers)

एकाच स्वराची तीन वेगवेगळ्या सप्तकांतील आवृत्ती ऐकल्यास त्या तीनही आवृत्तींमध्ये काय समान राहते?

  1. स्वराचा आवाजाचा जाडपणा
  2. स्वराची उंची
  3. स्वराचे नाव Correct answer.
  4. स्वराचा कालावधी

Explanation

सप्तक बदलल्यावर स्वराची उंची बदलते, पण स्वराचे नाव सारखेच राहते; मंद्र सा, मध्य सा व तार सा असे तिन्हीही सा च म्हणले जातात. उंची, कालावधी व जाडपणा हे सप्तकानुसार बदलू शकतात.

Question 20Swar and Saptak (Notes and Registers)

मध्य सप्तकातील सातही शुद्ध स्वरांचा संच तार सप्तकात नेल्यास त्यांची परस्पर उंचीची रचना कशी राहते?

  1. ती अनियमित होते
  2. ती तशीच राहते Correct answer.
  3. ती उलट होते
  4. ती फक्त चार स्वरांपुरती मर्यादित होते

Explanation

सप्तक बदलल्याने सर्व स्वर एकाच प्रमाणात वर जातात, त्यामुळे त्यांच्यातील परस्पर अंतराची रचना तशीच राहते. हेच सप्तक पुनरावृत्तीचे मूलभूत तत्त्व आहे.

Question 21Swar and Saptak (Notes and Registers)

मंद्र सप्तकात सराव करण्याचा गायकाच्या आवाजावर होणारा विशिष्ट परिणाम कोणता?

  1. आवाजाची उंची कायमची वर जाते
  2. आवाजाचा कालावधी कमी होतो
  3. वरच्या पट्टीचा आवाज वाढतो
  4. छातीचा आवाज व खालची पातळी स्थिर होते Correct answer.

Explanation

मंद्र सप्तकातील सराव खालच्या पातळीवर चालतो आणि छातीतून येणारा जाड आवाज स्थिर करतो. त्यामुळे खालच्या पट्टीचे नियंत्रण सुधारते; वरच्या पट्टीच्या सरावासाठी तार सप्तक लागते.

Question 22Swar and Saptak (Notes and Registers)

एकच राग मंद्र सप्तकात गायला असता तोच राग तार सप्तकात गायला असता रागाची ओळख कायम राहते; याचे मुख्य कारण काय?

  1. स्वरांची संख्या वाढते
  2. वादी स्वर बदलतो
  3. रागाची लय बदलते
  4. स्वरांचे परस्पर संबंध व क्रम टिकतात Correct answer.

Explanation

सप्तक बदलल्यावर उंची बदलते, पण स्वरांचे परस्पर अंतर, आरोह-अवरोहाचा क्रम व वादी-संवादी हे रागाचे लक्षण टिकते, त्यामुळे रागाची ओळख कायम राहते. स्वरसंख्या किंवा वादी बदलल्यास रागच बदलला असता.

Question 23Swar and Saptak (Notes and Registers)

अतितार सप्तकाचा वापर साधारणपणे कोणत्या परिस्थितीत होतो?

  1. मध्य सप्तकातील बंदिश मांडताना
  2. तार सप्तकाच्याही वरच्या पातळीवर विशेष तान काढताना Correct answer.
  3. तबल्याची लय ठरवताना
  4. मंद्र सप्तकातील आलाप सुरू करताना

Explanation

अतितार सप्तक हे तार सप्तकाच्याही वरचे, अत्युच्च पातळीचे सप्तक असते आणि ते विशेष तान किंवा अलंकारिक वळणे काढताना वापरले जाते. आलाप सुरू करणे व बंदिश मांडणे ही खालच्या व मध्यम पातळीवरील कामे आहेत.

