I85PREP
⌘ K
UPMSP Intermediate Gujarati study materials
UPMSP Intermediate Gujarati study resources

UPMSP Intermediate Gujarati practice questions

One question at a time. Build your UPMSP Intermediate Gujarati understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

UPMSP મધ્યસ્થ ગુજરાતી ગદ્ય વિભાગમાં 'નિબંધ' પ્રકારની રચનાની મુખ્ય ઓળખ કઈ છે?

  1. નાટ્યસંવાદ અને અભિનય માટે લખાયેલી રચના
  2. છંદ અને અલંકારયુક્ત પદ્ય રચના
  3. કલ્પિત પાત્રોની કથા કે વાર્તારૂપ રચના
  4. લેખકના વિચારો અને અનુભવનું ગદ્યમાં વસ્તુનિષ્ઠ નિરૂપણ Correct answer.

Explanation

નિબંધ એ ગદ્યનો એવો પ્રકાર છે જેમાં લેખક પોતાના વિચારો, અનુભવો અને અવલોકનોને એક વિષય પર કેન્દ્રિત કરીને રજૂ કરે છે. તેમાં કથાવસ્તુ કે પાત્રાલેખન પ્રધાન હોતું નથી.

Question 2Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'આત્મકથા' અને 'ચરિત્ર' વચ્ચેનો મુખ્ય ભેદ કયો છે?

  1. આત્મકથામાં લેખક પોતાનું જીવનચરિત્ર લખે છે, ચરિત્રમાં અન્ય વ્યક્તિનું Correct answer.
  2. આત્મકથા પદ્યમાં હોય છે, ચરિત્ર ગદ્યમાં
  3. આત્મકથા ફક્ત બાળકો માટે લખાય છે, ચરિત્ર પુખ્તો માટે
  4. આત્મકથામાં કલ્પના પ્રધાન હોય છે, ચરિત્રમાં તથ્ય

Explanation

આત્મકથા એ લેખકનું પોતાનું જીવનવૃત્તાંત હોય છે, જ્યારે ચરિત્રમાં કોઈ અન્ય વ્યક્તિના જીવનનું નિરૂપણ થાય છે. બંને ગદ્યપ્રકારો છે અને તથ્યાધારિત હોય છે.

Question 3Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

'રેખાચિત્ર' પ્રકારમાં લેખક મુખ્યત્વે શું રજૂ કરે છે?

  1. એક કાલ્પનિક દેશની યાત્રા
  2. છંદોબદ્ધ ભક્તિકાવ્ય
  3. વ્યક્તિના બાહ્ય સ્વરૂપ અને સ્વભાવની ઝલક Correct answer.
  4. વ્યક્તિના જીવનની સંપૂર્ણ ઘટનાવલી

Explanation

રેખાચિત્રમાં લેખક થોડીક રેખાઓમાં વ્યક્તિના રૂપ, વેશ, વાણી અને સ્વભાવની ઝલક આપે છે. તે સંપૂર્ણ જીવનચરિત્ર નથી હોતું.

Question 4Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'ભાષણ' પ્રકારની રચનાનું મુખ્ય લક્ષ્ય કયું ગણાય?

  1. નાટકના પાત્રોના સંવાદ લખવા
  2. છંદની ચોપાઈઓ ગાવી
  3. વાચકને કાલ્પનિક કથામાં ડુબાડવો
  4. શ્રોતા સમક્ષ વિચારને પ્રભાવશાળી રીતે રજૂ કરી પ્રેરવો Correct answer.

Explanation

ભાષણ એ વક્તવ્યપ્રધાન ગદ્યપ્રકાર છે જેમાં વક્તા શ્રોતાઓને સંબોધીને પોતાના વિચારો સ્પષ્ટ અને પ્રભાવશાળી રીતે રજૂ કરે છે. તેનો હેતુ સમજાવવો અને પ્રેરવો હોય છે.

Question 5Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'પ્રવાસકથા'નું મુખ્ય આકર્ષણ કયું હોય છે?

  1. કાલ્પનિક પાત્રોના સંવાદ
  2. સ્થળોના પ્રત્યક્ષ અવલોકન અને અનુભવનું વર્ણન Correct answer.
  3. ગણિતીય સૂત્રોની સમજૂતી
  4. છંદ અને યતિનું પાલન

Explanation

પ્રવાસકથામાં પ્રવાસી પોતે જોયેલાં સ્થળો, લોકો અને અનુભવોનું પ્રત્યક્ષ વર્ણન કરે છે. તેમાં અવલોકનની સજીવતા મુખ્ય આકર્ષણ બને છે.

Question 6Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'લલિત નિબંધ'ની ઓળખ કઈ રીતે થાય?

  1. ફક્ત આંકડા અને કોષ્ટકોની રજૂઆત
  2. કઠોર શૈલીમાં શાસ્ત્રીય વિષયની ચર્ચા
  3. ભાવપ્રધાન, વ્યક્તિગત અને રસપ્રદ શૈલીમાં વિષયનું નિરૂપણ Correct answer.
  4. નાટકના દૃશ્યોનું વર્ણન

Explanation

લલિત નિબંધમાં લેખક ભાવાત્મક, વ્યક્તિગત અને સૌંદર્યપૂર્ણ શૈલીમાં વિષયને રજૂ કરે છે. તેમાં શુષ્ક શાસ્ત્રીયતા કરતાં રસ અને ભાવની પ્રધાનતા હોય છે.

