અપરિચિત ગદ્યાંશ અને શબ્દભંડોળ
અપરિચિત ગદ્યાંશ વિભાગમાં નવો ફકરો વાંચીને તેના આધારે જવાબ આપવાના હોય છે: શીર્ષક, મુખ્ય ભાવ, શબ્દાર્થ, રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ અને અનુમાન. જવાબ ફકરામાંથી જ મળવો જોઈએ.
વાંચવાનો ક્રમ
- પહેલાં પ્રશ્નો એક વાર વાંચો, પછી ફકરો - ત્યારે ધ્યાન લક્ષ્ય પર રહે છે.
- પહેલી પંક્તિ અને છેલ્લી પંક્તિ શીર્ષક તરફ દોરે છે.
- મુખ્ય ભાવ એક વાક્યમાં લખો: લેખક શું કહેવા માગે છે.
શબ્દાર્થ અને શબ્દભંડોળ
- એક શબ્દના અનેક અર્થ હોય; ફકરાના સંદર્ભ પ્રમાણે અર્થ પસંદ કરો.
- સમાનાર્થી, વિરુદ્ધાર્થી અને જોડણી તપાસો.
- રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ શબ્દશઃ નહીં, પ્રયોગ પ્રમાણે કરો: નાક કપાવું એટલે બેઆબરૂ થવું; હાથપગ પડી જવા એટલે હિંમત હારવી; મોંમાં પાણી આવવું એટલે લાલચ થવી.
કાર્યરીત ઉદાહરણ
ફકરામાં લખ્યું છે: વૃદ્ધ ખેડૂતે નવી પદ્ધતિ અપનાવી અને ગામલોકોએ પણ તેને અનુસર્યો. પ્રશ્ન: લેખકનો મુખ્ય ભાવ શું છે? ફક્ત વૃદ્ધ ખેડૂત લખવું અધૂરું છે - કારણ કે ઘટના નહીં, તેનો બોધ જવાબ છે: નવો પ્રયોગ સફળ થાય તો તે આપોઆપ બીજાને પ્રેરે છે. આમ ઘટના + તેનો બોધ = મુખ્ય ભાવ.
ગુણ કાપતી ભૂલો
- આખું વાક્ય ઉતારીને શબ્દાર્થ લખવો.
- પોતાનું સામાન્ય જ્ઞાન ફકરા પર થોપવું.
- ટૂંકમાં લખો કહેવા છતાં વિગતે લખવું.
- શીર્ષક વિષયને બદલે પાત્રનું નામ રાખવું.