Question 24Swar and Saptak (Notes and Registers)

गायक मध्य सप्तकातील नि वरून तार सप्तकाच्या सा वर जातो; या दोन स्वरांमधील अंतर सप्तकातील इतर शुद्ध स्वरांतील अंतरापेक्षा कसे असते?

  1. ते शून्य असते
  2. ते कमी असते Correct answer.
  3. ते अगदी समान असते
  4. ते जास्त असते

Explanation

शुद्ध सप्तकात नि ते पुढील सा हे अंतर इतर पूर्ण स्वरांतील अंतरापेक्षा लहान असते, कारण तेथे अर्धे अंतर येते. म्हणूनच सप्तकाची रचना समान अंतरांची सरळ मालिका नसते.

Question 25Raga Theory and Classification

In Hindustani music, a raga in which all seven swaras are used in both aroha and avaroha is classified as which type?

  1. Audav
  2. Shadav
  3. Vakra
  4. Sampurna Correct answer.

Explanation

Jati classification counts the number of swaras employed in each direction. When both aroha and avaroha contain all seven notes, the raga is termed sampurna, and such ragas are also called mela-like or full-scale ragas. Shadav and audav describe six-note and five-note scales respectively, so they cannot apply here.

Question 26Raga Theory and Classification

A raga whose aroha uses five swaras while its avaroha uses all seven is best described by which jati pairing?

  1. Sampurna-Audav
  2. Audav-Sampurna Correct answer.
  3. Audav-Audav
  4. Shadav-Shadav

Explanation

Jati is stated as a pair, aroha first and avaroha second. Five notes ascending with seven descending therefore gives audav-sampurna, a common shape in ragas such as Bhoopali-type or Malhar-type forms depending on the notes chosen. The order matters, so the pairing must follow the direction stated.

Question 27Raga Theory and Classification

The ten thaats systematised by Vishnu Narayan Bhatkhande are used primarily for which purpose?

  1. Grouping ragas under parent scales for teaching and comparison Correct answer.
  2. Assigning a season to each raga
  3. Fixing the tempo of a composition
  4. Determining the number of beats in a tala

Explanation

Bhatkhande's thaat system is a classificatory device: each thaat is a seven-note parent scale and ragas are grouped under the thaat whose notes they most closely match. It is a pedagogical and comparative framework, not a performance prescription. Tempo, season and tala cycle are separate matters governed by laya, seasonal convention and tala theory.

Question 28Raga Theory and Classification

Which pair of thaats differs from each other only in the position of the fourth degree (ma)?

  1. Bilawal and Kalyan Correct answer.
  2. Kalyan and Bhairav
  3. Bilawal and Khamaj
  4. Asavari and Kafi

Explanation

Bilawal uses shuddha ma and Kalyan uses teevra ma, while all other degrees remain shuddha in both scales. That single alteration is what separates the two thaats. Khamaj differs from Bilawal by komal ni, and Bhairav introduces komal re and komal dha, so those pairs change more than one note.

Question 29Raga Theory and Classification

A raga is described as having aroha S R G P D S and avaroha S D P G R S, with no ma or ni. Which jati and scale type does this indicate?

  1. Audav-shadav, mixed
  2. Shadav-sampurna, hexatonic
  3. Sampurna-sampurna, heptatonic
  4. Audav-audav, pentatonic Correct answer.

Explanation

Counting the swaras in each direction gives five ascending and five descending, so the jati is audav-audav. A five-note scale in both directions is pentatonic, which matches the absence of ma and ni. The other options require six or seven notes in at least one direction, which the given aroha and avaroha do not contain.

Question 30Raga Theory and Classification

In raga classification, the term vakra refers to which feature?

  1. A scale with teevra ma
  2. A raga sung only at midnight
  3. A composition set to a single matra
  4. A zig-zag or out-of-sequence movement of swaras Correct answer.