Question 7Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'સંસ્મરણ' પ્રકારની રચનાનો આધાર શો હોય છે?

  1. ભવિષ્યની કાલ્પનિક ઘટનાઓ
  2. છંદોબદ્ધ ભજનો
  3. લેખકના ભૂતકાળના સ્મરણો અને અનુભવો Correct answer.
  4. અજાણ્યા દેશની ભૌગોલિક માહિતી

Explanation

સંસ્મરણમાં લેખક પોતાના ભૂતકાળના સ્મરણો, મુલાકાતો અને અનુભવોને યાદ કરીને ગદ્યમાં રજૂ કરે છે. તે સ્મૃતિઆધારિત હોય છે.

Question 8Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'હાસ્ય નિબંધ'નું મુખ્ય સાધન કયું ગણાય?

  1. વિષાદ અને કરુણા
  2. વ્યંગ, ઉપહાસ અને રમૂજી ભાષા Correct answer.
  3. છંદની ચોપાઈ
  4. શાસ્ત્રીય સંદર્ભોની લાંબી યાદી

Explanation

હાસ્ય નિબંધમાં લેખક વ્યંગ, ઉપહાસ, શબ્દચમત્કૃતિ અને રમૂજી ભાષાના સહારે વિષયને રસપ્રદ બનાવે છે. હાસ્ય સર્જવું તેનું મુખ્ય સાધન છે.

Question 9Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'ચરિત્ર' લખતી વખતે લેખકે મુખ્યત્વે શું ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ?

  1. છંદ અને યતિનું પાલન
  2. પોતાની કલ્પનાશક્તિને પ્રધાન બનાવવી
  3. ફક્ત વ્યક્તિના દોષોનું વર્ણન
  4. વ્યક્તિના જીવનની તથ્યાધારિત અને પ્રામાણિક રજૂઆત Correct answer.

Explanation

ચરિત્ર એ જીવનચરિત્રાત્મક ગદ્યપ્રકાર છે, તેથી તેમાં વ્યક્તિના જીવનની તથ્યાધારિત અને પ્રામાણિક રજૂઆત જરૂરી છે. કલ્પના કે પક્ષપાત તેને બદલી નાખે છે.

Question 10Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

એક વિદ્યાર્થી પોતાના શાળાજીવનના અનુભવો યાદ કરીને ગદ્યમાં લખે છે. આ રચના કયા પ્રકારમાં ગણાય?

  1. નાટક
  2. છંદોબદ્ધ કાવ્ય
  3. પ્રવાસકથા
  4. સંસ્મરણ Correct answer.

Explanation

ભૂતકાળના પોતાના અનુભવોને યાદ કરીને ગદ્યમાં રજૂ કરવા એ સંસ્મરણ પ્રકારનું લક્ષણ છે. તેમાં સ્મૃતિ અને વ્યક્તિગત અનુભવ પ્રધાન હોય છે.

Question 11Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

લેખક કોઈ સ્થળની મુલાકાત લઈને ત્યાંના લોકો, ખોરાક અને પર્વતોનું વર્ણન કરે છે. આ કઈ ગદ્યરચના છે?

  1. હાસ્ય નિબંધ
  2. ચરિત્ર
  3. પ્રવાસકથા Correct answer.
  4. આત્મકથા

Explanation

સ્થળની મુલાકાત, ત્યાંના લોકો, ખોરાક અને ભૂપ્રદેશનું પ્રત્યક્ષ વર્ણન પ્રવાસકથાનું મુખ્ય લક્ષણ છે. તેમાં પ્રવાસીના અવલોકન પ્રધાન હોય છે.

Question 12Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

એક લેખક મિત્રના સ્વભાવ અને વાણીની થોડી રેખાઓમાં ઝલક આપે છે. આ રચના કયા પ્રકારની છે?

  1. રેખાચિત્ર Correct answer.
  2. નિબંધ
  3. ચરિત્ર
  4. આત્મકથા

Explanation

થોડીક રેખાઓમાં વ્યક્તિના સ્વરૂપ અને સ્વભાવની ઝલક આપવી એ રેખાચિત્રનું લક્ષણ છે. તે સંપૂર્ણ જીવનવૃત્તાંત કરતાં ટૂંકું અને ચિત્રાત્મક હોય છે.

Question 13Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યના સંદર્ભમાં 'ગદ્ય' અને 'પદ્ય' વચ્ચેનો મુખ્ય ભેદ કયો છે?

  1. ગદ્યમાં છંદ અને યતિ અનિવાર્ય હોય છે
  2. પદ્યમાં વાક્યરચના હોતી નથી
  3. ગદ્ય ફક્ત સંવાદમાં જ લખાય છે
  4. ગદ્ય સ્વાભાવિક વાક્યરચનામાં હોય છે, પદ્યમાં છંદ અને લય હોય છે Correct answer.

Explanation

ગદ્ય સ્વાભાવિક બોલાયેલી ભાષાની જેમ વાક્યરચનામાં ચાલે છે, જ્યારે પદ્યમાં છંદ, લય અને યતિ જેવાં બંધનો હોય છે. આ ભેદ બંને પ્રકારોને અલગ પાડે છે.

Question 14Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

એક નિબંધમાં લેખક ગ્રામજીવનની સાદગીની સાથે શહેરી જીવનની ભાગદોડની ટીકા કરે છે. આ નિબંધનું મુખ્ય અંગ કયું ગણાય?

  1. છંદની રચના
  2. લેખકનું વિચારપ્રધાન અવલોકન અને તુલના Correct answer.
  3. પાત્રોના સંવાદ
  4. કથાવસ્તુનું રહસ્ય

Explanation

નિબંધમાં લેખક પોતાના અવલોકન અને વિચારોને કેન્દ્રમાં રાખીને વિષયની ચર્ચા કરે છે; અહીં ગ્રામ અને શહેરની તુલના એ જ વિચારપ્રધાન અંગ છે. રહસ્ય કે સંવાદ નિબંધનું મુખ્ય અંગ નથી.

Question 15Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'કથા' અને 'નિબંધ' વચ્ચેનો ભેદ ઓળખાવતું વિધાન કયું યોગ્ય છે?

  1. કથામાં લેખકના વિચારો જ પ્રધાન હોય છે
  2. નિબંધમાં ઘટનાક્રમ અનિવાર્ય હોય છે
  3. કથામાં ઘટનાક્રમ અને પાત્રો હોય છે, નિબંધમાં લેખકના વિચારો પ્રધાન હોય છે Correct answer.
  4. બંનેમાં છંદ અનિવાર્ય હોય છે

Explanation

કથામાં ઘટનાક્રમ, પાત્રો અને કથાવસ્તુ હોય છે, જ્યારે નિબંધમાં લેખકના વિચારો અને અવલોકનો કેન્દ્રમાં હોય છે. આ ભેદ બંને ગદ્યપ્રકારોને અલગ પાડે છે.

Question 16Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

એક વિદ્યાર્થી શાળાના વાર્ષિકોત્સવમાં ભાષણ આપે છે અને શ્રોતાઓને પ્રેરે છે. આ ભાષણની સફળતાનું મુખ્ય કારણ શું ગણાય?

  1. છંદની ચોપાઈઓ
  2. લાંબા શાસ્ત્રીય સંદર્ભો
  3. કાલ્પનિક પાત્રોની યાદી
  4. સ્પષ્ટ વિચાર, યોગ્ય ઉદાહરણ અને પ્રભાવશાળી શૈલી Correct answer.

Explanation

ભાષણની સફળતા સ્પષ્ટ વિચાર, યોગ્ય ઉદાહરણ અને પ્રભાવશાળી શૈલી પર આધારિત હોય છે, જે શ્રોતાને પ્રેરે છે. ફક્ત લાંબા સંદર્ભો શ્રોતાને થકવે છે.

Question 17Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં લેખકની 'શૈલી' (style) નક્કી કરવામાં કયું પરિબળ મુખ્ય ગણાય?

  1. લેખકનું જન્મસ્થળ
  2. પુસ્તકની કિંમત
  3. લેખકની વાક્યરચના, શબ્દચયન અને ભાવની રજૂઆતની રીત Correct answer.
  4. પાનાંની સંખ્યા

Explanation

શૈલી એ લેખક વાક્યો કેવી રીતે ગોઠવે છે, કયા શબ્દો પસંદ કરે છે અને ભાવ કેવી રીતે રજૂ કરે છે તેના પરથી ઓળખાય છે. જન્મસ્થળ કે પુસ્તકની ભૌતિક બાબતો શૈલી નથી.

Question 18Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

એક લેખક પોતાના પિતાના જીવનનું ક્રમિક અને તથ્યાધારિત વર્ણન લખે છે. આ રચના કયા પ્રકારની છે?

  1. સંસ્મરણ
  2. રેખાચિત્ર
  3. ચરિત્ર Correct answer.
  4. આત્મકથા

Explanation

અન્ય વ્યક્તિના જીવનનું ક્રમિક અને તથ્યાધારિત વર્ણન ચરિત્ર કહેવાય. આત્મકથામાં લેખક પોતાનું જીવન લખે છે, તેથી અહીં ચરિત્ર યોગ્ય છે.

Question 19Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'ઉપદેશાત્મક નિબંધ'નું મુખ્ય લક્ષણ કયું છે?

  1. નૈતિક કે વ્યવહારુ મૂલ્યોનું સ્પષ્ટ સમજૂતી સાથે નિરૂપણ Correct answer.
  2. ફક્ત કાલ્પનિક કથાનું નિરૂપણ
  3. છંદની ચોપાઈઓનું ગાન
  4. નાટકના પાત્રોના સંવાદ

Explanation

ઉપદેશાત્મક નિબંધમાં લેખક નૈતિક કે વ્યવહારુ મૂલ્યોને સ્પષ્ટ સમજૂતી અને ઉદાહરણ સાથે રજૂ કરે છે. તેનો હેતુ વાચકને માર્ગદર્શન આપવાનો હોય છે.

Question 20Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'ચરિત્ર' લખતી વખતે લેખકે વ્યક્તિના જીવનની ઘટનાઓ કઈ રીતે ગોઠવવી જોઈએ?

  1. અવ્યવસ્થિત રીતે, ફક્ત રસ માટે
  2. ફક્ત દોષોનું વર્ણન કરીને
  3. ફક્ત ઉત્તમ ઘટનાઓ પસંદ કરીને
  4. કાલક્રમ અને કારણ-અસરના સંબંધ પ્રમાણે Correct answer.

