ગદ્યવિભાગ: પાઠનો ભાવ, પાત્રાલેખન અને લેખકનો હેતુ
ગદ્યવિભાગમાં પાઠનો મુખ્ય ભાવ, ઘટનાક્રમ, પાત્રાલેખન, લેખકનો હેતુ અને શીર્ષકની યથાર્થતા પર પ્રશ્નો પૂછાય છે. પરીક્ષા યાદશક્તિ કરતાં પાઠમાંથી તારવેલા પુરાવા સાથેના ઉત્તર માગે છે.
મુખ્ય વાંચન-ક્રમ
- પાઠ એકવાર ઝડપથી વાંચો; પછી દરેક પરિચ્છેદનો એક-વાક્ય સાર લખો.
- પ્રશ્નમાં “મુખ્ય વિચાર”, “કારણ”, “પાત્રની લાક્ષણિકતા” કે “લેખકનો સંદેશ” કયું છે તે નક્કી કરો.
- ઉત્તર પાઠના શબ્દોની નકલ નહીં, પણ પ્રશ્નની ભાષામાં સંક્ષિપ્ત રચો.
- પાત્રની લાક્ષણિકતા કહો ત્યારે તેની ક્રિયા, સંવાદ કે નિર્ણય ટાંકો.
કાર્યરીતિ ઉદાહરણ
ધારો કે પાઠમાં ગામની પુસ્તકાલય વિશે છે: “પુસ્તકાલયમાં પહેલાં માત્ર ચાર ખૂણા હતા; યુવાનોએ રવિવારે ચંદા ઉઘરાવી, જૂનાં પુસ્તકો ભેગાં કર્યાં અને એક વર્ષમાં વાંચન-ખંડ શરૂ થયો.” પ્રશ્ન: “યુવાનોની પહેલ કેવી હતી?” ઉત્તર: “સ્વયંસ્ફૂર્ત અને સામૂહિક; તેમણે સાધન જાતે જુટાવ્યાં અને લોકસહભાગિતાથી પુસ્તકાલય વિકસાવ્યું.” તર્ક: “ચંદા ઉઘરાવી”, “જૂનાં પુસ્તકો ભેગાં કર્યાં” એ પુરાવા છે; “ચાર ખૂણા” પ્રારંભિક સ્થિતિ દર્શાવે છે.
ગુણ ગુમાવતી ભૂલો
- પોતાની સામાન્ય જાણ ઉમેરવી અને પાઠમાં ન હોય તેવો નિષ્કર્ષ કાઢવો.
- વર્ણનને મુખ્ય વિચાર સમજી લેવું; ઉદાહરણને થીસિસ બનાવવી.
- “લેખક” અને “વક્તા”ને એકરૂપ ગણવા, જ્યારે પાઠમાં વર્ણનકર્તા અલગ હોઈ શકે.
- નકારાત્મક પ્રશ્ન (“કઈ બાબત યોગ્ય નથી?”)માં હકારાત્મક વિકલ્પ પસંદ કરવો.