First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1Introduction to Defence Studies and National Security
राष्ट्रीय सुरक्षा (National Security) या संकल्पनेत खालीलपैकी कोणता घटक प्रामुख्याने समाविष्ट होतो?
- शालेय अभ्यासक्रमातील गणित सुधारणा
- राष्ट्राच्या सार्वभौमत्वाचे आणि प्रादेशिक अखंडतेचे रक्षण Correct answer.
- देशांतर्गत क्रीडा स्पर्धांचे आयोजन
- पर्यटन वाढीसाठी जाहिरात मोहीम
Explanation
राष्ट्रीय सुरक्षेचा मुख्य अर्थ राष्ट्राचे सार्वभौमत्व, प्रादेशिक अखंडता आणि नागरिकांचे संरक्षण टिकवणे हा आहे. यात लष्करी, आर्थिक, तांत्रिक व सामाजिक आयाम येतात, पण क्रीडा, पर्यटन किंवा अभ्यासक्रम सुधारणा हे त्याचे मूलभूत घटक नाहीत.
Question 2Introduction to Defence Studies and National Security
भारताच्या संरक्षण दलांची तीन प्रमुख अंगे कोणती?
- सीमा सुरक्षा दल, रेल्वे पोलीस आणि वनरक्षक
- निमलष्करी दल, गृहरक्षक दल आणि तटरक्षक दल
- लष्कर, नौदल आणि हवाई दल Correct answer.
- पोलीस, अग्निशमन दल आणि रुग्णवाहिका
Explanation
भारतीय सशस्त्र दलांची तीन अधिकृत अंगे म्हणजे भारतीय लष्कर, भारतीय नौदल आणि भारतीय हवाई दल होत. इतर दल ही सहायक किंवा निमलष्करी संघटना आहेत, तीन प्रमुख दलांमध्ये मोडत नाहीत.
Question 3Introduction to Defence Studies and National Security
'संरक्षण अभ्यास' (Defence Studies) या विषयाचा मुख्य विषयक्षेत्र कोणता?
- केवळ प्राचीन इतिहासातील युद्धांची तारीख
- लष्करी शक्ती, धोरण आणि सुरक्षा यांचा अभ्यास Correct answer.
- केवळ संगणक प्रोग्रामिंगचे प्रशिक्षण
- केवळ क्रीडा व्यवस्थापन
Explanation
संरक्षण अभ्यास हा लष्करी शक्ती, संरक्षण धोरण, युद्धनीती आणि राष्ट्रीय सुरक्षा यांचा आंतरविद्याशाखीय अभ्यास आहे. तो केवळ इतिहास, संगणक किंवा क्रीडा यापुरता मर्यादित नाही.
Question 4Introduction to Defence Studies and National Security
भारताच्या संविधानानुसार सशस्त्र दलांचा सर्वोच्च कमांडर कोण असतो?
- राष्ट्रपती Correct answer.
- लष्करप्रमुख
- संरक्षण मंत्री
- पंतप्रधान
Explanation
भारतीय संविधानानुसार राष्ट्रपती हे सशस्त्र दलांचे सर्वोच्च कमांडर असतात. प्रत्यक्ष लष्करी नियंत्रण संरक्षण मंत्रालय व लष्करप्रमुखांकडे असते, पण घटनात्मक सर्वोच्चता राष्ट्रपतींकडे असते.
Question 5Introduction to Defence Studies and National Security
राष्ट्रीय सुरक्षा धोरणात 'आंतरिक सुरक्षा' या संकल्पनेत खालीलपैकी कोणता मुद्दा येतो?
- परदेशातील विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्ती देणे
- आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धेत सहभाग घेणे
- शेजारी देशाशी व्यापार करार करणे
- दहशतवाद व दंगली यांसारख्या अंतर्गत धोक्यांना तोंड देणे Correct answer.
Explanation
आंतरिक सुरक्षा ही देशाच्या आतून येणाऱ्या धोक्यांशी संबंधित आहे, जसे दहशतवाद, दंगली, जमातवाद आणि संघटित गुन्हेगारी. व्यापार करार वा शिष्यवृत्ती या परराष्ट्र व शिक्षण धोरणाच्या बाबी आहेत.
Question 6Introduction to Defence Studies and National Security
'युद्धनीती' (Strategy) या संकल्पनेचा योग्य अर्थ कोणता?
- शांततेच्या काळात कर आकारणी ठरवणे
- सैनिकांच्या गणवेशाची रचना ठरवणे
- युद्धात केवळ शस्त्रांची संख्या मोजणे
- ध्येय साध्यासाठी शक्तीचा दीर्घकालीन वापर नियोजित करणे Correct answer.
Explanation
युद्धनीती म्हणजे राजकीय ध्येय साध्य करण्यासाठी लष्करी व इतर शक्तीचा दीर्घकालीन व समन्वित वापर करण्याचे नियोजन. केवळ शस्त्रसंख्याहिशोब किंवा गणवेश रचना ही त्याची व्याख्या नाही.
