व्याकरण (Vyakarana): संधी, समास आणि वाक्यरचना
व्याकरण विभागात संधी, समास, प्रत्यय, विभक्ती, वचन, लिंग, काळ, वाक्यप्रकार आणि शब्दसिद्धी यांचा समावेश होतो. प्रश्न बहुधा 'सोडवा', 'ओळखा', 'कारण द्या' अशा स्वरूपाचे असतात; म्हणून नियम पाठ करण्यापेक्षा उदाहरणातील बदल स्पष्ट करणे आवश्यक आहे. वचन बदलताना क्रियापदही बदलते; उदा. मुलगा खेळतो → मुले खेळतात.
मूलभूत नियम
संधी: दोन शब्द जोडताना ध्वनींचा बदल. स्वरसंधी, व्यंजनसंधी, विसर्गसंधी. समास: अनेक शब्दांचा एक शब्द; द्वंद्व, तत्पुरुष, कर्मधारय, द्विगु, बहुव्रीही, अव्ययीभाव. प्रत्यय: कृत् आणि तद्धित. विभक्ती: कर्ता, कर्म, करण, संप्रदान, अपादान, संबंध, अधिकरण, संबोधन. वाक्यप्रकार: विधानार्थ, प्रश्नार्थ, आज्ञार्थ, उद्गारार्थ, संकेतार्थ.
कार्यरत उदाहरण
'विद्यालय' हा शब्द 'विद्या + आलय' असा फोडता येतो. 'आ' आणि 'आ' जोडल्यावर 'आ' राहते; म्हणून ही सवर्ण दीर्घ संधी आहे. 'राजपुत्र'चा विग्रह 'राजाचा पुत्र' आहे; पहिला पद दुसऱ्यावर अवलंबून असल्याने हा षष्ठी तत्पुरुष समास. असा विग्रह लिहिल्यावरच समासाचे नाव ठरवा.
गुण कापणाऱ्या चुका
संधी आणि समास एकच मानणे; विग्रह न देता समासाचे नाव लिहिणे; प्रत्ययाचे मूळ आणि अर्थ न सांगणे; विभक्तीचे नाव चुकीचे ठेवणे; 'ला' किंवा 'ने' या प्रत्ययांचा अर्थ न समजणे; वाक्यप्रकारात आशयार्थ आणि विध्यर्थ यांचा गोंधळ. उदाहरण देताना मूळ शब्द, बदल आणि नियम अशी तीन पायरी लिहा.