Rapid Readingમાં અનુમાન અને શબ્દશઃ ઉત્તર વચ્ચેનો ભેદ
તમે ધોરણ ૯ના વર્ગમાં ૧૨ મિનિટની rapid reading કસોટી લીધી. ૨૫૦ શબ્દોના અનુચ્છેદમાં સીમા નામની છોકરી રોજ ૪ કિમી ચાલીને શાળાએ આવે છે; વરસાદમાં નદીનો પુલ તૂટતાં તે ૬ કિમીનો વળતો રસ્તો લે છે અને પુસ્તકો ભીના ન થાય તે માટે થેલી સાડીમાં ભરીને લઈ જાય છે. અનુચ્છેદના અંતે લેખક લખે છે: ‘પુલ તૂટ્યો, પણ સીમાની ચાલ ન તૂટી.’ ૮ પ્રશ્નોમાં ૨૦ ગુણ છે. પ્રશ્ન ૩ પૂછે છે: ‘વરસાદની સવારે સીમા શાળાએ કેમ મોડી પહોંચી?’ અને પ્રશ્ન ૭ પૂછે છે: ‘લેખકના કહેવા મુજબ પુલ તૂટ્યો છતાં સીમાની ચાલ ન તૂટી - આ શું સૂચવે છે?’ ૨૧ વિદ્યાર્થીએ પ્રશ્ન ૩માં અનુચ્છેદનું આખું વાક્ય શબ્દશઃ કૉપી કર્યું; ૧૪એ પ્રશ્ન ૭માં ફક્ત ‘પુલ તૂટ્યો’ લખ્યું; ૯એ ‘સીમા હિંમતવાન છે’ લખ્યું પણ પુરાવો ન આપ્યો. તમારે ૩૮ કૉપી તપાસીને પ્રશ્ન ૩ અને ૭ માટે સ્પષ્ટ ગુણાંકન નક્કી કરવાનું છે.
1. પ્રશ્ન ૩ અને પ્રશ્ન ૭ માટે અલગ ગુણાંકન ધોરણ કેમ જરૂરી છે? ઉદાહરણ સાથે સમજાવો.
Read the worked answer
પ્રશ્ન ૩ શોધપ્રશ્ન છે: તેનો ઉત્તર અનુચ્છેદમાં સીધો મળે છે - પુલ તૂટવાથી લાંબો રસ્તો લેવાયો. અહીં વિદ્યાર્થી પોતાના શબ્દોમાં ‘પુલ તૂટ્યો અને વળતો રસ્તો લાંબો હતો’ લખે તો પૂરા ગુણ; આખું વાક્ય શબ્દશઃ કૉપી કરે તો પણ માહિતી સાચી છે, પણ ઝડપી વાંચનમાં ‘પોતાના શબ્દોમાં’ કહેવાની ક્ષમતા ચકાસાય નહીં.
પ્રશ્ન ૭ અનુમાનપ્રશ્ન છે: ‘પુલ તૂટ્યો’ એ ઘટના છે; ‘ચાલ ન તૂટી’ એ લાક્ષણિક અર્થ છે - મુશ્કેલી છતાં ધગશ અને નિયમિતતા. ફક્ત ઘટના લખનારને પૂરા ગુણ ન આપી શકાય, કારણ કે તેણે લાક્ષણિક અર્થ ખુલ્લો કર્યો નથી. તેથી બંને પ્રશ્નોને એક જ ધોરણે તપાસવાથી શોધ અને અનુમાન વચ્ચેનો ભેદ ભૂંસાઈ જાય.
2. પ્રશ્ન ૭ના ૨ ગુણ માટે ગુણાંકન યોજના બનાવો અને ૧૪ વિદ્યાર્થીના ‘પુલ તૂટ્યો’ ઉત્તરને ક્યાં મૂકશો?
Read the worked answer
યોજના:
- ૧ ગુણ: અનુચ્છેદની ઘટના સાચી રીતે નોંધી (‘પુલ તૂટ્યો’).
- ૧ ગુણ: ‘ચાલ ન તૂટી’નો લાક્ષણિક અર્થ - હિંમત, ધગશ, નિયમિતતા, અડગતા - પોતાના શબ્દોમાં ખુલ્લો કર્યો.
૧૪ વિદ્યાર્થી: તેમને ૧ ગુણ. તેમણે ઘટના પકડી છે, પણ લેખકના બિંબનો અર્થ ખુલ્લો કર્યો નથી. ‘સીમા હિંમતવાન છે’ લખનાર ૯માંથી જે ‘કારણ કે મુશ્કેલીમાં પણ શાળાએ આવે છે’ જેવો પુરાવો જોડે તેમને ૨ ગુણ; ફક્ત લેબલ લખનારને ૧ ગુણ. આમ કરવાથી અનુમાનની કસોટીમાં ‘નિષ્કર્ષ + પુરાવો’ એ બંને માપદંડ રહે છે અને વિદ્યાર્થીઓને ફીડબેક પણ સ્પષ્ટ મળે.
3. પ્રશ્ન ૩માં શબ્દશઃ કૉપી કરનાર ૨૧ વિદ્યાર્થીને શું ફીડબેક આપશો અને ગુણમાં શું ફેર પાડશો?
Read the worked answer
ગુણ: જવાબ સાચો હોય તો પૂરા ગુણ રાખવા; શબ્દશઃ કૉપી કરવા બદલ ગુણ કાપવા નહીં, કારણ કે પ્રશ્નમાં ‘પોતાના શબ્દોમાં’ એવી શરત નથી. પણ જો કૉપી કરેલા વાક્યમાં પ્રશ્નનો ચોક્કસ ભાગ ન હોય, તો ૧ ગુણ કપાય.
ફીડબેક: ‘તમારો જવાબ સાચો છે, પણ ૧૨ મિનિટની ઝડપી કસોટીમાં આખું વાક્ય ઉતારવા કરતાં “પુલ તૂટ્યાથી લાંબો રસ્તો લેવાયો” એમ ટૂંકમાં લખો.’
તર્ક: શબ્દશઃ કૉપી એ ખોટી માહિતી નથી, પણ ઝડપી વાંચનનું કૌશલ્ય દર્શાવતું નથી. ગુણ ન કાપીને ફીડબેક આપવાથી વિદ્યાર્થી નિરાશ થયા વિના સુધારો કરશે; સાથે ભવિષ્યમાં ‘પોતાના શબ્દોમાં’ લખવાની ટેવ પડશે. વર્ગમાં એક નમૂનો બતાવીને બે આવૃત્તિ સરખાવવી - લાંબી અને ટૂંકી - તે ઉપયોગી રહેશે.