Question 7Introduction to Defence Studies and National Security
संरक्षण अभ्यासात 'राष्ट्रीय शक्ती' (National Power) मोजताना खालीलपैकी कोणता घटक विचारात घेतला जातो?
- आर्थिक क्षमता, लष्करी ताकद व राजकीय स्थैर्य Correct answer.
- केवळ लोकसंख्येची संख्या
- केवळ राजधानीचे नाव
- केवळ देशाचा भौगोलिक आकार
Explanation
राष्ट्रीय शक्ती ही बहुआयामी संकल्पना आहे; त्यात आर्थिक क्षमता, लष्करी ताकद, तंत्रज्ञान, राजकीय स्थैर्य व भूगोल असे अनेक घटक एकत्र विचारात घेतले जातात. एकच घटक पाहून राष्ट्रीय शक्ती ठरवता येत नाही.
Question 8Introduction to Defence Studies and National Security
भारताच्या संरक्षण मंत्रालयाचे प्रमुख कोण असतात?
- संसदेचे महासचिव
- राष्ट्रपती
- संरक्षण मंत्री Correct answer.
- परराष्ट्र मंत्री
Explanation
संरक्षण मंत्रालयाचे राजकीय प्रमुख संरक्षण मंत्री असतात आणि ते धोरण आखणी व संसदेला जबाबदारी यासाठी उत्तरदायी असतात. राष्ट्रपती सर्वोच्च कमांडर असले तरी मंत्रालयाचे प्रमुख नाहीत.
Question 9Introduction to Defence Studies and National Security
'सीमा सुरक्षा दल' (BSF) चे मुख्य कार्य कोणते?
- देशाच्या हवाई हद्दीचे रक्षण करणे
- खुल्या समुद्रात देशाच्या सागरी सीमेचे रक्षण करणे
- आंतरराष्ट्रीय भूसीमेचे शांततेच्या काळात संरक्षण करणे Correct answer.
- आंतरराष्ट्रीय विमानतळांवर सीमाशुल्क तपासणी करणे
Explanation
सीमा सुरक्षा दल ही निमलष्करी संघटना असून तिचे मुख्य कार्य शांततेच्या काळात आंतरराष्ट्रीय भूसीमेचे रक्षण व गस्त घालणे आहे. सागरी सीमा तटरक्षक दल व नौदल पाहतात, तर हवाई हद्द हवाई दल पाहते.
Question 10Introduction to Defence Studies and National Security
भारताच्या संदर्भात 'सागरी सुरक्षा' (Maritime Security) साध्य करण्यासाठी प्रामुख्याने कोणते दल जबाबदार आहे?
- भारतीय लष्कर
- सीमा सुरक्षा दल
- राष्ट्रीय सुरक्षा रक्षक दल
- भारतीय नौदल Correct answer.
Explanation
भारतीय नौदल हे सागरी सुरक्षेचे प्रमुख दल असून ते समुद्री मार्ग, बंदरे व सागरी हद्दीचे रक्षण करते. लष्कर जमिनीवर कार्यरत असते आणि इतर दलांचे कार्यक्षेत्र वेगळे आहे.
Question 11Introduction to Defence Studies and National Security
'सामूहिक सुरक्षा' (Collective Security) या तत्त्वाचा मुख्य अर्थ काय?
- आर्थिक मदत केवळ शेजारी देशाला देणे
- आक्रमणाला एकत्रितपणे प्रतिसाद देण्याची राष्ट्रांची व्यवस्था Correct answer.
- प्रत्येक राष्ट्राने स्वतःच लष्कर बरखास्त करणे
- जागतिक व्यापारातील दरवाढ रोखणे
Explanation
सामूहिक सुरक्षा म्हणजे आक्रमण झाल्यास अनेक राष्ट्रे एकत्र येऊन आक्रमकाविरुद्ध कारवाई करण्याची व्यवस्था, जसे संयुक्त राष्ट्रांच्या अधिष्ठानात प्रस्तावित केले जाते. ही संकल्पना व्यक्तिगत लष्करी नि:शस्त्रीकरण वा व्यापार दरांशी संबंधित नाही.
Question 12Introduction to Defence Studies and National Security
राष्ट्रीय सुरक्षा धोरणात 'धोक्याचे मूल्यांकन' (Threat Assessment) का केले जाते?
- संभाव्य धोक्यांची तीव्रता व प्राधान्यक्रम ठरवून संसाधने वापरण्यासाठी Correct answer.
- निवडणुकीचे वेळापत्रक ठरवण्यासाठी
- देशाच्या करदरांची पुनर्रचना करण्यासाठी
- सार्वजनिक सुट्ट्यांची यादी तयार करण्यासाठी
Explanation
धोक्याचे मूल्यांकन केल्याने कोणते धोके अधिक तीव्र व तातडीचे आहेत हे समजते आणि त्यानुसार मर्यादित संरक्षण संसाधने प्राधान्याने वापरता येतात. हे मूल्यांकन कर व निवडणूक यांसारख्या प्रशासकीय बाबींशी संबंधित नाही.
Question 13Introduction to Defence Studies and National Security
'आर्थिक सुरक्षा' व 'राष्ट्रीय सुरक्षा' यांचा संबंध कोणता?
- आर्थिक धोरणाचा सुरक्षेशी काही संबंध नसतो
- आर्थिक सुरक्षा केवळ लष्करी खर्चावर अवलंबून असते
- आर्थिक वाढीमुळे सुरक्षा नेहमी कमी होते
- आर्थिक अस्थिरता ही सुरक्षेची कमकुवतता ठरू शकते Correct answer.
Explanation
आर्थिक अस्थिरता, मंदी वा संसाधनांची कमतरता यामुळे संरक्षण क्षमता कमकुवत होऊ शकते, म्हणून आर्थिक स्थैर्य हा सुरक्षेचा आधार मानला जातो. आर्थिक वाढ सुरक्षा कमी करते असे नाही वा दोन्हींचा संबंध नसतो असेही नाही.
Question 14Introduction to Defence Studies and National Security
'निमलष्करी दल' (Paramilitary Forces) व 'नागरी पोलीस' यांतील मुख्य फरक कोणता?
- नागरी पोलीस केवळ सीमेवर तैनात असतात
- निमलष्करी दल अर्धसैनिक रचना व शिस्तीने विशिष्ट सीमा वा आंतरिक सुरक्षेचे कार्य करतात Correct answer.
- निमलष्करी दल निवडणूक आयोगाच्या अखत्यारीत असतात
- निमलष्करी दल केवळ महानगरांत वाहतूक नियंत्रण करतात
Explanation
निमलष्करी दल अर्धसैनिक संघटना असून त्यांची रचना व प्रशिक्षण लष्करी स्वरूपाचे असते; ते सीमा वा आंतरिक सुरक्षेसारखी विशिष्ट जबाबदारी पार पाडतात. नागरी पोलीस सामान्य कायदा व सुव्यवस्था पाहतात.
Question 15Introduction to Defence Studies and National Security
भारताच्या सुरक्षा व्यवस्थेत 'नीतिधोरणात्मक संस्कृती' (Strategic Culture) चा अर्थ काय?
- केवळ परदेशी शस्त्रांवरील अवलंबित्व
- केवळ लष्करी गणवेशाची परंपरा
- सुरक्षा व युद्धाबाबत राष्ट्राच्या ऐतिहासिक विचारसरणीचा वर्तनावर होणारा परिणाम Correct answer.
- राजकीय पक्षांच्या जाहिरातींची पद्धत
Explanation
नीतिधोरणात्मक संस्कृती म्हणजे सुरक्षा, युद्ध व शक्ती यांबाबत राष्ट्राच्या ऐतिहासिक अनुभव, मूल्ये व विचारसरणीचा त्याच्या धोरणात्मक निर्णयांवर होणारा परिणाम. ही केवळ गणवेश परंपरा वा शस्त्रावरील अवलंबित्व नाही.
Question 16Introduction to Defence Studies and National Security
देशाच्या संरक्षण खर्चात वाढ केल्याने तात्काळ कोणता परिणाम अपेक्षित असतो?
- कर आपोआप शून्य होणे
- नागरी प्रशासन बरखास्त होणे
- परराष्ट्र व्यापार थांबणे
- शस्त्रास्त्र खरेदी व सैन्याच्या आधुनिकीकरणास अधिक निधी उपलब्ध होणे Correct answer.
Explanation
संरक्षण अर्थसंकल्प वाढल्यास शस्त्रास्त्र खरेदी, संशोधन व सैन्याच्या आधुनिकीकरणासाठी अधिक निधी उपलब्ध होतो. मात्र यामुळे कर शून्य होणे, व्यापार थांबणे वा प्रशासन बरखास्त होणे हे तर्कसंगत परिणाम नाहीत.
Question 17Introduction to Defence Studies and National Security
'सायबर सुरक्षा' (Cyber Security) आज राष्ट्रीय सुरक्षेचा महत्त्वाचा घटक का मानली जाते?
- संगणक नेटवर्कवरील हल्ले संरक्षण, अर्थव्यवस्था व नागरी सेवा विस्कळीत करू शकतात Correct answer.
- कारण संगणक फक्त शाळांमध्ये वापरले जातात
- कारण सायबर सुरक्षा केवळ क्रीडा संकेतस्थळांशी संबंधित आहे
- कारण सायबर सुरक्षेचा लष्कराशी काही संबंध नाही
Explanation
सायबर हल्ले लष्करी नेटवर्क, वीज व बँकिंगसारख्या महत्त्वाच्या सेवा विस्कळीत करू शकतात, त्यामुळे सायबर सुरक्षा ही राष्ट्रीय सुरक्षेची महत्त्वाची शाखा बनली आहे. ती केवळ क्रीडा वा शालेय वापरापुरती मर्यादित नाही.
Question 18Introduction to Defence Studies and National Security
'प्रादेशिक अखंडता' (Territorial Integrity) या संकल्पनेचा सर्वोत्तम अर्थ कोणता?
- देशाच्या हद्दीतील भूभाग व सागरी क्षेत्र अबाधित ठेवणे Correct answer.
- केवळ राजधानीचे रक्षण करणे
- देशाच्या हद्दी सतत वाढवत नेणे
- शेजारी देशांच्या हद्दी बदलणे
Explanation
प्रादेशिक अखंडता म्हणजे देशाच्या सार्वभौम हद्दीतील भूभाग, सागरी क्षेत्र व हवाई क्षेत्र बाह्य आक्रमणापासून अबाधित ठेवणे. हद्दी वाढवणे वा बदलणे हे या तत्त्वाच्या विरुद्ध आहे.
Question 19Introduction to Defence Studies and National Security
सशस्त्र दलांमध्ये 'संयुक्तता' (Jointness) वाढवण्याचा मुख्य उद्देश काय?
- प्रत्येक दलाने स्वतंत्रपणे वेगळे युद्ध लढणे
- नौदलाचे लष्करात विलीनीकरण करणे
- तीन दलांमधील समन्वयाने ऑपरेशन्सची कार्यक्षमता वाढवणे Correct answer.
- तीन दलांमधील स्पर्धा वाढवणे
Explanation
संयुक्तता म्हणजे लष्कर, नौदल व हवाई दल यांनी एकत्रित नियोजन व समन्वित कारवाई करून मर्यादित संसाधनांचा कार्यक्षम वापर करणे. यामुळे स्पर्धा वाढवणे वा दल विलीन करणे हा उद्देश नाही.
Question 20Introduction to Defence Studies and National Security
'अण्वस्त्र निवारण' (Nuclear Deterrence) या संकल्पनेचा मुख्य आधार कोणता?
- अण्वस्त्रे पूर्णपणे नष्ट करण्याचे आश्वासन देणे
- आंतरराष्ट्रीय व्यापारात सवलत देणे
- प्रतिस्पर्ध्याला असह्य हानी पोहोचवण्याची क्षमता दाखवून आक्रमण परावृत्त करणे Correct answer.
- केवळ पारंपरिक शस्त्रांवर विश्वास ठेवणे
Explanation
अण्वस्त्र निवारण हे प्रतिस्पर्ध्याला असह्य प्रतिहल्ला करण्याची क्षमता आहे हे दाखवून त्याला आक्रमण करण्यापासून परावृत्त करण्यावर आधारित आहे. ते अण्वस्त्रे नष्ट करण्याचे आश्वासन वा व्यापार सवलतींशी संबंधित नाही.
Question 21Introduction to Defence Studies and National Security
देशाच्या संरक्षण धोरणात 'स्वायत्त शस्त्रास्त्र प्रणाली' (Autonomous Weapon Systems) यांबाबत मुख्य नैतिक व कायदेशीर चिंता कोणती?
- अशा प्रणालींचा युद्धाशी काही संबंध नसतो
- अशा प्रणालींची निर्मिती खर्चिक नसते
- अशा प्रणालींमुळे संगणक वापर थांबतो
- मानवी नियंत्रणाशिवाय प्राणघातक निर्णय घेण्याची जबाबदारी कोणाकडे असेल Correct answer.
Explanation
स्वायत्त प्रणालींमध्ये प्राणघातक निर्णय मानवी नियंत्रणाशिवाय घेतला गेल्यास जबाबदारी व आंतरराष्ट्रीय मानवतावादी कायद्याचे पालन यांबाबत गंभीर प्रश्न उभे राहतात. त्यामुळेच हा विषय नैतिक व कायदेशीर चर्चेचा केंद्रबिंदू आहे.
Question 22Introduction to Defence Studies and National Security
'सुरक्षा दुविधा' (Security Dilemma) ही संकल्पना कोणत्या परिस्थितीचे वर्णन करते?
- सैन्याने नैसर्गिक आपत्तीत मदत केल्याने विश्वास वाढतो
- दोन राष्ट्रांनी परस्परांशी व्यापार करार केल्याने सुरक्षा वाढते
- एका राष्ट्राने स्वसंरक्षणासाठी केलेली शक्तीवाढ शेजाऱ्याला धोका वाटून प्रत्युत्तरात्मक शस्त्रसज्जता वाढवण्यास प्रवृत्त करते Correct answer.
- राष्ट्राने आपले सर्व शस्त्र नष्ट केल्याने शांतता प्रस्थापित होते
Explanation
सुरक्षा दुविधेत एका राष्ट्राच्या बचावात्मक शक्तीवाढीचा शेजाऱ्याला आक्रमक हेतू वाटतो आणि तोही शस्त्रसज्जता वाढवतो, परिणामी दोघांचीही सुरक्षा घटते. ही परस्पर अविश्वासाची चक्रीय प्रक्रिया आहे.
Question 23Introduction to Defence Studies and National Security
राष्ट्रीय सुरक्षेच्या दृष्टीने 'नागरी-लष्करी संबंध' (Civil-Military Relations) मध्ये संतुलन का आवश्यक मानले जाते?
- संरक्षण खर्च शून्य करण्यासाठी
- नागरी प्रशासनाने युद्धाचे नेतृत्व करण्यासाठी
- लष्कराने निवडणुका लढवण्यासाठी
- लोकशाही नियंत्रण टिकवूनही लष्कराला व्यावसायिक स्वायत्तता मिळावी यासाठी Correct answer.
Explanation
नागरी-लष्करी संबंधातील संतुलनामुळे लष्कर निर्वाचित नागरी नेतृत्वाला जबाबदार राहते, तर व्यावसायिक कार्यासाठी आवश्यक स्वायत्तता मिळते. यामुळे लोकशाही नियंत्रण व कार्यक्षमता दोन्ही टिकतात.
Question 24Introduction to Defence Studies and National Security
'सागरी दहशतवाद' (Maritime Terrorism) व 'सागरी चाचेगिरी' (Piracy) यांतील सूक्ष्म फरक कोणता?
- दोन्हीत कोणताही फरक नाही
- दहशतवाद केवळ बंदरात होतो, चाचेगिरी केवळ नदीत
- दहशतवाद केवळ शांततेच्या काळात होतो, चाचेगिरी युद्धात
- दहशतवाद राजकीय हेतूने दहशत निर्माण करण्यासाठी केला जातो, तर चाचेगिरी मुख्यतः आर्थिक लाभासाठी Correct answer.
Explanation
सागरी दहशतवादात राजकीय वैचारिक हेतूने दहशत निर्माण करण्याचा उद्देश असतो, तर सागरी चाचेगिरीत मुख्यतः मालमत्ता लुटून आर्थिक फायदा मिळवण्याचा हेतू असतो. या हेतूतील फरकामुळे कायदेशीर व सुरक्षा प्रतिसादही वेगळे असतात.
Question 25Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय सशस्त्र दलांच्या तिन्ही अंगांचा सर्वोच्च कमांडर कोण असतो?
- संरक्षण मंत्री
- पंतप्रधान
- चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ
- भारताचे राष्ट्रपती Correct answer.
Explanation
भारतीय संविधानानुसार सशस्त्र दलांचा सर्वोच्च कमांडर भारताचा राष्ट्रपती असतो. पंतप्रधान व संरक्षण मंत्री हे नागरी राजकीय नेतृत्व करतात, पण सर्वोच्च कमांडचा दर्जा राष्ट्रपतींकडेच राहतो. चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ हा लष्करी सल्लागार असतो, सर्वोच्च कमांडर नाही.
Question 26Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय नौदलात 'कमांडर' या पदाचा अर्थ काय?
- नौदलातील एक वरिष्ठ अधिकारी पद, कर्णधाराच्या खाली Correct answer.
- नौदल प्रमुख
- प्रशिक्षणार्थी अधिकारी
- जहाजाचा कर्णधार
Explanation
भारतीय नौदलात कमांडर हे कॅप्टनच्या खालील आणि लेफ्टनंट कमांडरच्या वरचे अधिकारी पद आहे. हे पद लष्करातील लेफ्टनंट कर्नल किंवा हवाई दलातील विंग कमांडरच्या समतुल्य मानले जाते. जहाजाचा कर्णधार वेगळी जबाबदारी असते.
Question 27Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय हवाई दलात 'फ्लाइट लेफ्टनंट' या पदाचे लष्करातील समतुल्य पद कोणते?
- लेफ्टनंट
- मेजर
- कॅप्टन Correct answer.
- लेफ्टनंट कर्नल
Explanation
भारतीय हवाई दलातील फ्लाइट लेफ्टनंट हे लष्करातील कॅप्टन पदाच्या समतुल्य मानले जाते. हे दोन्ही पदे कमिशन्ड अधिकाऱ्यांच्या सुरुवातीच्या टप्प्यातील असतात. मेजर आणि लेफ्टनंट कर्नल हे त्याहून वरचे दर्जे आहेत.
Question 28Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय लष्करात सैनिकांसाठीचे सर्वात खालचे कमिशन्ड नसलेले पद कोणते?
- नायक
- सुभेदार
- हवालदार
- लान्स नायक Correct answer.
Explanation
भारतीय लष्करात लान्स नायक हे सैनिक स्तरावरील सर्वात खालचे पद मानले जाते आणि ते पहिल्या टप्प्यातील जेसीओ-पूर्व श्रेणीत येते. हवालदार आणि नायक हे त्याहून वरचे पद आहेत. सुभेदार हे जेसीओ श्रेणीतील पद आहे.
Question 29Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय सशस्त्र दलांमध्ये 'चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ' (CDS) या पदाची निर्मिती कोणत्या उद्देशाने करण्यात आली?
- तिन्ही सेनादलांमधील संयुक्त कार्यवाहीचे समन्वय साधण्यासाठी Correct answer.
- संरक्षण खरेदीचे लेखापरीक्षण करण्यासाठी
- केवळ लष्कराचे नेतृत्व करण्यासाठी
- नौदलाच्या जहाजांची देखभाल करण्यासाठी
Explanation
चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ हे पद तिन्ही सेनादलांमधील संयुक्तता व समन्वय वाढवण्यासाठी निर्माण करण्यात आले. हे पद संरक्षण मंत्रालयाला लष्करी सल्ला देते आणि संयुक्त कमांडच्या दिशेने काम करते. ते कोणत्याही एका सेनादलाचे नेतृत्व करत नाही.
Question 30Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय लष्करात 'सुभेदार मेजर' हे पद कोणत्या श्रेणीत मोडते?
- सेनाध्यक्ष
- ज्युनियर कमिशन्ड ऑफिसर (JCO) Correct answer.
- कमिशन्ड अधिकारी
- सैनिक
Explanation
सुभेदार मेजर हे ज्युनियर कमिशन्ड ऑफिसर श्रेणीतील सर्वोच्च पद मानले जाते. हे पद सुभेदाराच्या वर येते पण कमिशन्ड अधिकारी दर्जाच्या खाली असते. JCO हे सैनिक व अधिकारी यांच्यामधील दुवा मानले जातात.
Question 31Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय नौदलातील 'अॅडमिरल' या पदाचे लष्करातील समतुल्य पद कोणते?
- जनरल Correct answer.
- लेफ्टनंट जनरल
- मेजर जनरल
- ब्रिगेडियर
Explanation
भारतीय नौदलातील अॅडमिरल हे पद लष्करातील जनरल पदाच्या समतुल्य आहे. दोन्ही पदे आपापल्या सेनादलाच्या सर्वोच्च स्तरावरील नेतृत्व दर्शवतात. लेफ्टनंट जनरल व मेजर जनरल हे त्याहून खालचे दर्जे आहेत.
Question 32Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय हवाई दलात 'एअर चीफ मार्शल' हे पद कोणत्या स्तरावरचे आहे?
- प्रशिक्षण संस्थेच्या प्रमुखाचे
- हवाई दलाच्या सर्वोच्च नेतृत्वाचे, सेनाध्यक्ष दर्जाचे Correct answer.
- स्क्वॉड्रन स्तरावरील नेतृत्वाचे
- विंग स्तरावरील नेतृत्वाचे
Explanation
एअर चीफ मार्शल हे भारतीय हवाई दलाच्या प्रमुखाचे पद असते आणि ते सेनाध्यक्ष दर्जाचे मानले जाते. हे पद हवाई दलातील सर्वोच्च कार्यकारी नेतृत्व दर्शवते. स्क्वॉड्रन किंवा विंग स्तरावरील नेतृत्व त्याखालील दर्जाचे असते.
Question 33Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय सशस्त्र दलांमध्ये 'स्टाफ कॉलेज' प्रकारच्या संस्थांचे मुख्य कार्य काय असते?
- वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना संयुक्त व रणनीतिक प्रशिक्षण देणे Correct answer.
- शस्त्रास्त्रांची निर्मिती करणे
- नवीन सैनिकांची भरती करणे
- सैनिकांच्या निवृत्तीवेतनाची गणना करणे
Explanation
स्टाफ कॉलेज संस्था वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना रणनीती, संयुक्त कार्यवाही व लष्करी नियोजनाचे प्रशिक्षण देते. अशा संस्था तिन्ही सेनादलांमधील अधिकाऱ्यांना एकत्र प्रशिक्षण देऊन संयुक्ततेला चालना देतात. भरती व शस्त्रनिर्मिती ही वेगळ्या विभागांची कामे आहेत.
Question 34Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय लष्करात 'ब्रिगेडियर' या पदाचे नौदलातील समतुल्य पद कोणते?
- कमोडोर Correct answer.
- रिअर अॅडमिरल
- व्हाईस अॅडमिरल
- कॅप्टन
Explanation
लष्करातील ब्रिगेडियर हे पद नौदलातील कमोडोर पदाच्या समतुल्य मानले जाते. हे दोन्ही पदे वरिष्ठ अधिकारी स्तरावरील असतात पण रिअर अॅडमिरलच्या खाली येतात. समतुल्यता ठरवताना पदाचा स्तर व जबाबदारीचा विचार केला जातो.
Question 35Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय लष्करातील पायदळात 'कंपनी' हे एकक कोणाच्या नेतृत्वाखाली असते?
- लेफ्टनंट जनरल
- सुभेदार मेजर
- ब्रिगेडियर
- मेजर किंवा कॅप्टन दर्जाचा अधिकारी Correct answer.
Explanation
पायदळातील कंपनी हे एकक सामान्यतः मेजर किंवा कॅप्टन दर्जाच्या अधिकाऱ्याच्या नेतृत्वाखाली असते. कंपनी हे बटालियनच्या खालील आणि प्लाटूनच्या वरचे एकक आहे. लेफ्टनंट जनरल व ब्रिगेडियर हे त्याहून खूप वरचे स्तर आहेत.
Question 36Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय लष्करात 'बटालियन' हे एकक सामान्यतः कोणत्या अधिकाऱ्याच्या नेतृत्वाखाली असते?
- कॅप्टन
- कर्नल किंवा लेफ्टनंट कर्नल Correct answer.
- मेजर
- लेफ्टनंट
Explanation
पायदळातील बटालियनचे नेतृत्व सामान्यतः कर्नल किंवा लेफ्टनंट कर्नल दर्जाचा अधिकारी करतो. बटालियन हे अनेक कंपन्यांचे मिळून बनलेले प्रमुख एकक असते. मेजर व कॅप्टन हे कंपनी स्तरावर नेतृत्व करतात.
Question 37Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय नौदलात 'फ्लीट' या संरचनेचा अर्थ काय?
- नौदलाचे प्रशिक्षण केंद्र
- अनेक जहाजे व सहाय्यक जहाजांचा मोठा ताफा Correct answer.
- एकच लढाऊ जहाज
- बंदरावरील दुरुस्ती कार्यशाळा
Explanation
नौदलात फ्लीट म्हणजे अनेक लढाऊ व सहाय्यक जहाजांचा मोठा ताफा जो एकत्र कार्यवाही करतो. फ्लीटचे नेतृत्व सामान्यतः फ्लॅग ऑफिसर दर्जाचा अधिकारी करतो. एकच जहाज किंवा दुरुस्ती कार्यशाळा या संकल्पना वेगळ्या आहेत.
Question 38Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय हवाई दलात 'स्क्वॉड्रन' हे एकक सामान्यतः कोणाच्या नेतृत्वाखाली असते?
- विंग कमांडर किंवा ग्रुप कॅप्टन दर्जाचा अधिकारी Correct answer.
- फ्लाइट लेफ्टनंट
- एअर चीफ मार्शल
- फ्लाइंग ऑफिसर
Explanation
हवाई दलातील स्क्वॉड्रनचे नेतृत्व सामान्यतः विंग कमांडर किंवा ग्रुप कॅप्टन दर्जाचा अधिकारी करतो. स्क्वॉड्रन हे विमानांचे प्रमुख लढाऊ एकक असते. फ्लाइट लेफ्टनंट व फ्लाइंग ऑफिसर हे त्याहून खालच्या स्तरावरील अधिकारी असतात.
Question 39Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय लष्करात 'लेफ्टनंट जनरल' या पदाचे नौदलातील समतुल्य पद कोणते?
- व्हाईस अॅडमिरल Correct answer.
- रिअर अॅडमिरल
- कमोडोर
- अॅडमिरल
Explanation
लष्करातील लेफ्टनंट जनरल हे पद नौदलातील व्हाईस अॅडमिरल पदाच्या समतुल्य आहे. हे दोन्ही पदे सर्वोच्च पदाच्या खालील स्तरावर असतात. रिअर अॅडमिरल व कमोडोर हे त्याहून खालचे दर्जे आहेत.
Question 40Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय सशस्त्र दलांमधील 'मिलिटरी इंजिनिअरिंग सर्व्हिसेस' (MES) चे मुख्य कार्य काय?
- नौदलाच्या पाणबुड्यांचे संचालन करणे
- सैनिकांची भरती व निवड करणे
- लष्करी तळांची बांधकाम व देखभाल जबाबदारी सांभाळणे Correct answer.
- लढाऊ विमाने उडवणे
Explanation
MES ही संरक्षण मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील नागरी संघटना असून लष्करी तळे, इमारती व रचनांचे बांधकाम व देखभाल करते. ती लढाऊ कारवाईत सहभागी होत नाही. विमान उडवणे व पाणबुडी संचालन ही संबंधित सेनादलांची कामे आहेत.
Question 41Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय लष्करात 'हवालदार' या पदाचे नौदलातील समतुल्य पद कोणते?
- पेटी ऑफिसर
- चीफ पेटी ऑफिसर
- सीमन
- लीडिंग सीमन Correct answer.
Explanation
लष्करातील हवालदार हे पद नौदलातील लीडिंग सीमन पदाच्या समतुल्य मानले जाते. हे दोन्ही पदे सैनिक स्तरावरील वरिष्ठ श्रेणीत येतात. पेटी ऑफिसर व चीफ पेटी ऑफिसर हे त्याहून वरचे दर्जे आहेत.
Question 42Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय सशस्त्र दलांमध्ये 'संयुक्त कमांड' (joint command) चा अर्थ काय?
- संरक्षण उत्पादन कारखान्यांचे नेतृत्व
- केवळ एका सेनादलाचे स्वतंत्र नेतृत्व
- नागरी संरक्षण विभागाचे नेतृत्व
- दोन किंवा अधिक सेनादलांच्या एकत्रित कार्यवाहीचे नेतृत्व करणारी रचना Correct answer.
Explanation
संयुक्त कमांडमध्ये दोन किंवा अधिक सेनादलांची तुकड्या एकाच नेतृत्वाखाली एकत्र कार्यवाही करतात. यामुळे नियोजन व अंमलबजावणीत समन्वय सुधारतो. ही संकल्पना एका सेनादलाच्या स्वतंत्र नेतृत्वापेक्षा वेगळी आहे.
Question 43Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय नौदलात 'चीफ पेटी ऑफिसर' या पदाचे लष्करातील समतुल्य पद कोणते?
- नायक
- हवालदार
- सुभेदार Correct answer.
