Gujarati Language and Grammar: સંધિ, સમાસ, અલંકાર and Sentence Correction
What is tested
Gujarati grammar items in clerical papers are mechanical: identify the સંધિ, name the સમાસ, spot the અલંકાર, choose the correct કાળ or વચન, and fix વિરામચિહ્ન. Marks come from recognising patterns, not literary interpretation.
Core rules
- સંધિ: દીર્ઘ સ્વર સંધિ - વિદ્યા + આલય = વિદ્યાલય; ગુણ સંધિ - નર + ઈશ = નરેશ; યણ સંધિ - અતિ + અંત = અત્યંત.
- સમાસ: દ્વંદ્વ (રામ-લક્ષ્મણ), તત્પુરુષ (રાજપુત્ર = રાજાનો પુત્ર), કર્મધારય (નીલકમળ = નીલું કમળ), બહુવ્રીહિ (દશાનન = દશ મુખવાળો), દ્વિગુ (ત્રિભુવન).
- અલંકાર: ઉપમા (જેવું, સમું), રૂપક (અભેદ), ઉત્પ્રેક્ષા, અનુપ્રાસ, શ્લેષ.
- કાળ: વર્તમાન, ભૂત, ભવિષ્ય; સાથે વચન (એક/બહુ), લિંગ અને વિભક્તિ પ્રત્યય.
- વિરામચિહ્ન: પૂર્ણવિરામ, અલ્પવિરામ, પ્રશ્નાર્થ (?), ઉદ્ગાર (!), અવતરણ ચિહ્ન.
Worked example
Name the સમાસ in રાજપુત્ર. Expand it: રાજપુત્ર = રાજાનો પુત્ર. The first member carries a genitive (ષષ્ઠી) sense and the second is the head, so it is ષષ્ઠી તત્પુરુષ. Had the compound instead named a third object - as દશાનન names Ravan, 'the ten-faced one' - it would be બહુવ્રીહિ.
Traps
- ઉપમા versus રૂપક: ઉપમા compares using જેવું/સમું; રૂપક asserts identity.
- કર્મધારય versus બહુવ્રીહિ: ask whether the word still means its head noun.
- દ્વંદ્વ versus દ્વિગુ: દ્વંદ્વ joins two different things with અને; દ્વિગુ counts a group.
- Naming a સંધિ by sound alone - check the written result and the rule that produced it.