ਗੱਦ ਪਾਠ: ਪਾਤਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਨਾਮ ਲੇਖਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਪੀਰੀਅਡ ਦਾ ਸਮਾਂ 40 ਮਿੰਟ ਹੈ ਅਤੇ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ 45 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਗੱਦ ਪਾਠ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਾਠ ਦਾ ਲੇਖਕ ਖੁਦ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ 5 ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ 'ਲੇਖਕ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?' ਉੱਤੇ 30 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਪਾਤਰ ਦੀ ਰਾਏ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਦੀ ਰਾਏ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਲ ਹੀ 12 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ 'ਸਿੱਖਿਆ' ਲਿਖ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅੱਜ ਦੇ ਪੀਰੀਅਡ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਮਾਡਲ ਜਵਾਬ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ 45 ਕਾਪੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ 10 ਮਿੰਟ ਵੀ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 38 ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 7 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ।
1. 5 ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ ਅੰਕ-ਵੰਡ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਜਵਾਬ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕਰੋ। ਸਿਰਫ਼ 'ਸਿੱਖਿਆ' ਲਿਖਣ ਉੱਤੇ ਪੂਰੇ ਅੰਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ?
Read the worked answer
ਵੰਡ: ਲੇਖਕ ਦਾ ਰੁਖ 2 + ਪਾਠ ਤੋਂ ਦੋ ਸਮਰਥਨ 2 + ਸਿੱਟਾ/ਉਦੇਸ਼ 1।
ਮਾਡਲ ਢਾਂਚਾ:
- ਲੇਖਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਰਾਏ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ - ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਪਾਤਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਦੋ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਾਈਨਾਂ ਜਾਂ ਹਵਾਲੇ, ਹਰ ਹਵਾਲੇ ਅੱਗੇ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਕਿ ਬੁਲਾਰਾ ਕੌਣ ਹੈ।
- ਸਿੱਟਾ: ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਿਖਾਉਣਾ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ।
ਸਿਰਫ਼ 'ਸਿੱਖਿਆ' ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ: ਸਿੱਖਿਆ ਸਿੱਟਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ। ਬਿਨਾਂ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਜਵਾਬ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 1-2 ਅੰਕ।
ਜਮਾਤ ਲਈ: ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਦੋ ਕਾਲਮ ਬਣਾਓ - 'ਪਾਤਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ' ਅਤੇ 'ਲੇਖਕ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ' - ਅਤੇ ਹਰ ਹਵਾਲਾ ਸਹੀ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਪਾਓ।
2. 40 ਮਿੰਟ ਦੇ ਪੀਰੀਅਡ ਵਿੱਚੋਂ 10 ਮਿੰਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਕਿਵੇਂ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ?
Read the worked answer
ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ (3 ਮਿੰਟ): ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਦੋ ਵਾਕ ਲਿਖੋ - 'ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਸ਼ਹਿਰ ਬੁਰਾ ਹੈ' ਅਤੇ 'ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: ਬਜ਼ੁਰਗ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ'। ਬੱਚੇ ਦੱਸਣ ਕਿ ਕੌਣ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਣ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਕਦਮ (4 ਮਿੰਟ): ਹਰ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਕਾਪੀ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਲੱਭੇ ਜੋ ਪਾਤਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੋ ਲੇਖਕ ਦੀ। ਜੋੜੀ ਬਣਾ ਕੇ ਦੋ-ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਪੜ੍ਹਵਾਓ।
ਤੀਜਾ ਕਦਮ (3 ਮਿੰਟ): ਸਵਾਲ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਦਲੋ - 'ਲੇਖਕ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?' ਦੀ ਥਾਂ 'ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕਹਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ?' ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਵੱਖ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰਨ: ਜੇ ਸਵਾਲ ਹੀ ਦੋ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਧੀ ਗ਼ਲਤੀ ਸਵਾਲ ਦੀ ਹੈ; ਸਵਾਲ ਸੋਧਣਾ ਅੱਧਾ ਹੱਲ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ 7 ਬੱਚੇ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਹੋਰ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।
3. 10 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 45 ਕਾਪੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਕ ਦੇਣ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਾ ਡਿੱਗੇ?
Read the worked answer
ਹਕੀਕਤ: 10 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 45 ਕਾਪੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਨਮੂਨਾ-ਜਾਂਚ ਕਰੋ, ਪਰ ਨਿਯਮ ਸਪਸ਼ਟ ਰੱਖੋ।
ਯੋਜਨਾ:
- ਪਹਿਲਾਂ 8 ਕਾਪੀਆਂ ਚੁਣੋ - 2 ਤੇਜ਼, 3 ਦਰਮਿਆਨੀਆਂ, 3 ਕਮਜ਼ੋਰ - ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਰੁਬਰਿਕ ਲਾਗੂ ਕਰੋ।
- ਬਾਕੀ 37 ਲਈ ਦੋ-ਕਾਲਮ ਸੂਚੀ: 'ਲੇਖਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਪਸ਼ਟ?' ਹਾਂ/ਨਹੀਂ, 'ਹਵਾਲਾ ਹੈ?' ਹਾਂ/ਨਹੀਂ।
- ਹਰ ਕਾਪੀ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਲਿਖੋ।
ਅੰਕ: ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ 0/1/2 ਦੀ ਛੋਟੀ ਥਾਪ ਲਾਓ, ਪਰ ਹਰ ਕਾਪੀ ਦਾ ਕੁੱਲ ਜੋੜ ਨਮੂਨਾ-ਕਾਪੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਕਸਾਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇ।
ਸਬਕ: ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ 5-ਅੰਕੀ ਸਵਾਲ ਦੀ ਥਾਂ 2+2+1 ਦੇ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਰੱਖੋ; ਛੋਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।