Explanation

ચરિત્રમાં ઘટનાઓને કાલક્રમ અને કારણ-અસરના સંબંધ પ્રમાણે ગોઠવવાથી વ્યક્તિના જીવનનો વિકાસ સ્પષ્ટ થાય છે. અવ્યવસ્થિત કે પક્ષપાતી ગોઠવણી ચરિત્રને નબળું બનાવે છે.

Question 21Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યના સંદર્ભમાં 'ભાવાર્થ' (theme) અને 'કથાવસ્તુ' (plot) વચ્ચેનો ભેદ કયો છે?

  1. બંને એક જ વસ્તુ છે
  2. ભાવાર્થ એ રચનાનો મુખ્ય સંદેશ કે વિચાર છે, કથાવસ્તુ એ ઘટનાઓનો ક્રમ છે Correct answer.
  3. કથાવસ્તુ ફક્ત નિબંધમાં હોય છે
  4. ભાવાર્થ એ ઘટનાઓનો ક્રમ છે, કથાવસ્તુ એ સંદેશ

Explanation

ભાવાર્થ એ રચના દ્વારા વ્યક્ત થતો મુખ્ય વિચાર કે સંદેશ છે, જ્યારે કથાવસ્તુ એ ઘટનાઓનો ક્રમ છે. આ બે ભિન્ન પરંતુ સંબંધિત તત્ત્વો છે.

Question 22Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

એક લેખક પોતાની આત્મકથામાં પોતાની નિષ્ફળતાઓ પણ પ્રામાણિકપણે લખે છે. આ ગુણ આત્મકથાના કયા લક્ષણને દર્શાવે છે?

  1. છંદબદ્ધતા
  2. નાટ્યાત્મકતા
  3. કલ્પનાશીલતા
  4. સ્વાનુભવની પ્રામાણિકતા Correct answer.

Explanation

આત્મકથાનું મુખ્ય લક્ષણ સ્વાનુભવની પ્રામાણિક રજૂઆત છે; પોતાની નિષ્ફળતાઓ પણ ખુલ્લા મને લખવી એ પ્રામાણિકતા દર્શાવે છે. કલ્પના કે છંદ આ પ્રકારનાં લક્ષણ નથી.

Question 23Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'પ્રવાસકથા' અને 'ચરિત્ર' વચ્ચેનો ભેદ ઓળખાવતું વિધાન કયું યોગ્ય છે?

  1. ચરિત્રમાં સ્થળોનું વર્ણન પ્રધાન હોય છે
  2. પ્રવાસકથામાં વ્યક્તિનું સંપૂર્ણ જીવનચરિત્ર હોય છે
  3. બંનેમાં છંદ અનિવાર્ય હોય છે
  4. પ્રવાસકથામાં સ્થળ અને યાત્રાનો અનુભવ પ્રધાન છે, ચરિત્રમાં વ્યક્તિના જીવનનું નિરૂપણ Correct answer.

Explanation

પ્રવાસકથાનું કેન્દ્ર સ્થળ, યાત્રા અને પ્રવાસીના અનુભવો છે, જ્યારે ચરિત્રનું કેન્દ્ર વ્યક્તિનું જીવન છે. આ ભેદ બંને ગદ્યપ્રકારોને અલગ પાડે છે.

Question 24Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

એક નિબંધમાં લેખક સમાજના રિવાજોની ટીકા કરે છે પરંતુ અંતે સુધારાનો માર્ગ સૂચવે છે. આ નિબંધનું સ્વરૂપ કેવું ગણાય?

  1. ફક્ત વર્ણનાત્મક
  2. વિચારપ્રધાન અને સૂચનાત્મક Correct answer.
  3. ફક્ત ભાવનાત્મક
  4. ફક્ત કાલ્પનિક

Explanation

ટીકા સાથે સુધારાનો માર્ગ સૂચવવો એ વિચારપ્રધાન અને સૂચનાત્મક નિબંધનું લક્ષણ છે. તેમાં લેખકનું અવલોકન અને દિશા બંને સ્પષ્ટ થાય છે.

Question 25Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'કથાવસ્તુ' (plot) અને 'પાત્રાલેખન' (characterisation) વચ્ચેનો સંબંધ કયો ગણાય?

  1. બંને એક જ વસ્તુ છે
  2. કથાવસ્તુ પાત્રોની ગેરહાજરીમાં પણ ચાલે છે
  3. પાત્રાલેખન ફક્ત નિબંધમાં હોય છે
  4. કથાવસ્તુ ઘટનાઓનો ક્રમ છે, પાત્રાલેખન વ્યક્તિના સ્વભાવનું નિરૂપણ છે Correct answer.

Explanation

કથાવસ્તુ એ ઘટનાઓનો ક્રમ છે, જ્યારે પાત્રાલેખન એ પાત્રોના સ્વભાવ, વર્તન અને વિકાસનું નિરૂપણ છે. બંને કથા સાહિત્યનાં ભિન્ન પરંતુ સંબંધિત અંગો છે.

Question 26Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યના અભ્યાસમાં 'ગદ્યની ગતિ' (prose rhythm) અંગેનું સૌથી યોગ્ય વિધાન કયું છે?

