ਅਣਡਿੱਠੇ ਪੈਰੇ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਨਕਲ, ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ
ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ 38 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ 150 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਣਡਿੱਠਾ ਪੈਰਾ ਦਿੱਤਾ - ਵਿਸ਼ਾ: ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਘਾਟ - ਅਤੇ ਕੁੱਲ 8 ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਸਵਾਲ: ਤਿੰਨ ਬੋਧ-ਸਵਾਲ (2+2+2) ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ ਸਵਾਲ (2)। ਪਹਿਲੇ ਸਵਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਸੀ 'ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ', ਬਾਕੀ ਦੋ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ। ਜਾਂਚ ਕਰਦਿਆਂ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ 21 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਪੈਰੇ ਦੀ ਲਾਈਨ ਜਿਉਂ-ਦੀ-ਤਿਉਂ ਲਿਖ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਪੂਰਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸਵਾਲ ('ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਕੀ ਹੈ?') ਉੱਤੇ ਦੋ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਜਵਾਬ ਮਿਲੇ, ਦੋਵੇਂ ਪੈਰੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਧੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਪੈਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ 'ਸੰਜਮ' ਲਈ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ 'ਬੱਚਤ' ਅਤੇ ਦੋ ਨੇ 'ਸੰਜਮੀ ਹੋਣਾ' ਲਿਖਿਆ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅੰਕ-ਯੋਜਨਾ ਤੈਅ ਕਰਨੀ ਹੈ।
1. ਪਹਿਲੇ ਸਵਾਲ (2 ਅੰਕ) ਲਈ ਅੰਕ-ਯੋਜਨਾ ਕੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਉਂ-ਦੀ-ਤਿਉਂ ਲਿਖੇ 21 ਜਵਾਬਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਅੰਕ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ?
Read the worked answer
ਫ਼ੈਸਲਾ: 2 ਅੰਕ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ - ਵਸਤੂ ਲਈ 1, ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲਈ 1।
ਕਾਰਨ: ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ 'ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ' ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਹਦਾਇਤ ਸਵਾਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਉਂ-ਦੀ-ਤਿਉਂ ਲਿਖੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂ ਸਹੀ ਹੈ ਪਰ ਹਦਾਇਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ → 1 ਅੰਕ।
ਇਕਸਾਰਤਾ: 21 ਕਾਪੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕਰੋ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਕੇ ਉਹੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪੂਰੇ 2 ਅੰਕ।
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਰਤ: 'ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ' ਦਾ ਅਰਥ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣਾ ਨਹੀਂ, ਅਰਥ ਸਮਝਣਾ ਹੈ। ਜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰੇ ਦਾ ਭਾਵ ਸਹੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਅੰਕ; ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲ ਦੇਣੇ ਨਕਲ ਹੀ ਹਨ।
ਕੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ: 'ਪੂਰਾ ਭਾਵ + ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦ = 2; ਪੂਰਾ ਭਾਵ ਪਰ ਨਕਲ = 1; ਅਧੂਰਾ ਭਾਵ = 0-1'।
2. ਦੂਜੇ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ ਦੋ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਜਵਾਬ ਆਏ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਸਵਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
Read the worked answer
ਪਛਾਣ: ਦੋਵੇਂ ਜਵਾਬ ਪੈਰੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਹੀ ਹਨ → ਗ਼ਲਤੀ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਤੁਰੰਤ ਹੱਲ: ਜਾਂਚ ਸਮੇਂ ਦੋਵੇਂ ਜਵਾਬ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਅੰਕ-ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਪੂਰੇ 2 ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਵੀ 0 ਨਾ ਦਿਓ।
ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਲਈ ਸੋਧ: ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਪਾਓ - 'ਪੈਰੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੈਰੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪਾਣੀ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸੁਝਾਇਆ ਹੈ?' ਸੀਮਾ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਾ ਘੇਰਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਾਂਚ ਵੀ ਸੌਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਿਧਾਂਤ: ਬੋਧ-ਸਵਾਲ ਦੀ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਅੰਕ-ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਜੋੜੋ: 'ਕੋਈ ਵੀ ਤਰਕ-ਸੰਗਤ ਜਵਾਬ ਜਿਸਦਾ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਅੰਕ'।
3. ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ 'ਸੰਜਮ' ਲਈ 'ਬੱਚਤ' ਅਤੇ 'ਸੰਜਮੀ ਹੋਣਾ' ਦੋਵੇਂ ਜਵਾਬ ਆਏ ਹਨ। ਕਿਹੜਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ?
Read the worked answer
ਸੰਦਰਭ ਪਹਿਲਾਂ: ਪੈਰਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 'ਸੰਜਮ' ਦਾ ਅਰਥ 'ਬੱਚਤ ਕੇ ਵਰਤਣਾ / ਸੰਭਾਲ' ਬਣਦਾ ਹੈ → ਇਹ ਜਵਾਬ ਪੂਰੇ 2 ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।
ਦੂਜਾ ਜਵਾਬ: 'ਸੰਜਮੀ ਹੋਣਾ' ਅਰਥ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਰੂਪ-ਬਦਲ ਹੈ। ਪਰਖ ਦਾ ਸੌਖਾ ਤਰੀਕਾ: ਉਹੀ ਰੂਪ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ - 'ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੰਜਮੀ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ' ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ → 0 ਜਾਂ 1 ਅੰਕ, ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਅੰਕ-ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨਿਯਮ: ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਉਸੇ ਸ਼ਬਦ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਮਾਤ ਲਈ ਸਬਕ: ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਸਿਖਾਓ - ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਾ ਪੈਰਾ ਪੜ੍ਹੋ, ਫਿਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਲੱਭੋ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪਰਖੋ।