વ્યાકરણ: સંધિ, સમાસ, વાક્યરચના અને શુદ્ધિ
વ્યાકરણ વિભાગમાં સંધિ, સમાસ, વિભક્તિ, લિંગ-વચન, ક્રિયાપદ-કાળ, વાક્યશુદ્ધિ અને રૂઢિપ્રયોગોનું જ્ઞાન ચકાસાય છે. દરેક ઉત્તરમાં નિયમ અને તેનો લાગુ પડતો ભાગ બતાવવો જોઈએ.
ચાવીરૂપ નિયમો
- સંધિ કરતાં પહેલાં બંને ઘટક અલગ કરો; સ્વર મળે તો સ્વરસંધિ, વ્યંજન મળે તો વ્યંજનસંધિ.
- સમાસ ઓળખવા “વિગ્રહ” કરો: “રાજપુત્ર” = રાજાનો પુત્ર (તત્પુરુષ); “નીલકમળ” = નીલું કમળ (કર્મધારય); “રામ-લક્ષ્મણ” = રામ અને લક્ષ્મણ (દ્વંદ્વ).
- કર્તા, કર્મ, ક્રિયા શોધીને વાક્યની રચના તપાસો; વિભક્તિ પ્રત્યય કર્તા/કર્મ સાથે સુસંગત હોવો જોઈએ.
- લિંગ અને વચનમાં વિશેષણ તેના વિશેષ્ય સાથે મેળ ખાય.
કાર્યરીતિ ઉદાહરણ
“વિદ્યા + આલય” જોડો. ઉત્તર: “વિદ્યાલય”. તર્ક: “વિદ્યા”ના અંતે “આ” અને “આલય”ના આરંભે “આ” મળે; સમાન સ્વરો જોડાઈને દીર્ઘ “આ” બને છે, તેથી આ દીર્ઘ સ્વરસંધિ છે. ઉત્તરમાં ફક્ત જોડાયેલો શબ્દ લખવાથી અડધો ગુણ મળે; સંધિનો પ્રકાર અને ઘટકો દર્શાવવા જરૂરી છે.
ગુણ ગુમાવતી ભૂલો
- હિન્દી કે અંગ્રેજી વ્યાકરણના નિયમો ગુજરાતી પર લાદવા.
- સમાસનું નામ ધારી લેવું, વિગ્રહ ન કરવો.
- “છે/હતું/હશે” જોઈને કાળ ખોટો ઠરાવવો; વાક્યનો સંદર્ભ ન જોવો.
- શુદ્ધિ પ્રશ્નમાં અર્થ બદલાય તેવો સુધારો કરવો.