ગુજરાતી સાહિત્યનો ઇતિહાસ અને સાહિત્યિક પ્રવાહ
આ વિભાગમાં ગુજરાતી સાહિત્યના યુગવિભાગ, પ્રમુખ લેખકો, તેમની કૃતિઓ અને સાહિત્યિક પ્રવાહો પૂછાય છે. મોટા ભાગના પ્રશ્નો કોની કૃતિ કોણે લખી અને કયો યુગ ક્યારે - એવા જ હોય છે.
યુગવિભાગ
- આદિકાળ (આશરે 11મી-15મી સદી): જૈન અને ભક્તિ પરંપરા; હેમચંદ્રાચાર્યનું વ્યાકરણ અને કાવ્યશાસ્ત્ર.
- ભક્તિકાળ (15મી-17મી સદી): નરસિંહ મહેતા, અખો, પ્રેમાનંદ, દયારામ.
- અર્વાચીન કાળ: દલપતરામ અને નર્મદનો સુધારક યુગ; ગોવર્ધનરામ, નવલરામ, મણિલાલનો પંડિત યુગ; ગાંધી યુગ (આશરે 1915-1945); અનુગાંધી કે આધુનિક યુગ (1945 પછી).
યાદ રાખવા લાયક જોડાણો
- નર્મદ: નર્મગદ્ય, નર્મકોશ, દાંડિયો; ગુજરાતી ગદ્યના પ્રણેતા.
- ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી: સરસ્વતીચંદ્ર (ચાર ખંડ).
- રમણભાઈ નીલકંઠ: ભદ્રંભદ્ર (વ્યંગાત્મક).
- ઝવેરચંદ મેઘાણી: સૌરાષ્ટ્રની રસધાર, લોકસાહિત્ય.
- સુરેશ જોષી: રે મઠ (1955), આધુનિકતાવાદ.
જ્ઞાનપીઠ
ગુજરાતીમાં જ્ઞાનપીઠ મેળવનારા: ઉમાશંકર જોષી (નિશીથ), પન્નાલાલ પટેલ (માનવીની ભવાઈ) અને રાજેન્દ્ર શાહ.
કાર્યરીત ઉદાહરણ
પ્રશ્ન: નર્મદને ગુજરાતી ગદ્યના પ્રણેતા કેમ કહે છે? જવાબ માટે ફક્ત નામ લખવું પૂરતું નથી; તેમણે ગદ્યને લોકભાષાની નજીક લાવી, નિબંધ અને વિવેચન લખીને ગુજરાતી ગદ્યને સાહિત્યિક રૂપ આપ્યું - આ કારણ જોડો.
ગુણ કાપતી ભૂલો
- યુગની સદી બદલી નાખવી.
- લેખક અને કૃતિની જોડી ઊંધી કરવી.
- દરેક યુગની લાક્ષણિકતા લખ્યા વિના ફક્ત નામોની યાદી આપવી.