  1. ગદ્યની ગતિ વાક્યલંબાઈ, વિરામ અને શબ્દક્રમમાંથી ઊપજે છે Correct answer.
  2. ગદ્યની ગતિ છંદના નિયમો પર આધારિત હોય છે
  3. ગદ્યમાં ગતિ હોતી નથી, તે કેવળ પદ્યનું લક્ષણ છે
  4. ગદ્યની ગતિ ફક્ત અંત્યાનુપ્રાસથી સિદ્ધ થાય છે

Explanation

ગદ્યમાં છંદની ગણતરી નથી હોતી, પણ લેખક વાક્યોની લંબાઈ, વિરામચિહ્નો અને શબ્દોના ક્રમ દ્વારા વાંચનની લય સર્જે છે. આ જ લયને ગદ્યની ગતિ કહેવાય છે.

Question 27Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'રેખાચિત્ર' (sketch) ને 'ચરિત્ર'થી અલગ પાડતું મુખ્ય લક્ષણ કયું છે?

  1. વ્યક્તિના સ્વભાવની ટૂંકી, ઝલકદાયી રજૂઆત કરવી Correct answer.
  2. વ્યક્તિના જીવનની તારીખોની ચોકસાઈ જાળવવી
  3. વ્યક્તિનું સંપૂર્ણ જીવનક્રમ આરંભથી અંત સુધી રજૂ કરવું
  4. વ્યક્તિના પરિવારની વંશાવળી વિગતે આપવી

Explanation

રેખાચિત્ર વ્યક્તિના સ્વભાવની થોડી રેખાઓમાં ઝલક આપે છે, જ્યારે ચરિત્ર તેના જીવનનું વિસ્તૃત અને ક્રમિક આલેખન કરે છે. ટૂંકાણ અને ઝલક રેખાચિત્રની ઓળખ છે.

Question 28Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'વ્યક્તિનિરૂપણ' સફળ થવા માટે લેખકે વ્યક્તિની કઈ બાબતો સાથે રજૂ કરવી જોઈએ?

  1. ફક્ત તેની પ્રશંસા અને સફળતાઓ
  2. તેના પર્યાવરણ, સંબંધો અને વર્તનનું સંકલિત ચિત્રણ Correct answer.
  3. તેની શારીરિક બનાવટનું વર્ણન જ
  4. તેના વિશે બીજા લોકોના અભિપ્રાયો જ

Explanation

વ્યક્તિ એકલી ઊભી નથી રહેતી; તેનું વ્યક્તિત્વ પરિવાર, સમાજ અને પરિસ્થિતિ સાથેના સંબંધમાં ઘડાય છે. તેથી સંબંધો, પર્યાવરણ અને વર્તનનું સંકલિત ચિત્રણ જીવંત વ્યક્તિનિરૂપણ આપે છે.

Question 29Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં લેખક પોતાના અનુભવોને આધાર બનાવીને જીવનનું સત્ય શોધે, તેવી રચનાને કયું નામ આપવામાં આવે છે?

  1. હાસ્યકથા
  2. ચરિત્ર
  3. નિબંધ Correct answer.
  4. પ્રબંધ

Explanation

નિબંધમાં લેખક પોતાના અનુભવ, ચિંતન અને અવલોકન દ્વારા કોઈ વિચાર કે સત્ય સુધી પહોંચે છે. તેમાં લેખકનો અંગત દૃષ્ટિકોણ નિર્ણાયક ભાગ ભજવે છે.

Question 30Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં વાક્યોની લંબાઈ અને જોડાણ અંગે લેખકે કઈ બાબત ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ?

  1. દરેક વાક્ય શક્ય તેટલું લાંબું રાખવું
  2. વાક્યો વચ્ચે કોઈ જોડાણ ન રાખવું
  3. બધાં વાક્યો એક જ લંબાઈનાં રાખવાં
  4. અર્થ સ્પષ્ટ રહે તેમ ટૂંકાં અને લાંબાં વાક્યોનું સંતુલન રાખવું Correct answer.

Explanation

એકસરખી લાંબી વાક્યરચના વાંચકને થકવે છે અને અર્થ ધૂંધળો કરે છે. ટૂંકાં વાક્યો ઝડપ આપે અને લાંબાં વાક્યો વિચારને વિસ્તારે; બંનેનું સંતુલન ગદ્યને સ્પષ્ટ અને પ્રવાહી બનાવે છે.

Question 31Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં કોઈ પ્રથાની ટીકા કરતી વખતે લેખકની ભાષા કેવી હોવી યોગ્ય ગણાય?

  1. ફક્ત ઉપહાસપૂર્ણ
  2. અપમાનજનક અને કટુ
  3. અસ્પષ્ટ અને ગૂંચવણભરી
  4. તટસ્થ રહીને તર્કસંગત અને સ્પષ્ટ Correct answer.

Explanation

ટીકાનું બળ તેના તર્ક અને સ્પષ્ટતામાં છે, કટુતામાં નહીં. તટસ્થ, તર્કસંગત ભાષા વાંચકને વિચારવા પ્રેરે છે અને લેખકની વિશ્વસનીયતા જાળવે છે.

Question 32Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં લેખક કોઈ વિચાર રજૂ કરે અને પછી ઉદાહરણ કે દૃષ્ટાંતથી તેને પુષ્ટ કરે, તો આ રચનાની કઈ રીત ગણાય?

