ਕਵਿਤਾ ਦੇ 6 ਅੰਕ: ਭਾਵ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਆਫ਼-ਟਾਸਕ ਜਵਾਬ
ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀ-ਬੋਰਡ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਦ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ 12 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਬੰਦ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਟੇਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਵੀ ਇੱਕ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। 6 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸੀ: 'ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭਾਵ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੋ।' 32 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 9 ਨੇ ਕਵੀ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਪਰਿਚਯ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ, 14 ਨੇ ਬੰਦਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ 9 ਨੇ ਭਾਵ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੋਵੇਂ ਛੂਹੇ। ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਕਾਂਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਅੰਕ ਮਿਲਣਗੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅੰਕ-ਯੋਜਨਾ ਤੇ ਮਾਡਲ ਜਵਾਬ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਜਵਾਬ ਚੰਗੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਪਰ ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਹਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਦੇਣਾ ਹੈ।
1. 6 ਅੰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ ਅੰਕ-ਵੰਡ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਜਵਾਬ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਓ।
Read the worked answer
ਵੰਡ: ਮੁੱਖ ਭਾਵ 3 + ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕ 2 + ਪਾਠ-ਆਧਾਰ 1।
ਮਾਡਲ ਢਾਂਚਾ:
- ਭਾਵ: ਕਵੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ।
- ਪ੍ਰਤੀਕ: ਦੀਵਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਪਰ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਲਿਖੋ।
- ਪਾਠ-ਆਧਾਰ: ਟੇਕ ਦੀ ਲਾਈਨ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹੀ ਕੇਂਦਰੀ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ।
ਕਿਉਂ: ਸਿਰਫ਼ ਅਨੁਵਾਦ ਨਾਲ ਭਾਵ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ 'ਕਿਉਂ' ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਾਲੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੁਬਰਿਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ: 'ਸਿਰਫ਼ ਅਨੁਵਾਦ = 1 ਤੱਕ; ਭਾਵ ਪਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਹੀਂ = 3; ਦੋਵੇਂ ਸਪਸ਼ਟ = 5-6'।
2. ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕਵੀ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਪਰਿਚਯ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਅੰਕ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਉਂ?
Read the worked answer
ਫ਼ੈਸਲਾ: ਅਜਿਹੇ ਜਵਾਬ ਨੂੰ 0-1 ਅੰਕ।
ਕਾਰਨ: ਅੰਕ ਵਸਤੂ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ। ਸਵਾਲ ਭਾਵ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਚੰਗੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਅੰਕ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਲਿਖਤ ਵੀ ਅੰਕ ਨਹੀਂ ਵਧਾ ਸਕਦੀ।
ਥੋੜ੍ਹੀ ਛੋਟ: ਜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਜੀਵਨ-ਪਰਿਚਯ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਭਾਵ ਦੀ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਲਈ 1 ਅੰਕ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਫੀਡਬੈਕ: 'ਤੁਹਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਵਾਲ ਨੇ ਭਾਵ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ' - ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੋ ਕਿ ਅੰਕ ਘੱਟ ਕਿਉਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚਾ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਰਹੇ।
ਬਚਾਅ: ਸਾਰੇ 9 ਜੀਵਨ-ਪਰਿਚਯ ਵਾਲੇ ਜਵਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਰਹੇ।
3. ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਤੁਕਾਂਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਅੰਕ ਮਿਲਣਗੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿਓਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਠ-ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੋਗੇ?
Read the worked answer
ਸਿੱਧਾ ਜਵਾਬ: ਜੇ ਸਵਾਲ ਭਾਵ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਕਾਂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅੰਕ ਨਹੀਂ ਵਧਾਏਗਾ; ਪਰ ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅੰਕ ਘਟਾਏਗਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਕਿਉਂ: ਅੰਕ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਬਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਾਹਰਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ - ਤੁਕਾਂਤ ਗਿਣਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਸਮਾਂ ਮੁੱਖ ਭਾਵ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਤੁਕਾਂਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ: ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਲਿਖੋ - 'ਟੇਕ ਅਤੇ ਤੁਕਾਂਤ ਦਾ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ?' ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ।
ਜਮਾਤ ਲਈ: ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ ਦੱਸੋ - ਭਾਵ, ਰੂਪ (ਤੁਕਾਂਤ/ਟੇਕ), ਅਲੰਕਾਰ - ਅਤੇ ਹਰ ਸਵਾਲ ਲਈ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਮੰਗੀ ਗਈ ਹੈ।