Explanation

Vakra means crooked, and in raga description it signals that the notes do not proceed in simple ascending or descending order but turn back or skip. Ragas such as Kafi-type or Malhar-type phrases often show vakra motion. Time of day, matra count and the position of ma are unrelated to the term.

Question 31Raga Theory and Classification

Which statement correctly distinguishes a thaat from a raga?

  1. A thaat must be sung in a fixed tala, while a raga is free
  2. A thaat has a vadi and samvadi, while a raga does not
  3. A thaat is a scale framework, while a raga has characteristic phrases and a vadi Correct answer.
  4. A thaat and a raga are identical in every respect

Explanation

A thaat is only an abstract seven-note scale used to group ragas; it has no vadi, no pakad and no performance identity. A raga, by contrast, is defined by its characteristic movements, its vadi and samvadi, and its emotional character. This distinction is why many ragas can share one thaat while sounding entirely different.

Question 32Raga Theory and Classification

A raga in which the ascending order omits a note but the descending order includes it is commonly described by which term?

  1. Vakra raga Correct answer.
  2. Sampurna raga
  3. Audav raga
  4. Shadav raga

Explanation

When aroha and avaroha do not use the same set of notes, the raga is described as vakra, since its movement is uneven between the two directions. Sampurna, shadav and audav each state a fixed count and do not by themselves capture a mismatch between directions. This unevenness is a standard feature in many Hindustani ragas.

Question 33Raga Theory and Classification

Under Bhatkhande's ten-thaat system, which thaat contains komal re, komal ga, komal dha and komal ni?

  1. Asavari
  2. Bhairavi Correct answer.
  3. Todi
  4. Kafi

Explanation

Bhairavi is the most komal-laden of the ten thaats, taking komal re, komal ga, komal dha and komal ni while keeping shuddha ma and shuddha pa. Kafi takes komal ga and komal ni only, Asavari takes komal ga, komal dha and komal ni, and Todi takes komal re, komal ga and komal dha with teevra ma. The full set of four komal notes therefore identifies Bhairavi.

Question 34Raga Theory and Classification

The term ashraya raga in Bhatkhande's classification refers to which idea?

  1. A raga borrowed from Carnatic music
  2. A raga performed only in the morning
  3. The raga after which a thaat is named Correct answer.
  4. A raga with no vadi swara

Explanation

Each thaat is named after a prominent raga that fully displays that scale, and this raga is called the ashraya raga of the thaat. For example, Bhairav gives its name to the Bhairav thaat. The concept is purely classificatory and says nothing about time of day, absence of vadi or regional origin.

Question 35Raga Theory and Classification

Which of the following is a defining feature of a raga rather than of a thaat?

  1. A purely theoretical construction with no performance form
  2. A fixed set of characteristic phrases called pakad Correct answer.
  3. A name derived from a parent scale
  4. A seven-note ascending scale only

Explanation

The pakad is a short phrase or set of phrases that captures the essential movement of a raga and allows listeners to identify it. A thaat has no pakad because it is only a scale. Scales and names derived from parent scales belong to the thaat side of the classification, and a raga is by definition a performed entity.

Question 36Raga Theory and Classification

A raga uses shuddha re in the aroha but komal re in the avaroha, with all other notes unchanged. How is such a raga best classified?

  1. Vakra jati, because the two directions use different notes Correct answer.
  2. Shadav jati, because six notes are shared
  3. Audav jati, because one note changes
  4. Sampurna jati, because seven notes appear overall

Explanation

The jati describes what happens within each direction, and a difference between aroha and avaroha makes the raga vakra. Counting all the distinct notes used across both directions would misleadingly suggest sampurna, but sampurna requires all seven notes in each direction. A single altered note does not reduce the scale to audav or shadav.

Question 37Raga Theory and Classification

Which thaat is obtained by taking Bilawal and lowering both ga and ni?