  1. નિગમનાત્મક તર્ક આધારિત
  2. કેવળ વર્ણનાત્મક
  3. દૃષ્ટાંત આધારિત પુષ્ટિ Correct answer.
  4. કેવળ કથનાત્મક

Explanation

વિચાર રજૂ કરીને તેને ઉદાહરણ દ્વારા પુષ્ટ કરવાની રીત નિબંધ ગદ્યમાં સામાન્ય છે; તે વિચારને મૂર્ત બનાવે છે. આ રીત દૃષ્ટાંત આધારિત પુષ્ટિ કહેવાય.

Question 33Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'ભાષાશૈલી' અંગે લેખકે કઈ બાબત ટાળવી જોઈએ?

  1. અર્થ વગરના ભારે શબ્દોનો દંભી પ્રયોગ Correct answer.
  2. વિષયને અનુરૂપ શબ્દભંડોળ
  3. અર્થને સ્પષ્ટ કરતા શબ્દો
  4. વાક્યો વચ્ચે સ્વાભાવિક જોડાણ

Explanation

ભારે શબ્દોનો દંભી પ્રયોગ વાચકને દૂર કરે છે અને અર્થને ઢાંકે છે. સારી ગદ્યશૈલી અર્થની સ્પષ્ટતા અને વિષયાનુરૂપ શબ્દભંડોળ પર આધારિત હોય છે.

Question 34Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં કોઈ ઘટનાનું વર્ણન કરતી વખતે લેખકે કયો ક્રમ અનુસરવો યોગ્ય ગણાય?

  1. ઘટનાના અંતથી શરૂ કરીને શરૂઆત સુધી
  2. ફક્ત પરિણામ રજૂ કરવું
  3. કારણ, ઘટના અને પરિણામનો તાર્કિક ક્રમ Correct answer.
  4. બધી ઘટનાઓ એકસાથે રજૂ કરવી

Explanation

ગદ્યવર્ણનમાં કારણથી ઘટના અને ઘટનાથી પરિણામ સુધીનો તાર્કિક ક્રમ વાંચકને સમજ આપે છે. ક્રમ તૂટે તો વાંચકને ઘટનાસંદર્ભ પકડવો મુશ્કેલ થાય છે.

Question 35Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'અંતરંગ ગદ્ય' (intimate prose) ની ઓળખ કઈ છે?

  1. લેખક વાચક સાથે સીધો સંવાદ કરે તેવી અંગત, સહજ શૈલી Correct answer.
  2. ફક્ત આંકડા અને તથ્યો ગોઠવતી શૈલી
  3. કડક સંશોધનાત્મક શૈલી
  4. કેવળ પદ્યના છંદમાં લખાયેલી શૈલી

Explanation

અંતરંગ ગદ્યમાં લેખક સહજ, અંગત સ્વરમાં વાચક સાથે વાત કરે છે, જાણે મિત્ર સાથે વાતચીત થતી હોય. આ સહજતા તેની મુખ્ય ઓળખ છે.

Question 36Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'પ્રસ્તાવના' અને 'ઉપસંહાર' વચ્ચેનો સંબંધ કેવો હોવો યોગ્ય છે?

  1. ઉપસંહાર પ્રસ્તાવનાનો વિરોધ કરે
  2. ઉપસંહાર પ્રસ્તાવનામાં ઉઠાવેલા મુદ્દાને સંપૂર્ણપણે અવગણે
  3. બંને વચ્ચે કોઈ સંબંધ જરૂરી નથી
  4. ઉપસંહાર પ્રસ્તાવનામાં ઉઠાવેલા મુદ્દાનું સમાધાન કે નિષ્કર્ષ આપે Correct answer.

Explanation

સુરચિત ગદ્યમાં પ્રસ્તાવના મુદ્દો ઉઠાવે છે અને ઉપસંહાર તેને પરિણામ સુધી પહોંચાડે છે. આ સાંકળ રચનાને એકતા અને પૂર્ણતા આપે છે.

Question 37Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં 'ચરિત્ર' લખતી વખતે લેખકે વ્યક્તિના જીવનની ઘટનાઓ ઉપરાંત શું રજૂ કરવું જોઈએ?

  1. ફક્ત વ્યક્તિના જન્મ-મરણની તારીખો
  2. ફક્ત ઘટનાઓની સૂચિ
  3. ફક્ત તેની ભૂલોની યાદી
  4. ઘટનાઓ પાછળની પ્રેરણા અને વ્યક્તિત્વનો વિકાસ Correct answer.

Explanation

ચરિત્ર માત્ર ઘટનાઓની યાદી નથી; તે દર્શાવે છે કે ઘટનાઓએ વ્યક્તિના વ્યક્તિત્વને કેવી રીતે ઘડ્યું અને તેની પ્રેરણા શું હતી. આથી જીવન જીવંત બને છે.

Question 38Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં લેખક કોઈ ગામના લોકોના રોજિંદા જીવનનું નિરૂપણ કરે, તો તે રચનાનો મુખ્ય આધાર કયો ગણાય?