- लेफ्टनंट
Explanation
नौदलातील चीफ पेटी ऑफिसर हे पद लष्करातील सुभेदार पदाच्या समतुल्य आहे. हे दोन्ही पदे सैनिक व अधिकारी यांच्यामधील दुवा मानल्या जाणाऱ्या श्रेणीत येतात. हवालदार व नायक हे त्याहून खालचे दर्जे आहेत.
Question 44Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय हवाई दलात 'विंग कमांडर' या पदाचे लष्करातील समतुल्य पद कोणते?
- कर्नल
- लेफ्टनंट कर्नल Correct answer.
- मेजर
- ब्रिगेडियर
Explanation
हवाई दलातील विंग कमांडर हे पद लष्करातील लेफ्टनंट कर्नल पदाच्या समतुल्य आहे. हे दोन्ही पदे मध्यम स्तरावरील वरिष्ठ अधिकारी दर्शवतात. मेजर त्याहून खालचा तर कर्नल व ब्रिगेडियर त्याहून वरचे दर्जे आहेत.
Question 45Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय लष्करात 'नायब सुभेदार' हे पद कोणत्या श्रेणीत मोडते?
- कमिशन्ड अधिकारी
- सैनिक
- सेनाध्यक्ष
- ज्युनियर कमिशन्ड ऑफिसर Correct answer.
Explanation
नायब सुभेदार हे ज्युनियर कमिशन्ड ऑफिसर श्रेणीतील पद आहे आणि ते सुभेदाराच्या खाली येते. JCO श्रेणी सैनिकांपेक्षा वरची पण कमिशन्ड अधिकाऱ्यांपेक्षा खालची असते. त्यामुळे हे पद सैनिक किंवा अधिकारी दर्जात मोडत नाही.
Question 46Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय सशस्त्र दलांमधील 'टेरिटोरियल आर्मी' चे वैशिष्ट्य कोणते?
- नागरी व्यक्तींना अर्धवेळ लष्करी प्रशिक्षण देऊन सहाय्यक दल म्हणून तयार ठेवणे Correct answer.
- संरक्षण खरेदीचे नियोजन करणे
- केवळ नौदलाच्या जहाजांची देखभाल करणे
- केवळ हवाई दलाची विमाने दुरुस्त करणे
Explanation
टेरिटोरियल आर्मी ही अर्धवेळ स्वयंसेवी संघटना असून नागरी व्यक्तींना लष्करी प्रशिक्षण देते व आवश्यकतेनुसार सहाय्यक दल म्हणून काम करते. ती नियमित लष्कराची पूरक भूमिका बजावते. जहाज किंवा विमान देखभाल ही तिची जबाबदारी नाही.
Question 47Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय नौदलात 'रिअर अॅडमिरल' या पदाचे लष्करातील समतुल्य पद कोणते?
- ब्रिगेडियर
- कर्नल
- लेफ्टनंट जनरल
- मेजर जनरल Correct answer.
Explanation
नौदलातील रिअर अॅडमिरल हे पद लष्करातील मेजर जनरल पदाच्या समतुल्य आहे. हे दोन्ही पदे वरिष्ठ अधिकारी स्तरावरील असतात पण लेफ्टनंट जनरलच्या खाली येतात. कर्नल व ब्रिगेडियर हे त्याहून खालचे दर्जे आहेत.
Question 48Indian Armed Forces: Organisation and Ranks
भारतीय हवाई दलात 'स्क्वॉड्रन लीडर' या पदाचे लष्करातील समतुल्य पद कोणते?
- लेफ्टनंट कर्नल
- कॅप्टन
- लेफ्टनंट
- मेजर Correct answer.
Explanation
हवाई दलातील स्क्वॉड्रन लीडर हे पद लष्करातील मेजर पदाच्या समतुल्य आहे. हे दोन्ही पदे कंपनी किंवा स्क्वॉड्रन स्तरावरील कार्यकारी नेतृत्व दर्शवतात. कॅप्टन व लेफ्टनंट हे त्याहून खालचे दर्जे आहेत.
Question 49Defence Geography and Strategic Locations
Which coastal range runs parallel to the Konkan coast of Maharashtra and separates it from the Deccan plateau?
- The Vindhya range
- The Satpura range
- The Western Ghats Correct answer.
- The Aravalli range
Explanation
The Western Ghats form the continuous escarpment that rises immediately behind the Konkan coastal plain and separates it from the Deccan plateau. This steep western wall controls the narrow coastal strip, the short swift rivers and the historical passes used for movement inland. The other ranges lie far to the north or east and play no role in forming the Konkan coast.
Question 50Defence Geography and Strategic Locations
Mumbai's port and naval facilities are concentrated on the eastern shore of the island city. Which water body lies immediately to the east of Mumbai?
- The Thane Creek Correct answer.
- The Gulf of Kutch
- The Arabian Sea
- The Gulf of Khambhat
Explanation
Thane Creek separates Mumbai from the mainland and provides the sheltered eastern harbour waters used by the port and naval dockyard. The open Arabian Sea lies to the west of the city, not the east. The Gulf of Kutch and the Gulf of Khambhat are both far to the north in Gujarat.