  1. Bhairav
  2. Poorvi
  3. Kalyan
  4. Kafi Correct answer.

Explanation

Kafi is built from shuddha re, komal ga, shuddha ma, shuddha pa, shuddha dha and komal ni, which is exactly Bilawal with ga and ni lowered. Kalyan raises ma instead, Bhairav lowers re and dha, and Poorvi lowers re and dha while raising ma. The double lowering of ga and ni therefore points to Kafi.

Question 38Raga Theory and Classification

In Hindustani raga theory, the vadi swara of a raga is best described as which of the following?

  1. The note sung only in the avaroha
  2. The most prominent note that shapes the raga's identity Correct answer.
  3. The drone note of the tanpura
  4. The note that must be avoided in alap

Explanation

The vadi is the principal or king note of a raga, receiving the greatest emphasis and helping to define the raga's character. The samvadi is the secondary note, and together they guide phrasing. The drone note belongs to the tanpura and is not a raga-specific vadi.

Question 39Raga Theory and Classification

A candidate states that every raga belonging to one thaat sounds the same. Which correction is most accurate?

  1. Ragas of one thaat always share the same vadi
  2. Ragas of one thaat share a scale but differ in vadi, pakad and emphasis Correct answer.
  3. Ragas of one thaat cannot use vakra phrases
  4. Ragas of one thaat must use the same tala

Explanation

Sharing a thaat means sharing the same set of seven scale degrees, nothing more. Ragas within a thaat are distinguished by which notes they emphasise, their vadi and samvadi, their characteristic phrases and their permitted movements. This is why, for instance, several distinct ragas can be grouped under Kafi or Bilawal.

Question 40Raga Theory and Classification

Which term describes a raga in which a swara is deliberately excluded from both aroha and avaroha?

  1. Samvadi swara
  2. Varjit swara Correct answer.
  3. Anuvadi swara
  4. Vadi swara

Explanation

A varjit swara is a note that the raga omits, either in one direction or in both. This omission is what produces audav and shadav jatis in many ragas. Vadi, samvadi and anuvadi describe the relative importance of notes that are present, not their absence.

Question 41Raga Theory and Classification

A raga's aroha is S G M P N S and its avaroha is S N P M G S. Which description fits it?

  1. Shadav with varjit re only
  2. Audav-audav with varjit re and dha Correct answer.
  3. Sampurna with all seven notes
  4. Audav-sampurna with varjit dha only

Explanation

Counting the notes in each direction gives five ascending and five descending, so the jati is audav-audav. The notes re and dha never appear in either direction, so they are varjit. Any option claiming seven or six notes, or omitting only one note, contradicts the given aroha and avaroha.

Question 42Raga Theory and Classification

Which statement about the number of thaats in Bhatkhande's system is correct?

  1. There are twelve thaats, each a six-note scale
  2. There are seven thaats, each a five-note scale
  3. There are seventy-two thaats, each a seven-note scale
  4. There are ten thaats, each a seven-note scale Correct answer.

Explanation

Bhatkhande consolidated Hindustani ragas under ten parent scales, and every thaat is a complete seven-note scale. The number seventy-two belongs to the Carnatic melakarta scheme, not to Bhatkhande's ten thaats. The other counts and note numbers do not describe his system.

Question 43Raga Theory and Classification

In describing a raga, the term samvadi refers to which note?

  1. The starting note of every alap
  2. The note omitted from the scale
  3. The highest note of the avaroha
  4. The second most important note, usually consonant with the vadi Correct answer.

Explanation

The samvadi is the secondary note of a raga and stands in a consonant relationship with the vadi, commonly a fourth or fifth away. It supports the vadi in shaping the raga's identity. Omitted notes are varjit, and the starting or highest note is a separate matter of phrasing.

Question 44Raga Theory and Classification

Which of these ragas is classified under the Bhairav thaat?