  1. ફક્ત ધાર્મિક ઉપદેશ
  2. લોકજીવનનું સામાજિક અવલોકન Correct answer.
  3. કાલ્પનિક ભૂતકથાઓ
  4. ફક્ત રાજકીય વિશ્લેષણ

Explanation

ગ્રામજીવનનું નિરૂપણ લોકોના રિવાજો, વ્યવસાય અને સંબંધોના સામાજિક અવલોકન પર ઊભું હોય છે. લેખકની નજર વાસ્તવિક લોકજીવન પર રહે છે.

Question 39Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં લેખક એક જ વિચારને વારંવાર પુનરાવર્તિત કરે તો તેની અસર કેવી થાય?

  1. વિચાર વધુ ગહન બને છે
  2. અર્થ વધુ સ્પષ્ટ થાય છે
  3. ગદ્ય નીરસ અને દોષયુક્ત બને છે Correct answer.
  4. વાંચકનું ધ્યાન ટકે છે

Explanation

એક જ વિચારનું અકારણ પુનરાવર્તન વાંચકને થકવે છે અને ગદ્યની ગતિ તોડે છે. પુનરાવર્તનને બદલે વિચારને નવા દૃષ્ટિકોણ કે ઉદાહરણથી આગળ વધારવો જોઈએ.

Question 40Gujarati prose (gadya) - comprehension, theme, character and author context

ગુજરાતી ગદ્યમાં નિબંધકાર પોતાના વિચારને પુષ્ટ કરવા માટે લોકપ્રિય કહેવત કે જનજીવનનું દૃષ્ટાંત રજૂ કરે છે, ત્યારે તેનો મુખ્ય હેતુ કયો ગણાય?

  1. મુખ્ય વિચારને પાછળ ઢાંકીને ગૌણ બનાવવો
  2. વિચારને સામાન્ય વાચકના અનુભવ સાથે જોડીને તેને વધુ સ્વીકાર્ય બનાવવો Correct answer.
  3. લેખકની પાંડિત્યપૂર્ણ શબ્દાવલિ દર્શાવવી
  4. નિબંધની લંબાઈ વધારીને વિષયને વિસ્તારવો

Explanation

નિબંધમાં દૃષ્ટાંત કે કહેવત અમૂર્ત વિચારને મૂર્ત બનાવે છે અને વાચક પોતાના રોજિંદા અનુભવ સાથે તેને સાંકળી શકે છે, તેથી લેખકનો આશય વિચારને સ્વીકાર્ય અને સ્પષ્ટ કરવાનો હોય છે. દૃષ્ટાંત એ સાધન છે, રચનાનું ધ્યેય નહીં; તે મુખ્ય વિચારને ટેકો આપે છે, તેનું સ્થાન લેતું નથી.

Question 41Gujarati poetry (padya) - theme, rasa, alankara and poet context

ગુજરાતી કાવ્યસાહિત્યમાં 'રસ' શબ્દનો મુખ્ય અર્થ શો છે?

  1. વાચકના મનમાં સ્થાયીભાવ જાગે તેવો આનંદમય અનુભવ Correct answer.
  2. કવિના જીવનની ઘટનાઓનું વર્ણન
  3. છંદ અને પ્રાસનું ગાણિતિક બંધારણ
  4. કાવ્યના પઠનનો લયાત્મક ઢાળ

Explanation

ભરતમુનિની પરંપરામાં રસ એ સ્થાયીભાવનું વિભાવ, અનુભાવ અને સંચારીભાવ સાથે રસાસ્વાદમાં પરિણમવું છે, જે સહૃદયને આનંદ આપે છે. તેથી રસ કેવળ ભાવ નહીં, પણ ભાવનો આસ્વાદ્ય પરિણામ છે.

Question 42Gujarati poetry (padya) - theme, rasa, alankara and poet context

'કરુણ રસ'નો સ્થાયીભાવ કયો છે?

  1. શોક Correct answer.
  2. ઉત્સાહ
  3. વિસ્મય
  4. હાસ્ય

Explanation

ભરતમુનિના રસસૂત્રમાં કરુણ રસનો સ્થાયીભાવ શોક છે; ઇષ્ટજનના વિયોગ કે નાશના વિભાવથી તે જાગે છે. શોક સંચિત થઈ રસાસ્વાદમાં પરિણમે ત્યારે કરુણ રસ થાય.

Question 43Gujarati poetry (padya) - theme, rasa, alankara and poet context

'ઉપમા અલંકાર'માં કયા બે ઘટકો વચ્ચે સામ્ય દર્શાવાય છે?

  1. આરોપ્ય અને આરોપ
  2. કારણ અને કાર્ય
  3. ઉપમેય અને ઉપમાન Correct answer.
  4. વાચ્ય અને લક્ષ્ય

Explanation

ઉપમા અલંકારમાં ઉપમેય (જેની ઉપમા આપવી હોય) અને ઉપમાન (જેની સાથે સરખામણી થાય) વચ્ચે સમાન ધર્મ દ્વારા સામ્ય દર્શાવાય છે, જેમાં 'જેમ...તેમ' જેવા વાચક શબ્દો હોય છે.

Question 44Gujarati poetry (padya) - theme, rasa, alankara and poet context

નીચેની પંક્તિમાં કયો અલંકાર પ્રધાન છે: 'મુખ ચંદ્ર સમું ઉજ્જ્વળ છે'?

