શબ્દાર્થ, મુહાવરા અને કહેવત
શબ્દાર્થ, મુહાવરા અને કહેવત વિભાગમાં સંદર્ભમાં શબ્દનો અર્થ, સમાનાર્થી-વિરુદ્ધાર્થી, યોગ્ય શબ્દની પસંદગી અને રૂઢિપ્રયોગનો વાક્યપ્રયોગ પૂછાય છે. મુહાવરો શબ્દશઃ અર્થ ન આપે; તેનો લાક્ષણિક અર્થ સંદર્ભમાંથી પકડવો પડે.
ઓળખના માપદંડ
- મુહાવરો ટૂંકો, સ્થિર શબ્દસમૂહ હોય છે; કહેવત સંપૂર્ણ વાક્ય અને સામાન્ય સત્ય રજૂ કરે છે.
- શબ્દાર્થ પૂછાય તો વાક્યમાં તે શબ્દ કઈ ભૂમિકા ભજવે છે તે જુઓ; સમાનાર્થીમાં સંપૂર્ણ સમાન અર્થ ન હોય તો યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો.
- વિરુદ્ધાર્થી માટે શબ્દનો મૂળ અર્થ ન બદલાય તે ધ્યાનમાં રાખો.
- મુહાવરાનો પ્રયોગ કરતી વખતે કાળ, વચન અને વાક્યનો સંદર્ભ મેળવો.
કાર્યરીતિ ઉદાહરણ
વાક્ય: “રમેશ તેના પિતાનો આંખનો તારો છે.” પ્રશ્ન: “આંખનો તારો”નો અર્થ શું? ઉત્તર: “અત્યંત પ્રિય વ્યક્તિ.” તર્ક: અહીં “આંખ” અને “તારો” શબ્દશઃ આંખના તારાને નહીં, પણ પ્રેમની તીવ્રતાને દર્શાવે છે; વાક્યમાં પિતા-પુત્રનો સંબંધ સંદર્ભ આપે છે. જો કોઈ “આંખમાંનો પ્રકાશ” લખે તો લાક્ષણિક અર્થ ચૂકી જાય.
ગુણ ગુમાવતી ભૂલો
- મુહાવરાનો શબ્દશઃ અર્થ લખવો.
- કહેવતને અધૂરી લખવી અથવા તેને મુહાવરા તરીકે ઓળખવી.
- સમાનાર્થીમાં વિરુદ્ધાર્થી શબ્દ લખવો.
- વાક્યપ્રયોગમાં કાળ બદલી નાખવો.