  1. Ahir Bhairav Correct answer.
  2. Kafi
  3. Bhoopali
  4. Malkauns

Explanation

Ahir Bhairav uses komal re and komal dha with shuddha ga, ma, pa and ni, which matches the Bhairav scale and places it in that thaat. Bhoopali is audav and omits ma and ni, Malkauns omits re and pa, and Kafi is itself the ashraya raga of its own thaat. Only Ahir Bhairav carries the Bhairav scale with komal re and komal dha.

Question 45Raga Theory and Classification

The jati of a raga is conventionally written in which order?

  1. Thaat first, then jati
  2. Vadi first, then samvadi
  3. Avaroha jati first, then aroha jati
  4. Aroha jati first, then avaroha jati Correct answer.

Explanation

Jati is expressed as a pair in which the ascending count is stated before the descending count, so audav-sampurna means five up and seven down. Reversing the order would change the meaning of the classification. Vadi and samvadi are separate concepts, and thaat is a different level of classification.

Question 46Raga Theory and Classification

A student claims a raga with aroha S R M P N S and avaroha S N P M R S belongs to the Khamaj thaat. Which assessment is correct?

  1. Correct, because the scale omits ga and dha
  2. Incorrect, because Khamaj requires komal ni and this scale uses shuddha ni Correct answer.
  3. Correct, because the scale has five notes
  4. Incorrect, because Khamaj requires teevra ma

Explanation

The Khamaj thaat is Bilawal with komal ni, so a scale using shuddha ni cannot belong to it. The given scale is audav-audav and omits ga and dha, but that fact alone does not place it in Khamaj. Teevra ma belongs to Kalyan, not Khamaj, so that reasoning is also wrong.

Question 47Raga Theory and Classification

Which feature most clearly separates a raga from a mere scale in Hindustani practice?

  1. The use of seven notes
  2. The presence of a tala cycle
  3. The presence of a defined pakad and vadi Correct answer.
  4. The use of a tanpura drone

Explanation

A scale is only an ordered set of notes, whereas a raga is identified by characteristic phrases, a principal note and a recognisable melodic personality. The pakad and vadi supply that identity. Seven notes, a drone and a tala cycle can all accompany a scale-like exercise and therefore do not distinguish a raga.

Question 48Raga Theory and Classification

Which statement correctly describes the relationship between a thaat and its ashraya raga?

  1. The ashraya raga takes its name from the thaat
  2. The ashraya raga is always a Carnatic melakarta
  3. The thaat and its ashraya raga have different scales
  4. The thaat takes its name from a raga that fully exhibits its scale Correct answer.

Explanation

In Bhatkhande's scheme each thaat is named after a well-known raga that displays all seven notes of that scale, and this raga is its ashraya. The name flows from the raga to the thaat, not the other way round. Melakarta is a Carnatic concept, and by definition the ashraya raga shares the thaat's scale.

Question 49Raga Theory and Classification

A raga uses six notes in the aroha and six in the avaroha, with different notes omitted in each direction. Which classification is most precise?

  1. Audav-sampurna with one varjit note
  2. Audav-audav with no varjit notes
  3. Sampurna-sampurna with varjit notes
  4. Shadav-shadav with vakra movement between directions Correct answer.

Explanation

Six notes in each direction give shadav-shadav, and because the omitted note differs between aroha and avaroha the movement is vakra. Sampurna would require seven notes, audav would require five, and audav-sampurna would require seven descending notes. The precise label therefore combines the shadav count with vakra motion.

Question 50Raga Theory and Classification

In Hindustani raga theory, a raga whose aroha uses five swaras and whose avaroha uses seven swaras is classified by its jati as which of the following?

  1. Sampurna–Audava
  2. Audava–Audava
  3. Shadava–Shadava
  4. Audava–Sampurna Correct answer.

Explanation

Jati is written in the order aroha then avaroha, and each part is named by its note count: audava is five, shadava is six and sampurna is seven. A five-note ascent paired with a seven-note descent is therefore audava–sampurna. The order matters, so the reversed name describes a different raga shape.