  1. ઉપમા Correct answer.
  2. ઉત્પ્રેક્ષા
  3. અતિશયોક્તિ
  4. રૂપક

Explanation

અહીં મુખ (ઉપમેય)ને ચંદ્ર (ઉપમાન) સાથે 'સમું' વાચક દ્વારા સરખાવાયું છે, તેથી ઉપમા અલંકાર થાય. રૂપકમાં સરખામણી વાચક વગર આરોપાય છે.

Question 45Gujarati poetry (padya) - theme, rasa, alankara and poet context

'રૂપક' અને 'ઉપમા' વચ્ચેનો મુખ્ય ભેદ કયો છે?

  1. રૂપકમાં ફક્ત વ્યંગ્ય અર્થ હોય
  2. ઉપમામાં છંદ જરૂરી, રૂપકમાં નહીં
  3. ઉપમામાં વાચક શબ્દ હોય, રૂપકમાં અભેદ આરોપ થાય Correct answer.
  4. ઉપમા ફક્ત ગદ્યમાં જ થાય

Explanation

ઉપમામાં 'જેમ', 'સમું' જેવા વાચક શબ્દ દ્વારા સામ્ય દર્શાવાય છે; રૂપકમાં ઉપમેય અને ઉપમાન વચ્ચે અભેદ આરોપીને એક જ માની લેવાય છે. આ ભેદ અલંકારશાસ્ત્રનો પાયાનો નિયમ છે.

Question 46Gujarati poetry (padya) - theme, rasa, alankara and poet context

ગુજરાતી સાહિત્યમાં 'આદિકાળ'ના કવિ નરસિંહ મહેતાની ભક્તિકવિતાનું મુખ્ય વૈશિષ્ટ્ય કયું છે?

  1. મુક્તક શૈલીમાં શૃંગારિક વર્ણન
  2. ગદ્યમાં રચાયેલા નાટક
  3. ફારસી શબ્દાવલિનો પુષ્કળ ઉપયોગ
  4. કૃષ્ણલીલાનું ભાવપૂર્ણ ભક્તિગાન Correct answer.

Explanation

નરસિંહ મહેતા મધ્યકાળના ભક્તિકવિ છે અને તેમની પદાવલીમાં કૃષ્ણલીલા તથા ભક્તિનો ભાવપૂર્ણ ભાવ પ્રધાન છે. તેમની રચનાઓ જનસમૂહમાં ભજન સ્વરૂપે ગવાય છે.

Question 47Gujarati poetry (padya) - theme, rasa, alankara and poet context

'શાંત રસ'નો સ્થાયીભાવ કયો છે?

  1. નિર્વેદ Correct answer.
  2. ક્રોધ
  3. જુગુપ્સા
  4. ભય

Explanation

શાંત રસનો સ્થાયીભાવ નિર્વેદ છે, જે ઇચ્છાઓની શમન અને તૃપ્તિથી ઉત્પન્ન થાય છે. તે નવ રસમાં અંતિમ રસ તરીકે ગણાય છે.

Question 48Gujarati poetry (padya) - theme, rasa, alankara and poet context

કાવ્યમાં 'વ્યંગ્ય અર્થ' શું સૂચવે છે?

  1. શબ્દોના સીધા કોશાર્થ
  2. છંદની ગણતરી
  3. વાચક દ્વારા ધ્વનિત થતો ગૂઢાર્થ Correct answer.
  4. કવિનું નામ

Explanation

વ્યંગ્ય અર્થ એ વાચ્ય અર્થથી આગળ વ્યંજના શક્તિથી પ્રગટ થતો ગૂઢાર્થ છે, જે ધ્વનિ સિદ્ધાંતનો આધાર છે. તે સહૃદયના અનુભવ પર આધારિત હોય છે.

Question 49Gujarati poetry (padya) - theme, rasa, alankara and poet context

નીચેની પંક્તિમાં કયો અલંકાર છે: 'આંખોમાં અગ્નિ ધગધગે છે'?

  1. વિરોધાભાસ
  2. ઉપમા
  3. રૂપક Correct answer.
  4. ઉત્પ્રેક્ષા

Explanation

અહીં ક્રોધથી ભરેલી આંખોમાં અગ્નિનો આરોપ થયો છે, એટલે કે ઉપમેય (આંખો) અને ઉપમાન (અગ્નિ) વચ્ચે અભેદ સ્થાપિત થાય છે. વાચક શબ્દ વગર સીધો આરોપ રૂપકની ઓળખ છે.

Question 50Gujarati poetry (padya) - theme, rasa, alankara and poet context

'ઉત્પ્રેક્ષા અલંકાર'માં મુખ્યત્વે શું વ્યક્ત થાય છે?

  1. અતિશયોક્તિપૂર્ણ વધારો
  2. વિરુદ્ધ વસ્તુઓનો સંઘર્ષ
  3. એક જ વસ્તુનું પુનરુક્તિ વર્ણન
  4. ઉપમેયને ઉપમાન માની લેવાની સંભાવના Correct answer.

Explanation

ઉત્પ્રેક્ષામાં કવિ ઉપમેયને ઉપમાન જ માની લે છે એવી સંભાવના, સંશય કે ઉત્પ્રેક્ષા વ્યક્ત કરે છે, જેમાં 'જાણે', 'માને' જેવા શબ્દો આવે છે. આ અલંકાર કલ્પનાને તીવ્ર બનાવે છે.